Një studim i ri i realizuar në kantonin Fribourg thekson nevojën për zhvillimin e më shumë banesave të dedikuara për të moshuarit që ofrojnë shërbime mbështetëse. Sipas Pro Senectute Fribourg dhe Shoqatës së Institucioneve për të Moshuarit dhe Kujdesin në Shtëpi (AFISA), këto forma banimi përfaqësojnë një zgjidhje më të lirë dhe më të përshtatshme krahasuar me shtëpitë e pleqve.

Studimi, i zhvilluar midis shtatorit 2025 dhe marsit 2026, tregon se shumica e të moshuarve preferojnë të qëndrojnë në shtëpinë e tyre. Megjithatë, banesat e përshtatura për seniorë shihen si një kompromis ideal, pasi ofrojnë pavarësi, por edhe mbështetje të përditshme si kujdes, këshillim dhe ndihmë praktike. Po ashtu, këto ambiente përfshijnë hapësira të përbashkëta që ndihmojnë në uljen e izolimit social.

Autorët e studimit theksojnë se këto banesa kushtojnë rreth katër deri pesë herë më pak sesa qëndrimi në një institucion për të moshuar dhe mund të vonojnë mesatarisht me rreth dy vite hyrjen në shtëpitë e kujdesit.

Në Fribourg aktualisht ekzistojnë 652 banesa të këtij lloji, por kërkesa është shumë më e lartë për shkak të rritjes së shpejtë të popullsisë së moshuar. Sipas Pro Senectute, numri i personave mbi 65 vjeç pritet të dyfishohet deri në vitin 2035, duke krijuar një sfidë të madhe për sistemin social dhe shëndetësor.

Ekspertët kërkojnë nga autoritetet kantonale që të investojnë më shumë në këtë model banimi, i cili shihet si një zgjidhje e qëndrueshme për të ardhmen e kujdesit ndaj të moshuarve.

Një nga banorët që jeton në një apartament të tillë në Fribourg është 85-vjeçari Richard Müller, i cili u zhvendos pas këshillës së mjekut për shkak të problemeve shëndetësore. Ai thotë se, pavarësisht hapësirës së vogël, ambienti i lejon të ruajë pavarësinë dhe të shmangë jetesën në një shtëpi pleqsh, gjë që nuk e pranonte.

Sipas tij, kjo formë jetese i jep ende mundësi të bëjë plane për të ardhmen, përfshirë edhe udhëtime.

Mbyllja e Ngushticës së Hormuzit dhe lufta në Iran kanë rritur shqetësimet për furnizimin global me naftë. Ndërsa Zvicra aktualisht mbështetet në rezerva të detyrueshme, autoritetet paralajmërojnë se situata mund të përkeqësohet në javët në vijim.

Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë (IEA) paralajmëron për një krizë të mundshme energjetike brenda gjashtë javësh si pasojë e konfliktit. Sipas saj, reduktimi i furnizimeve mund të nisë që nga muaji maj, pasi Ngushtica e Hormuzit – një nga rrugët më të rëndësishme për transportin e naftës – mbetet e bllokuar. Tankerët e fundit që kanë kaluar para bllokadës pritet të mbërrijnë në Evropë në ditët e ardhshme.

Zyra Federale për Furnizim Ekonomik Kombëtar (BWL) njofton se furnizimi me produkte nafte në Zvicër është i siguruar deri në fund të prillit 2026. Megjithatë, ajo paralajmëron se nga maji mund të ketë reduktime në furnizim që mund të ndikojnë edhe në vend, transmeton albinfo.ch.

A rrezikon Zvicra mungesë karburanti?

Sipas autoriteteve, jo menjëherë. Zvicra disponon rezerva të detyrueshme të karburanteve, të cilat në rast emergjence mund të zgjasin rreth katër muaj e gjysmë për karburantet rrugore dhe rreth tre muaj për karburantin e aviacionit.
Megjithatë, këto llogaritje bazohen në skenarin më të keq të ndërprerjes totale të furnizimit.

Përfaqësues të Shoqatës Zvicerane të Naftës theksojnë se aktualisht furnizimi nuk është kritik, pasi Zvicra importon naftë kryesisht nga SHBA dhe Nigeria – vende që nuk preken drejtpërdrejt nga bllokada e Hormuzit.

A mund të udhëtohet me makinë në pushime?

Sipas industrisë së naftës, udhëtimi me makinë mbetet i mundur pa kufizime për momentin. Po ashtu, nuk ka anulime të fluturimeve në përgjithësi, megjithëse disa linja ajrore kanë raportuar rritje të kostove për shkak të çmimit të lartë të karburantit.

Masat e mundshme të qeverisë

Qeveria federale ka përgatitur disa masa në rast përkeqësimi të situatës, përfshirë:
thirrje për kursim vullnetar të energjisë dhe përdorim më ekonomik të makinave
nxitje për kalim në transport publik
vendosje të mundshme të kufizimeve të shpejtësisë

Megjithatë, jo të gjithë politikanët pajtohen. Disa i konsiderojnë këto masa si simbolike dhe joefektive, duke argumentuar se tregu vetë do të rregullojë konsumin përmes çmimeve më të larta.

Nga ana tjetër, disa deputetë kërkojnë veprim të hershëm dhe masa më të buta si ulje të përkohshme të çmimit të transportit publik apo promovim më të madh të makinave elektrike.

Zyra Federale e Shëndetit Publik në Zvicër ka bërë publikë kontratat e plota për furnizimin me vaksina kundër Covid-19, duke garantuar transparencë të plotë në këtë proces.

Kontratat me kompanitë prodhuese janë publikuar pa redaktime, pas një vendimi të Gjykatës Administrative Federale. Ky vendim, i marrë më 10 shkurt, është bërë përfundimtar në muajin prill, pasi autoritetet federale vendosën të mos e ankimojnë në Gjykatën Supreme Federale.

Kërkesa për transparencë

Kërkesa për publikimin e kontratave erdhi nga palë të interesuara, të cilat u mbështetën në ligjin për lirinë e informimit. Fillimisht, në fund të vitit 2023, Zyra Federale e Shëndetit Publik kishte refuzuar t’i bënte publike këto dokumente.

Në vitin 2022, autoritetet kishin publikuar kontratat me disa kompani farmaceutike, përfshirë Moderna, Novavax, Pfizer, Janssen, AstraZeneca dhe CureVac, por me pjesë të censuruara. Arsyeja ishte frika se transparenca e plotë vetëm në Zvicër mund të dobësonte pozicionin negociues të vendit në rast pandemish të ardhshme.

Shpenzimet për vaksinat

Sipas të dhënave zyrtare, Zvicra siguroi fillimisht 4.5 milionë doza të vaksinës Moderna që në gusht të vitit 2020. Deri në fund të pandemisë, numri total arriti në 31 milionë doza të vaksinave mRNA, me një çmim mesatar prej rreth 32 dollarësh për dozë. Në total, kjo përkthehet në një angazhim financiar prej afërsisht 980 milionë dollarësh.

Ndërkohë, në dhjetor 2021, Zvicra rezervoi 1 milion doza të vaksinës proteinike të Novavax, me çmim rreth 22 dollarë për dozë, duke krijuar një detyrim kontraktual prej rreth 20 milionë dollarësh.

Detyrimi për publikim të plotë

Vendimi i gjykatës detyron autoritetet që kontratat me Moderna dhe Novavax të publikohen tërësisht dhe pa asnjë pjesë të fshehur, duke rritur transparencën mbi mënyrën se si janë shpenzuar fondet publike gjatë pandemisë.

Disa kërkues pune në Zvicër janë ankuar se gjatë një procesi rekrutimi u është kërkuar të paraqesin një ekstrakt nga një zyrë përmbarimi borxhesh që vërteton se nuk ka pagesa të papaguara. Por a është kjo praktikë e ligjshme?

Media zvicerane ka raportuar se disa kandidatëve për punë u është kërkuar të paraqesin këtë dokument për të gjitha llojet e vendeve të punës – përfshirë edhe si makinist lokomotivash.

“Do ta kisha kuptuar këtë kërkesë për një pozicion si krupier në një kazino, por për shumë të tjerë, nuk ka kuptim”, tha një kërkues pune.

Pra, pyetja e qartë që lind këtu është: a lejohen kompanitë të kërkojnë këtë informacion?

Por së pari: Çfarë është saktësisht një ekstrakt nga një zyrë përmbarimi borxhesh?

Thënë thjesht, është një certifikatë zyrtare që deklaron nëse kundër jush janë hapur ndonjë procedurë përmbarimi borxhesh në pesë vitet e fundit.

Konkretisht, përmban informacion mbi çdo pagesë të papaguar që ju keni borxh, por nuk po e bëni, dhe kreditorët tuaj kanë nisur procedura ligjore kundër jush.

Megjithatë, nuk i rendit hipotekat tuaja ose kreditë e tjera që po i shlyeni.

Ky dokument mund të kërkohet në internet, kundrejt një pagese të vogël, nga zyra e mbledhjes së borxheve të kantonit tuaj (Betreibungsamt në gjermanisht, office des poursuites në frëngjisht dhe ufficio esecuzioni e fallimenti në italisht), shkruan thelocal, transmeton albinfo.ch.

Zakonisht kërkohet kur dëshironi të merrni me qira një apartament, të kërkoni hipotekë ose ndonjë lloj tjetër kredie dhe, nëse jeni i huaj, të aplikoni për natyralizim.

Në të gjitha rastet e mësipërme, të kesh probleme me ligjin për borxhe të papaguara është një pengesë për një përfundim të suksesshëm.

Po në lidhje me punësimin?

Nëse një kompani mund t’ju kërkojë ligjërisht të jepni certifikatën tuaj të borxhit varet nga lloji i punës për të cilën po aplikoni.

Është një kërkesë e vlefshme për punë që përfshijnë përgjegjësi financiare, për shembull.

Sipas David Raedler, një avokat i specializuar në të drejtën e punës, një dokument i tillë mund të kërkohet vetëm “në raste të caktuara, nëse lidhet drejtpërdrejt me pozicionin”.

Ai përmendi punë të tilla si kontabilist, bankier ose profesionist sigurimesh si shembuj se ku mund të nevojitet një dokument borxhi, “por jo si rregull i përgjithshëm”.

Megjithatë, kërkohet një ‘ekstrakt’ tjetër

Ndërsa detyrimi për të ofruar një dokument borxhi nuk është universal, punëdhënësit zviceranë mund – dhe e bëjnë – t’u kërkojnë të gjithë kandidatëve të përfshijnë një ekstrakt nga dosja e tyre penale (Strafreregisterauszüge/ carnet judicaire / Estratto del casellario giudiziale) në aplikimin e tyre.

Kjo vlen për të gjitha vendet e punës, në vend që të kufizohet vetëm në fusha të caktuara.

Në fakt, ekziston një listë e gjatë gjërash që punëdhënësit në Zvicër nuk mund t’u kërkojnë aplikantëve për punë – duke përfshirë jetën e tyre personale, historinë mjekësore, orientimin seksual, fenë dhe etninë.

Sipas Zyrës Federale të Mbrojtjes së të Dhënave dhe Informacionit, “Punëdhënësit mund t’i kërkojnë një aplikanti vetëm informacionin dhe dokumentet e nevojshme për të përcaktuar nëse aplikanti i plotëson kërkesat për punën dhe është i përshtatshëm për biznesin. Nëse puna është si arkëtar, për shembull, një punëdhënës mund t’i pyesë aplikantët nëse ata janë dënuar ndonjëherë për një krim të pandershmërisë. Por t’i pyesësh sistematikisht kandidatët për dënimet e shlyera ose që nuk kanë lidhje me punën në fjalë do të ishte e tepërt.”

Një iniciativë popullore zvicerane që kërkon një qendër financiare më të qëndrueshme është paraqitur me mbi 145,000 nënshkrime.

Bankat dhe aktorët e tjerë financiarë duhet të marrin më shumë përgjegjësi për mbrojtjen e klimës dhe natyrës, sipas një aleance politikanësh, biznesmenësh dhe OJQ-sh që qëndrojnë pas iniciativës.

Iniciativa popullore “për një qendër financiare zvicerane të qëndrueshme dhe me vizion” bën thirrje që të zbatohen rregulla të detyrueshme për aktivitetet financiare që paraqesin rreziqe klimatike dhe mjedisore.

Masat e marra deri më sot, zgjidhjet vullnetare dhe vetërregullimi nuk janë të mjaftueshme, sipas iniciatorëve, shkruan swissinfo, transmeton albinfo.ch.

Në një njoftim për shtyp, ata theksojnë se qendra financiare zvicerane është përgjegjëse për një vëllim të emetimeve të CO2 që tejkalon shumë emetimet totale kombëtare. Kjo minon përpjekjet e vendit për të mbrojtur klimën.

Prandaj, flukset financiare duhet të ridrejtohen në mënyrë që të përshpejtohet kalimi në një ekonomi të qëndrueshme dhe të forcohet pozicioni i Zvicrës në planin afatgjatë.

Rregulla të tilla ekzistojnë tashmë në qendra të tjera financiare.

Lista e personave të akuzuar në lidhje me tragjedinë e zjarrit në Crans-Montana në Zvicër është rritur në 13, me katër të dyshuar të tjerë që do të paraqiten para prokurorëve në maj dhe qershor.

Agjencia e lajmeve Keystone-ATS mësoi për zhvillimin nga një burim i afërt me çështjen.

Këshilltari aktual bashkiak përgjegjës për sigurinë për Crans-Montana është thirrur të paraqitet më 11 maj. Zëvendësdrejtori aktual i sigurisë publike të komunës do të merret në pyetje të nesërmen.

Jean-Claude Savoy, ish-president i komunës së Chermignon (2009-2016), do të duhet t’u përgjigjet pyetjeve nga grupi i prokurorëve dhe avokatëve më 13 maj. Së fundmi, ish-kryetari i bashkisë përgjegjës për sigurinë (2013-2016) është thirrur të paraqitet më 3 qershor, transmeton albinfo.ch.

Jacques Moretti, menaxher i barit Constellation, do të rishfaqet para hetimit më 5 qershor.

Të 13 të pandehurit akuzohen për vrasje nga pakujdesia, dëmtim trupor nga pakujdesia dhe zjarrvënie nga pakujdesia.

Aeroporti i Cyrihut ka filluar zyrtarisht punimet e ndërtimit të një terminali të ri për fluturime private dhe biznesi.

Projekti, i cili shfrytëzon zonën perëndimore të aeroportit, përfshin hangar, platformë, parkim dhe hapësirë ​​zyrash. Kostoja totale është rreth 100 milionë CHF.

Terminali do të ndërtohet në 16.8 hektarë për të zëvendësuar infrastrukturën ekzistuese dhe do të jetë funksional nga pranvera e vitit 2028, tregoi kompania e menaxhimit Flughafen Zürich, transmeton albinfo.ch.

Me këtë iniciativë, aeroporti synon të përmbushë një kërkesë në rritje.

Terminali i ri do të përfshijë gjithashtu hangarë të aftë për të akomoduar avionë të mëdhenj. Afërsia me heliportin do të lejojë gjithashtu kohë më të shkurtra ngarkimi.

Linja ajrore zvicerane Edelweiss ka anuluar disa itinerare për në Shtetet e Bashkuara dhe Oman për shkak të kërkesës së reduktuar të pasagjerëve dhe rritjes së çmimeve të karburantit, të përkeqësuara nga situata gjeopolitike.

Në një deklaratë të lëshuar sot, linja ajrore zvicerane e pushimeve shpjegon se përshtatja ndikon veçanërisht në lidhjet me Amerikën e Veriut në orarin e verës.

Fluturimet për në Denver dhe Seattle janë eliminuar plotësisht, ndërsa në itinerarin për në Las Vegas frekuencat do të reduktohen në fund të pranverës dhe në vjeshtë, raporton swissinfo, transmeton albinfo.ch.

Lidhjet për në Mascate dhe Salalah në Oman në Gadishullin Arabik do të anulohen gjithashtu në orarin e dimrit 2026/27.

Ndër arsyet kryesore për këto ndryshime, Edelweiss përmend pasojat e vazhdueshme të situatës gjeopolitike, me referencë të veçantë konfliktin në Lindjen e Mesme, i cili ndikon si në koston e karburantit ashtu edhe në kërkesën për disa destinacione në SHBA.

Pasagjerët që tashmë kanë bileta për fluturime të anuluara do të ridrejtohen në lidhje alternative, kryesisht brenda grupit Lufthansa, ose do të jenë në gjendje të marrin një rimbursim të plotë të çmimit të biletës së tyre.

Për verën, Hekurudhat Federale Zvicerane do të ofrojnë shërbime të mëtejshme direkte për destinacione evropiane si Rimini, Aix-en-Provence dhe Marsejë.

Megjithatë, pasagjerët do të duhet të jenë të duruar, pasi punimet pritet të ndërpresin disa shërbime.

Shërbimet direkte TGV do të funksionojnë nga e enjtja deri të hënën në qytetet franceze të Avignon, Aix-en-Provence dhe Marsejë. Ato do të funksionojnë çdo ditë nga 27 qershori deri më 23 gusht.

Megjithatë, midis 27 korrikut dhe 16 gushtit 2026, për shkak të punimeve në La Plaine, kantoni i Gjenevës, TGV-të do të nisen dhe do të mbërrijnë vetëm në Annemasse, ku do të jetë e nevojshme të ndërrohen trenat, transmeton albinfo.ch.

Punime në linjën për në Itali

Nga fundi i majit deri në fillim të tetorit, një tren direkt do të lidhë Cyrihun me Rimini në Itali. Ashtu si në vitet e kaluara, RFI, menaxheri italian i infrastrukturës, do të kryejë punime në rrugën Simplon. “Si rezultat, nga 7 qershori deri më 26 korrik, trenat e EuroCity midis Gjenevës, Lozanës, Bazelit, Bernës dhe Milanos nuk do të funksionojnë, ose nuk do të funksionojnë drejtpërdrejt”, sipas njoftimit për shtyp.

Nga 26 qershori deri më 27 korrik, trenat RegioExpress midis Iselle di Trasquera dhe Domodossola do të anulohen gjithashtu. “Do të ofrohen autobusë zëvendësues”, thanë Hekurudhat Federale Zvicerane.

Operatori hekurudhor thekson se fundjavat e gjata, festat zyrtare dhe nisjet/mbërritjet gjatë festave janë periudhat më të njohura. “Prandaj, duhet të rezervoni paraprakisht për t’u siguruar që të merrni një vend me një çmim të mirë”.

Policia federale zvicerane (Fedpol) lëshoi ​​614 ndalime hyrjeje në vend në vitin 2025, katër herë më shumë se në vitin e kaluar.

Shumica dërrmuese e këtyre (512) u lëshuan për arsye të lidhura me terrorizmin.

Kjo rritje është për shkak të të dhënave të ofruara nga Europol mbi anëtarët e Shtetit Islamik që jetojnë jashtë vendit, tha Fedpol në raportin e saj vjetor të enjten.

52 ndalime hyrjeje për spiunazh u lëshuan në vitin 2025, krahasuar me 34 në vitin 2024, raporton swissinfo. Në vitin 2022, një vit i shënuar nga shpërthimi i luftës në Ukrainë dhe aktivitetet pasuese të spiunazhit të vendeve të ndryshme, u regjistruan 276 raste, transmeton albinfo.ch.

Për herë të parë, Fedpol lëshoi ​​një ndalim hyrjeje për ‘përhapje’ – transmetimin e armëve atomike ose mjetet për t’i prodhuar ato. Përveç kësaj, u lëshuan 45 ndalime për krim të organizuar dhe katër për ekstremizëm të dhunshëm.

Policia federale lëshoi ​​gjithashtu pesë dëbime në vitin 2025.

Azilkërkuesit duhet të marrin paratë e ndihmës sociale si kredi në një kartë debiti dhe jo më në formën e parave të gatshme. Kjo kërkesë është shprehur nga pala borgjeze vitet e fundit në shumë kantone zvicerane. Në kantonin e Schwyz tani po bëhet realitet.

Deri në një vit më së voni, azilkërkuesit do të marrin afërsisht 14 franga të ndihmës sociale që u takon në ditë si shumë në një kartë pagese. Parlamenti kantonal i Schwyz miratoi një ligj përkatës të mërkurën.

Shumica borgjeze në parlament dhe qeveri duan të arrijnë që paratë e ndihmës sociale nga shteti të përdoren për të përballuar jetën e përditshme në Zvicër. Vetëm fraksioni SP/Të Gjelbërit e kundërshtoi atë. Ata e klasifikojnë rregulloren e re si diskriminuese.

“Kthimi në vendet e origjinës” duhet të parandalohet

Ashtu si me një kartë debiti të zakonshme, karta e pagesës mund të përdoret për të paguar ushqim në dyqane, për shembull. Një pjesë e parave duhet të vazhdojë të tërhiqet nga azilkërkuesit në para të gatshme, për shembull për bileta autobusi.

Megjithatë, transferimet e parave jashtë vendit nuk janë të mundura. Kjo ka për qëllim të parandalojë “në veçanti kthimin e ndihmës sociale dhe emergjente në vendet e origjinës së personave që kanë të drejtë”, sipas ligjit të ri të kantonit të Schwyz-it.

Në të ardhmen, personat me status mbrojtjeje S, si dhe personat e pranuar dhe të dëbuar përkohësisht, do të marrin gjithashtu paratë e tyre në kantonin e Schwyz-it me anë të një karte pagese.

Futja graduale në Zug

Karta për azilkërkuesit është gjithashtu një çështje e vendosur në kantonin e Zug-ut. Futja do të zgjasë gradualisht nga prilli i këtij viti deri në vitin 2028. Në kantonin e Neuchâtel-it, personat në sektorin e azilit marrin një kartë Postfinance për marrjen e ndihmës së tyre sociale, raporton SRF, transmeton albinfo.ch.

Në kantonet e Aargau-t, Basel-Landschaft-it, Nidwalden-it, St. Gallen-it, Thurgau-t dhe Valais-it, propozimet për futjen e një karte pagese u miratuan në parlamente. Në Schaffhausen, një mocion përkatës i SVP-së mbi këtë temë është në pritje.

Nuk ka zgjidhje kombëtare

Në kantonet Basel-Stadt, Freiburg, Jura, Lucernë, Obwalden, Solothurn, Ticino dhe Cyrih, parlamentet përkatëse hodhën poshtë një rregullore në nivel kantonal. Debatet theksuan, ndër të tjera, se duhet të kërkohet një zgjidhje kombëtare.

Megjithatë, një zgjidhje kombëtare ka të ngjarë të jetë e vështirë. Vjeshtën e kaluar, bordi i konferencës së drejtorëve socialë të kantoneve kundërshtoi unanimisht futjen e një karte pagese. Abuzimi me ndihmën sociale për azil, tashmë shumë të ulët, është gjithashtu i mundur me kartën. Përveç kësaj, përpjekja financiare dhe administrative është e lartë.

Në një raport të publikuar korrikun e kaluar, Këshilli Federal deklaroi se juridiksioni u takon kantoneve. Lidhur me pagesën e parave të ndihmës sociale në sistemin e azilit, Zvicra do të vazhdojë të jetë një mozaik.