Shtatë fakte që mund të mos i dini për Parlamentin zviceran

Më 22 tetor votuesit zviceranë do të zgjedhin 246 anëtarë të Asamblesë Federale – Dhoma e Lartë dhe e Ulët e Parlamentit – një ngjarje që ndodh çdo katër vjet. Por, sa dini në të vërtetë për degën legjislative të Zvicrës?

Nëse vini nga një vend me një Parlament të vetin, mund të mendoni se nëse keni parë një degë legjislative, i keni parë të gjitha.

Megjithatë, zgjedhjet e ardhshme federale janë një mundësi e mirë për të mësuar se si funksionon Asambleja Federale e Zvicrës, siç quhet Parlamenti, dhe cilat janë specifikat e tij, shpjegon thelocal.ch.

Lindur në SHBA

Ndërsa zviceranët besojnë se sistemi i tyre politik është unik në botë (dhe në shumë aspekte është), Parlamenti, me dy dhomat e tij, ndjek modelin amerikan.

Ashtu si Kongresi Amerikan, i cili formohet nga Senati dhe Dhoma e Përfaqësuesve, Asambleja Federale e Zvicrës përbëhet nga Këshilli Kombëtar dhe Këshilli i Shteteve (përkatësisht 200 dhe 46 vende).

Në rast se po pyesni se cili është ndryshimi midis tyre, Këshilli Kombëtar përfaqëson njerëzit, ndërsa Këshilli i Shteteve përfaqëson kantonet.

Dy dhomat debatojnë të gjitha amendamentet kushtetuese përpara se t’i hedhin në votim popullor. Ata gjithashtu miratojnë, ndryshojnë ose shfuqizojnë legjislacionin federal.

Një sistem shumëpartiak

Ndryshe nga Kongresi Amerikan, në të cilin u bazua Asambleja Federale dhe që përbëhet nga vetëm tri parti politike (Demokratët, Republikanët dhe të Pavarurit), disa parti janë të përfaqësuara në Asamblenë Federale, me shumicën e vendeve të mbajtura nga Partia Popullore Zvicerane, Partia Social Demokrate, Partia Liberalët, Qendra dhe të Gjelbërit.

Dhe megjithëse pikëpamjet e tyre ndryshojnë nga e djathta në krahun e majtë, me qendrën e djathtë dhe të moderuarit në mes, seancat zhvillohen kryesisht në një mënyrë civile dhe kolegjiale – shumë më tepër sesa në SHBA, ku ndarjet politike dhe ideologjike nxisin më shumë konflikt, përcjell albinfo.ch.

Diskutime shumëgjuhëshe

Deputetët zviceranë qëndrojnë veçmas nga homologët e tyre diku tjetër, sepse ata mund të diskutojnë në një gjuhë kombëtare të zgjedhjes së tyre.

Duke qenë se gjermanishtja është gjuha mbizotëruese, kjo është ajo që përdoret më shpesh, megjithëse dëgjohet edhe frëngjishtja.

Deputetët italianë dhe romanishtfolës zakonisht mbështeten edhe te gjermanishtja, për hir të përshtatshmërisë.

Të jesh deputet në Zvicër, është një punë me kohë të pjesshme

Deputetët ia kushtojnë 60 për qind të punës së tyre detyrave parlamentare.

Të dy dhomat takohen katër herë në vit (në dimër, pranverë, verë dhe vjeshtë) për seanca trejavore.

Ata takohen veçmas, por gjithashtu mbajnë një seancë të përbashkët, zakonisht një herë në vit.

Asambleja Federale është gjysmë profesionale

Kjo do të thotë se deputetët zviceranë nuk janë politikanë karriere, siç ndodh në shumicën e vendeve.

Siç e përmendëm, ata i kushtojnë vetëm 60 për qind të jetës së tyre profesionale detyrave të tyre parlamentare.

Shumica e deputetëve kanë gjithashtu punë “të rregullta” në rrethet e tyre, përveç detyrave të tyre parlamentare me kohë të pjesshme.

Shumë prej tyre janë juristë, por në radhë përfshihen edhe mësues, mjekë, fermerë, sekretarë, arkitektë, kuzhinierë, kandidatë pas doktoraturës, praktikisht çdo profesion që është në përputhje me atë që bëjnë zgjedhësit e tyre.

Ndërsa mund të argumentoni se drejtimi i një vendi është një punë me kohë të plotë, zviceranët nuk e shohin këtë në këtë mënyrë. Ata besojnë në nocionin bazë të “legjislaturës qytetare”, që do të thotë të jesh pranë njerëzve në rrethet e tyre dhe të mbash një këmbë në botën “reale”.

Kjo qasje u lejon atyre të kenë një kuptim më të mirë të jetës së përditshme të zgjedhësve të tyre dhe çështjeve që i prekin ata.

Gratë deputete përbëjnë pothuajse gjysmën e Asamblesë Federale

Zvicra mund të ketë një problem të barazisë gjinore, por në këtë drejtim është bërë përparim në Parlament.

Që nga viti 1971, kur ata fituan të drejtën e votës, përqindja e grave deputete është rritur nga 5 në 42 për qind – numri më i lartë ndonjëherë.

Hapa të mëdhenj përpara u bënë veçanërisht në zgjedhjet e fundit, më 2019, kur u zgjodhën 20 gra më shumë se më parë.

A mund të bëhen deputetë banorët e huaj – apo të votojnë në zgjedhje?

Ndërsa në kantone dhe komunitete të caktuara, të huajt lejohen të votojnë në nivel kantonal dhe komunal për çështje lokale, ata nuk mund të marrin pjesë në zgjedhje kombëtare ose referendume.

---