Politika e azilit ndaj Burundit po përballet me kundërshtime në rritje në Zvicrën frankofone, pas disa rasteve të deportimeve të detyruara të azilkërkuesve. Komuniteti burundez dhe organizatat për të drejtat e njeriut i konsiderojnë këto kthime të rrezikshme, ndërsa autoritetet zvicerane theksojnë se ato janë të ligjshme.
Sipas shoqatave, të paktën 11 persona janë kthyer të martën në Bujumbura, kryeqytetin e Burundit.

Frikë dhe shqetësim në mesin e azilkërkuesve

Brenda komunitetit burundez në Zvicër mbizotëron një shqetësim i madh. Për shumë prej tyre, ideja e kthimit në vendin e origjinës është e papranueshme.
“Kam qenë i përndjekur dhe kam shpëtuar disa herë nga vdekja. E kam dëshmuar këtë në seancën time në SEM (Sekretariati Shtetëror për Migracion). Kam paraqitur prova. Kam plagë nga plumbat në krah. Por Zvicra nuk më ka besuar. Nëse kthehem atje, është si të nënshkruaj dënimin tim me vdekje”, thotë një azilkërkues i refuzuar, i identifikuar me pseudonimin Gicu Massoudi*, për programin e lajmeve të RTS.

Raporte për dhunë të gjerë në Burundi
Sipas organizatës Human Rights Watch (HRW), situata e të drejtave të njeriut në Burundi është përkeqësuar ndjeshëm. Në raportin e saj për vitin 2025, organizata përshkruan një klimë të gjerë dhune në vendin e Afrikës Lindore.

Ekspertë të Kombeve të Bashkuara raportojnë se mes janarit 2024 dhe majit 2025 janë dokumentuar, ndër të tjera, të paktën:
200 raste të dhunës seksuale (përfshirë përdhunime të fëmijëve),
58 zhdukje me forcë,
62 raste torture,
892 arrestime arbitrare,
605 ekzekutime jashtëgjyqësore,
shpesh të kryera nga forca shtetërore ose struktura të lidhura me to.

Thirrje për pezullim të deportimeve

Pas arrestimit të disa shtetasve burundezë javën e kaluar në Zvicrën frankofone, azilkërkuesit e refuzuar po përjetojnë frikë të shtuar.
“Jemi shumë të shqetësuar për gjendjen psikologjike të personave të rrezikuar nga deportimi”, deklaron Irène Blanc nga organizata për mbrojtjen e refugjatëve “Right to Stay”.

Sipas saj, duhet të vendoset një moratorium për deportimet derisa të bëhet një rishqyrtim serioz i situatës në Burundi dhe të merren plotësisht në konsideratë raportet ndërkombëtare.

Qëndrimi i autoriteteve zvicerane

Sekretariati Shtetëror për Migracion (SEM) thekson se çdo kërkesë për azil shqyrtohet në mënyrë individuale.
“Zvicra ndjek nga afër situatën në vendet e origjinës së azilkërkuesve, përfshirë Burundin. Sipas praktikës dhe jurisprudencës së Gjykatës Federale Administrative, kthimi në Burundi konsiderohet i ligjshëm dhe i arsyeshëm”, deklaroi zëdhënësja Anne Césard.
SEM shton se vitin e kaluar rreth 40% e aplikantëve nga Burundi kanë marrë leje qëndrimi ose azil, transmeton albinfo.ch.

Protesta në Zvicër

Organizatat e komunitetit dhe të të drejtave të migrantëve paralajmërojnë për vazhdim të deportimeve në ditët në vijim. Të martën në mbrëmje u mbajtën protesta në Gjenevë dhe Lozanë, përpara Këshillit të Madh të Vaud-it, për të kundërshtuar këto deportime që ata i konsiderojnë të rrezikshme.

Në Zvicër, disa mjekë të çregjistruar nga regjistri profesional ose me diploma të panjohura vazhdojnë të ushtrojnë profesionin, duke shfrytëzuar boshllëqet në sistemin kantonal të kontrollit.

Sipas të dhënave zyrtare, në vitin 2022, 36 mjekëve u është ndaluar ushtrimi i profesionit në Zvicër. Megjithatë, rreth një e treta e tyre dyshohet se kanë vazhduar punën në mënyrë të paligjshme. Mungesa e një sistemi të unifikuar kontrolli dhe mosqasja në regjistrin evropian të mjekëve e bën më të lehtë këtë situatë.

Tragjedia që tronditi opinionin publik

Rasti i një pacienti 22-vjeçar, i quajtur Nicholas, i cili vdiq në një spital në kantonin Aargau pas një gabimi mjekësor, ka shkaktuar reagime të forta në Zvicrën gjermanofone. Shkaku i vdekjes ishte një dozë e gabuar medikamenti e përshkruar nga një mjek me diplomë të pa njohur në vend.

Ky rast ka hapur dy pyetje të rëndësishme: si verifikohen diplomat e mjekëve të huaj dhe si sigurohet që mjekët e ndaluar të mos vazhdojnë praktikën?

Kontrolli kantonal dhe boshllëqet në sistem

Licencat për ushtrimin e profesionit jepen nga autoritetet kantonale shëndetësore, të cilat bëjnë verifikimet përkatëse. Sipas autoriteteve, mjekëve u kërkohet të paraqesin dokumente si certifikata e “sjelljes së mirë”, dëshmi të pastërtisë penale dhe dokumente të tjera profesionale.

Megjithatë, ekspertët pranojnë se sistemi ka mangësi. “Ka disa studime që tregojnë se ekzistojnë boshllëqe serioze,” thotë përfaqësuesi i organizatës së pacientëve në Zvicër, duke theksuar se besimi në institucionet mbikëqyrëse është thelbësor.

Problemi i lëvizjes mes kantoneve

Një nga problemet kryesore është fakti se një mjek i ndaluar në një kanton mund të vazhdojë punën në një kanton tjetër. Përfaqësues të shoqatave mjekësore e konsiderojnë këtë situatë të papranueshme dhe kërkojnë ndryshime ligjore.

Sipas tyre, edhe pse ekziston komunikim mes administratave kantonale, procedurat e ndryshme ligjore mund të vonojnë ndalimin përfundimtar.

Vështirësia e kontrollit në praktikë

Ekspertët theksojnë se ndalimi i një mjeku nuk është gjithmonë i lehtë për t’u zbatuar në praktikë. Sistemi mbështetet kryesisht në respektimin vullnetar të vendimeve administrative.

“Nëse dikush vendos të vazhdojë punën pavarësisht ndalimit, është shumë e vështirë të zbulohet menjëherë,” shpjegon një përfaqësues i komunitetit mjekësor.

Informimi i kufizuar i pacientëve

Në Zvicër ekziston një regjistër zyrtar ku pacientët mund të kontrollojnë nëse një mjek ka të drejtë ushtrimi. Megjithatë, ky sistem ka kufizime, pasi nuk tregon arsyen e mungesës së licencës.

Kjo krijon pasiguri për pacientët, të cilët shpesh mbështeten vetëm në besim dhe në dokumentet e ekspozuara në ordinancë.

Mungesa e mjekëve dhe presioni mbi sistemin

Situata përkeqësohet edhe nga mungesa e mjekëve në Zvicër, çka e shtyn sistemin të pranojë më lehtë kandidatë të ndryshëm. Disa profesionistë shprehen se kjo mungesë e detyron sistemin të bëjë kompromis me cilësinë e kontrollit.

Zvicra jashtë sistemit evropian të alarmit

Një tjetër problem është fakti që Zvicra nuk ka qasje në sistemin evropian të paralajmërimit për mjekët (IMI), i cili lejon shkëmbimin e informacionit për mjekët e çregjistruar apo me diploma të falsifikuara.

Kjo ka çuar në raste ku mjekë të ndaluar në vendet fqinje kanë vazhduar të punojnë në Zvicër pa u zbuluar menjëherë.

Aksidenti i reaktorit të Çernobilit më 26 prill 1986 preku kantonet e Ticinos, St. Gallen dhe Thurgau nëpërmjet reshjeve në Zvicër. Në Ticino, ndotja me cezium shumë radioaktiv është zvogëluar me më shumë se gjysmën që nga aksidenti.

Më 3 maj 1986, reshjet e dendura të shiut në Ticino lejuan depozitimin e substancave radioaktive, siç shpjegoi Cristina Poretti, drejtuese e organizatës kombëtare për marrjen e mostrave dhe matjeve për Qendrën Kombëtare të Operacioneve të Emergjencave të Zyrës Federale për Mbrojtjen Civile, raporton swissinfo, transmeton albinfo.ch.

Materiali vinte nga një re radioaktive që ishte përhapur në të gjithë Evropën pas aksidentit të reaktorit. Aty ku binte shi, grimcat depozitoheshin në tokë. Në Ticino, depozitat radioaktive u zbuluan më pas në mbi 5,000 mostra qumështi, mishi, frutash dhe peshku, siç shpjegoi Poretti.

Banka Kombëtare Zvicerane (SNB) pësoi një humbje prej 0.5 miliardë CHF në tremujorin e parë, të shkaktuar nga pozicionet në valuta të huaja. Këto gjeneruan një humbje prej 8.2 miliardë CHF (10.45 miliardë dollarë), krahasuar me një fitim prej 7.8 miliardë CHF në aksionet e arit.

Pozicionet në frangat zvicerane gjeneruan një fitim prej 40 milionë CHF, tha SNB të enjten.

Ekonomistët në UBS kishin parashikuar një humbje prej 1 miliard CHF si skenarin më të mundshëm për SNB në tremujorin e parë.

Humbja e madhe në pozicionet në valutë të huaj i atribuohej kryesisht letrave me vlerë që mbartin interesa dhe instrumenteve të normës së interesit, si dhe letrave me vlerë të aksioneve dhe instrumenteve të aksioneve, të cilat regjistruan dalje prej 5.3 miliardë CHF dhe 6.3 miliardë CHF respektivisht.

Të ardhurat nga interesat arritën në 3.2 miliardë CHF dhe të ardhurat nga dividentët në 0.6 miliardë CHF. Pati gjithashtu shpenzime interesi prej 0.2 miliardë CHF dhe humbje nga këmbimi valutor prej 0.2 miliardë CHF, transmeton albinfo.ch.

Zotërimet e arit të SNB nuk kanë ndryshuar që nga përditësimi i fundit. Më 31 mars, çmimi për kilogram ari ishte 118,400 CHF, krahasuar me 110,919 CHF tre muaj më parë.

Në njoftimin e saj për shtyp, SNB thekson se performanca e saj financiare varet kryesisht nga zhvillimet në tregjet e arit, të këmbimit valutor dhe të kapitalit. Kjo është arsyeja pse luhatjet e mëdha janë rregull. Është e vështirë të nxirren përfundime nga kjo për rezultatet e vitit aktual.

Të ardhurat tatimore të gjeneruara nga norma minimale e taksës së OECD-së për korporatat e mëdha, e cila ka qenë në fuqi që nga viti 2024, janë rritur ndjeshëm. Megjithatë, sipas një analize nga firma konsulente Deloitte, këto të ardhura ka të ngjarë të mos jenë në nivelin e pritjeve të qeverisë federale në vitet e ardhshme.

Sipas analizës së publikuar të enjten, 50 korporatat më të mëdha të listuara në bursë në Zvicër do të paguanin rreth 564 milionë CHF (718 milionë dollarë) në taksa shtesë brenda dhe jashtë vendit për vitin 2025. Krahasuar me vitin 2024, kjo përfaqëson një rritje prej 132%, siç tregohet nga analiza e raporteve vjetore të Deloitte.

Taksa zbatohet për kompanitë me një xhiro prej më shumë se 750 milionë CHF. Fitimet tatohen me 15%. Rregullat e reja u futën në Zvicër në fillim të vitit 2024, pasi popullsia zvicerane i miratoi ato me shumicë të madhe në një referendum në mesin e vitit 2023.

Megjithatë, ekspertët e konsiderojnë të pamundur që të ardhurat shtesë prej 1.5-3.5 miliardë CHF të parashikuara nga qeveria federale të arrihen në vitet e ardhshme.

Një arsye është trajtimi special për korporatat amerikane, i cili ka qenë në fuqi që nga 1 janari 2026. Për më tepër, sipas analizës, taksat plotësuese janë të përqendruara në disa sektorë.

Për shembull, sektori farmaceutik dhe ai financiar përbënin 90% të të ardhurave totale tatimore të OECD-së, raporton swissinfo. Dy kontribuesit më të mëdhenj vetëm përbëjnë tre të katërtat e taksave, transmeton albinfo.ch.

Deloitte thekson, megjithatë, se për shkak të mungesës së të dhënave mbi degët e korporatave të huaja, të cilat gjithashtu i nënshtrohen taksës minimale të OECD-së, ende nuk mund të bëhet një vlerësim përfundimtar për vitin e kaluar. Kjo për shkak se këto korporata duhet së pari të dorëzojnë deklaratat e tyre tatimore për vitin 2024 deri më 30 qershor 2026.

Analiza e Ndikimit të Taksave Minimale të OECD-së 2026 vlerëson ndikimin e taksës minimale të OECD-së në 50 grupet më të mëdha zvicerane të listuara në bursë për vitin financiar 2025. Studimi bazohet në një vlerësim të raporteve vjetore të publikuara që përmbajnë dispozita në lidhje me taksën minimale të OECD-së. Sipas Deloitte, u analizuan gjithsej 46 grupe.