Pjesa e personave të moshës 64 vjeç e lart në fuqinë punëtore të përgjithshme në Zvicër është më shumë se dyfishuar që nga viti 2005, sipas shifrave të reja nga Anketa e Forcës Punëtore Zvicerane.

Njëzet vjet më parë, rreth 87,000 njerëz punonin pasi kishin arritur moshën standarde të daljes në pension; deri në vitin 2025, ky numër ishte rritur në 220,000. Sipas një analize nga agjencia financiare e lajmeve AWP, kjo shifër tani është afërsisht dy herë e gjysmë më e lartë se niveli i vitit 2005.

Ndër të tjera, kjo rritje pasqyron trendet demografike: grupet e mëdha të brezit të “baby boomers” po kalojnë gjithnjë e më shumë në grupmoshën mbi 64 vjeç, duke bërë që ajo të rritet ndjeshëm.

Në të njëjtën kohë, ekziston një tendencë drejt jetëgjatësisë më të gjatë të punës në pleqëri: aktualisht, rreth 12% e atyre mbi 64 vjeç janë të punësuar, krahasuar me 7% në vitin 2005. Statistikat, të përditësuara në mesin e prillit, tregojnë gjithashtu se të dy gjinitë kanë po aq më shumë gjasa të punësohen, transmeton albinfo.ch.

Më shumë se gjysma e punëtorëve me kohë të plotë të moshës 64 vjeç e lart janë të vetëpunësuar. Megjithatë, shumica punojnë 50% të orëve me orar të plotë ose më pak. Vetëm rreth një e shtata janë të punësuar me orar të plotë.

Në përgjithësi, ata të moshës 64 vjeç e lart përbënin 4.5% të fuqisë punëtore në vitin 2025, më shumë se dyfishi i përqindjes në vitin 2005 (2.1%).

Burimet vendase ishin të mjaftueshme deri të hënën, më 27 prill, për të mbuluar nevojat energjetike të Zvicrës. Që tani e tutje, vendi do të varet nga energjitë e importuara deri në fund të vitit, duke përfshirë naftën, gazin dhe uraniumin.

Këtë e tregon llogaritja e fundit e Fondacionit të Energjisë. Zvicra tani mbulon pothuajse dy të tretat e nevojave të saj energjetike përmes importeve, kujton fondacioni të hënën. Kjo përfshin të gjitha produktet e naftës, gazin natyror dhe lëndët djegëse bërthamore. Çdo vit, rreth shtatë miliardë franga paguhen jashtë vendit.

“Dita e Pavarësisë së Energjisë” ilustron këtë varësi: ajo korrespondon me momentin nga i cili, nga një këndvështrim thjesht matematikor, Zvicra varet tërësisht nga energjia e importuar, transmeton albinfo.ch.

Me një shkallë të vlerësuar të pavarësisë energjetike prej 32% në vitin 2026, Zvicra është në mes të renditjes krahasuar me vendet e BE-së. Estonia është shumë përpara, me prodhim kombëtar që tejkalon 97%. Letonia, Rumania dhe Suedia gjithashtu furnizojnë më shumë se 50% të burimeve lokale të energjisë, raporton RTS.

Rreziku gjeopolitik

Shumica e lëndëve djegëse fosile të importuara vijnë nga rajone politikisht të paqëndrueshme si Lindja e Mesme, Azia Veriore ose ish-Bashkimi Sovjetik, dhe kalojnë tranzit nëpër vendet e BE-së për të mbërritur në Zvicër. Tensionet aktuale në Lindjen e Mesme tregojnë se sa i prekshëm është ky sistem, thotë Fondacioni i Energjisë.

Për të garantuar furnizimin afatgjatë dhe për të zvogëluar varësinë e Zvicrës nga shtetet autoritare, është thelbësore të zhvillohen energjitë e rinovueshme në mënyrë të vazhdueshme në nivel kombëtar dhe të vendoset bashkëpunim i ngushtë brenda Evropës, përfundon fondacioni.

Ai i bën thirrje Parlamentit të përparojë tranzicionin e energjisë, të miratojë marrëveshjen e energjisë elektrike me BE-në dhe të heqë dorë nga aventurat bërthamore, të cilat do të çonin në varësi të re nga uraniumi, në lidhje me iniciativën “Ndalo ndërprerjen” dhe kundërprojektin e Këshillit Federal.

Konferenca e Qeverive Perëndimore Zvicerane “kundërshton fuqimisht” iniciativën e imigracionit “Jo dhjetë milionëve”, tha kryetarja e qeverisë së Gjenevës, Nathalie Fontanet, për shtypin të hënën.

“Ky tekst nuk ofron zgjidhje për problemet e popullsisë” dhe do të “krijojë të reja”, tha ajo.

Sipas konferencës së kantoneve frëngjishtfolëse, e ashtuquajtura iniciativë e imigracionit “Jo dhjetë milionëve”, e propozuar nga Partia Popullore Zvicerane e krahut të djathtë, shkel “sovranitetin kantonal” dhe “solidaritetin kombëtar”. Dhe disa kantone, siç është Jura, ku popullsia është në stanjacion, do të preken, tha grupi i kantoneve, shkruan swissinfo, transmeton albinfo.ch.

Iniciativa synon të detyrojë qeverinë të kufizojë imigracionin duke siguruar që popullsia rezidente e përhershme të mos kalojë dhjetë milionë para vitit 2050. Nëse miratohet nga votuesit më 14 qershor, kjo do të krijojë një mungesë të konsiderueshme të stafit në sektorët e kujdesit shëndetësor, arsimit dhe transportit publik, argumentuan kantonet. Zvicra mund të përballet me një mungesë prej rreth 460,000 punonjësish me kohë të plotë deri në vitin 2035.

Një argument tjetër kundër iniciativës së paraqitur nga kantonet perëndimore është se marrëdhëniet dypalëshe me Bashkimin Evropian do të kërcënoheshin, përfshirë bashkëpunimin për azilin.

Më shumë se gjysma e njerëzve në Zvicër mendojnë se kushtet sociale në vend janë ‘disi’ ose ‘shumë’ të padrejta. Këto janë gjetjet e një sondazhi përfaqësues të botuar të hënën në emër të revistës Beobachter.

Që nga Barometri i fundit i Drejtësisë i kryer dy vjet më parë, sondazhi i parë i tillë i kryer nga instituti kërkimor gfs.bern, pakënaqësia në Zvicër është rritur. Një e treta e të anketuarve në vitin 2026 mendonin se sistemi nuk është “shumë i drejtë”, ndërsa 18% thanë se nuk është “aspak i drejtë”.

Sipas sondazhit përfaqësues, për të cilin gfs.bern intervistoi rreth 2,000 persona, të ardhurat ishin faktori vendimtar në perceptimin e drejtësisë. Kishte një ndarje edhe më të madhe midis klasave shoqërore sesa në sondazhin e parë, deklaroi revista Beobachter të hënën. “Ata që kanë pak ndihen dukshëm më të disavantazhuar nga sistemi”, tha revista, transmeton albinfo.ch.

Ndërsa dy të tretat e të pasurve janë të kënaqur me kushtet aktuale, tre të katërtat e personave me të ardhura të ulëta i shohin gjërat ndryshe. Sipas Beobachter, përqindja e atyre që mendonin se ishin trajtuar “drejtësisht” ose “shumë drejt” ka rënë nga 68% në 56% që nga viti 2024. Studiuesja e opinionit Cloé Jans nga gfs.bern shpjegoi se, në fund të fundit, gjithçka varet nga kush përfiton dhe kush e mban barrën.

Sipas saj, çështja e kostos është aktualisht në qendër të pothuajse çdo gjëje, qoftë qiraja, primet e sigurimit shëndetësor apo sistemi i pensioneve të pleqërisë. Në nivel individual, portofolet e njerëzve janë nën presion dhe politikisht ka debate rreth projekteve me vlerë miliarda, tha Jans për Beobachter. Gjithnjë e më pak njerëz besojnë se performanca sjell edhe prosperitet.

Përveç çështjeve mjedisore dhe të barazisë, 81% e të anketuarve ishin të shqetësuar për kostot e larta të gjyqeve dhe ligjore. Gjithnjë e më shumë njerëz ndanin shqetësimin se drejtësia në Zvicër ishte bërë për shitje. Megjithatë, pavarësisht kritikave, “besimi në thelbin e shtetit mbetet i paprekshëm nga krizat”, shtoi revista.

Edhe pse Zvicra është aktualisht në një debat të nxehtë, ajo ende po e bën këtë mbi një “themel të përbashkët të demokracisë, lirisë dhe arsimit”, përfundoi ajo.

Në Zvicër po diskutohet një propozim i Partisë së Gjelbër që kërkon që pushimi i lehonisë të nisë tre javë para datës së parashikuar të lindjes. Propozimi pritet të shqyrtohet në Këshillin Kombëtar gjatë sesionit të ardhshëm.

Sipas nismës, këto tre javë shtesë do të financoheshin përmes skemës së kompensimit të të ardhurave (EO), e cila mbulohet nga punëdhënësit dhe punonjësit. Mbështetësit e projektit argumentojnë se masa do të përmirësonte mbrojtjen e shëndetit të nënës dhe fëmijës dhe do të lehtësonte presionin mbi gratë shtatzëna dhe punëdhënësit, veçanërisht në rastet kur shtatzënia kërkon ndërprerje të punës para lindjes.

Sipas të dhënave të Këshillit Federal, rreth 80% e grave shtatzëna ndërpresin punën gjatë shtatzënisë, ndërsa vetëm një në gjashtë vazhdon deri në lindje.

Propozimi kundërshtohet nga qeveria federale dhe Partia Popullore Zvicerane (SVP), të cilat vlerësojnë se do të sillte kosto rreth 200 milionë franga në vit dhe do të krijonte vështirësi organizative për bizneset. Po ashtu, sipas tyre, ndryshimi mund të ulë të ardhurat për disa nëna krahasuar me sistemin aktual.

Aktualisht, pushimi i lehonisë në Zvicër fillon në ditën e lindjes dhe zgjat 14 javë. Debati mbi ndryshimin e tij vazhdon mes partive politike dhe pritet vendimi i parlamentit.

Në Zvicër, edhe pse diskriminimi gjinor është i ndaluar me ligj, gratë vazhdojnë të jenë të disavantazhuara në tregun e punës dhe në ndarjen e përgjegjësive familjare.

Sipas të dhënave federale, gratë fitojnë mesatarisht rreth 600 franga më pak në muaj se burrat, ndërsa në pozita drejtuese diferenca mund të arrijë deri në 1,600 franga. Rreth gjysma e këtij hendeku shpjegohet me arsimin dhe përvojën profesionale, por pjesa tjetër mbetet e pashpjeguar dhe mund të tregojë diskriminim në paga.

Përveç pagave më të ulëta, gratë në Zvicër mbajnë edhe barrë më të madhe të punës së kujdesit dhe punëve të shtëpisë, duke shpenzuar mesatarisht mbi 32 orë në javë, krahasuar me rreth 22 orë për burrat. Po ashtu, ato kanë shumë më shpesh punë me kohë të pjesshme, sidomos nënat me fëmijë, transmeton albinfo.ch.

Debati politik mbi shkaqet dhe zgjidhjet e kësaj pabarazie mbetet i ndarë: disa kërkojnë masa shtesë si çerdhe më të përballueshme, pushim prindëror dhe ulje të orarit të punës, ndërsa të tjerë theksojnë se ndarja e kujdesit familjar duhet të mbetet çështje private dhe se tregu i punës ofron tashmë mundësi të mjaftueshme.

Pavarësisht përmirësimeve të lehta në vitet e fundit, ekspertët dhe të dhënat tregojnë se pabarazitë gjinore në pagë, karrierë dhe punë të papaguar ende mbeten të pranishme në Zvicër.