Liqeni i Gjenevës më i pastër, por edhe më i ngrohtë

Komisioni Ndërkombëtar për Mbrojtjen e Liqenit të Gjenevës (CIPEL) ka paraqitur një vlerësim të përzier për cilësinë e ujit në vitin 2025. Sipas raportit, ujërat e liqenit po vazhdojnë të ngrohen dhe nuk janë përzier plotësisht për të katërmbëdhjetin dimër radhazi. Megjithatë, janë shënuar edhe disa përmirësime, përfshirë një rënie historike të nivelit të fosforit.

Përzierja dimërore e ujërave arriti vetëm rreth 140 metra, nga thellësia maksimale prej 309 metrash e liqenit. Sipas CIPEL-it, përzierja e plotë kërkon dimra të ftohtë dhe erëra të forta—kushte që po bëhen gjithnjë e më të rralla për shkak të ndryshimeve klimatike.

Kjo situatë po çon në një mungesë të vazhdueshme oksigjeni në shtresat e thella të ujit, si dhe në një ulje graduale të lëndëve ushqyese në sipërfaqe, të cilat janë thelbësore për fitoplanktonin dhe gjithë zinxhirin ushqimor.

Një tjetër gjetje shqetësuese është rritja e temperaturës së ujërave sipërfaqësore me 1.7 gradë Celsius krahasuar me periudhën referuese 1991–2020—një rekord që nga viti 1991. Temperaturat mesatare sezonale kanë qenë vazhdimisht mbi normat mujore. Ndërkohë, temperatura në fund të liqenit ka arritur në 6.5 gradë Celsius, gjithashtu rekord historik, si rezultat i një rritjeje të vazhdueshme prej 0.1 gradë në vit që nga 2012.

Sipas CIPEL-it, këto të dhëna konfirmojnë se funksionimi ekologjik i liqenit po pëson transformime të thella për shkak të ndryshimeve klimatike.

Më pak fosfor, një hap i madh përpara

Megjithatë, raporti për vitin 2025 sjell edhe lajme pozitive. Komisioni thekson se janë arritur disa objektiva të rëndësishëm, veçanërisht ulja e përqendrimit të fosforit në nivele që para 20 vitesh konsideroheshin të pamundura.

Kjo përbën një hap të madh drejt rikuperimit të liqenit. Ulja e fosforit—një element kyç për rritjen e algave—ka ndikuar ndjeshëm në reduktimin e lulëzimit të algave dhe në përmirësimin e cilësisë së ujit.

Rënia e fosforit lidhet me ndërtimin dhe përmirësimin e impianteve të trajtimit të ujërave, ndalimin e fosfateve në detergjentë dhe reduktimin e ndotjes nga bujqësia. Niveli i fosforit ka rënë nga rreth 100 μg/L në vitin 1978 në 15.6 μg/L në vitin 2024—niveli më i ulët që nga viti 1970.

Megjithatë, pavarësisht kësaj “uljeje historike”, organizata franko-zvicerane paralajmëron se kërkohet vigjilencë e vazhdueshme për shkak të presioneve si ndryshimet klimatike, speciet invazive dhe ndotjet e padukshme si mikrondotësit dhe mikroplastikat.

Mikrondotësit dhe rreziku nga midhja quagga

Sa i përket mikrondotësve, në liqen janë identifikuar 256 substanca, përfshirë pesticide, mbetje ilaçesh dhe komponime të tjera kimike si PFAS. Në përgjithësi, situata konsiderohet e qëndrueshme dhe brenda standardeve të cilësisë, por disa substanca, si 1,2,4-triazoli, kërkojnë monitorim të shtuar.

Një tjetër shqetësim i madh mbetet përhapja e midhjes quagga, e cila po ndryshon ndjeshëm ekosistemin e liqenit. Kjo specie ka kolonizuar zona deri në 250 metra thellësi dhe mbulon pothuajse plotësisht sipërfaqet deri në 30 metra.

Edhe pse dendësia e saj ka mbetur relativisht e qëndrueshme vitet e fundit, rritja e madhësisë mesatare të guaskave tregon për një biomasa shumë të lartë, e vlerësuar në rreth 800 mijë tonë.

---