Shkenca zvicerane rikthehet te suksesi i saj në Evropë

Hulumtuesit në Zvicër aplikuan me sukses për 80 grante “ekselence në kërkimin shkencor” gjatë vitit të parë të pjesëmarrjes së tyre të rinovuar në programin Horizon Europe. Sipas Konfederatës Zvicerane, ata arritën të “riktheheshin menjëherë te normat shumë të larta të suksesit që kishin pasur në Horizon 2020.”

Për 80 projektet e përzgjedhura, hulumtuesit zviceranë kanë marrë një total prej rreth 160 milionë euro (afërsisht 149 milionë franga zvicerane), sipas një zëdhënësi të Këshillit Evropian për Kërkime (ERC). Megjithatë, shumica e kontratave për grantet ende nuk janë nënshkruar.

ERC është pjesë e Horizon Europe dhe jep grante për kërkime bazuar në kriterin e “ekselencës”.

Përveç kësaj, dymbëdhjetë hulumtues me bazë në Zvicër janë pjesë e ekipeve që kanë përzgjedhur për grante. Sipas zëdhënësit, rreth 10 milionë euro (9.3 milionë franga) jepen zakonisht për secilin projekt. Institucionet më të suksesshme në Zvicër janë Instituti Federal Teknik (ETH) në Lozanë dhe Zyrih, si dhe Universiteti i Zyrihut.

“Rezultate pozitive të ndërmjetme”

Viti i parë i pjesëmarrjes tregon se Zvicra është reintegruar shpejt dhe me sukses në sistemin evropian të kërkimit dhe inovacionit, sipas një zëdhënësi të Sekretariatit Shtetëror për Kërkimin, Arsimin dhe Inovacionin (SERI). Agjencia raporton për një “vlerësim pozitiv ndërmjetës”.

Pjesëmarrja rrit tërheqjen e Zvicrës si vend për kërkim dhe inovacion, veçanërisht përmes një instrumenti nxitës që mbështet ndërmarrjet e vogla dhe të mesme (SME) dhe start-up-et me projekte të afërta me tregun dhe me potencial të lartë rritjeje.

Përveç qasjes në grante evropiane, hulumtuesit zviceranë do të kenë mundësinë të koordinojnë projekte, gjë që forcon rolin e Zvicrës në rrjetet evropiane të kërkimit, shpjegon Swissuniversities, organizata mbajtëse e institucioneve të arsimit të lartë.

Pjesëmarrja sjell gjithashtu avantazhe konkrete logjistike dhe praktike. Për shembull, universitetet, institutet kërkimore dhe kompanitë zvicerane mund të dorëzojnë projekte drejtpërdrejt në BE, duke thjeshtuar procedurat administrative.

Marrëveshje të reja

Më parë, deri në vitin 2021, Zvicra ishte e asociuar me programet kërkimore të BE-së. Në atë kohë, negociata mes Bernës dhe Brukselit për një marrëveshje institucionale dështuan, dhe Zvicra humbi statusin e saj të asociuar. Konfederata Zvicerane më pas miratoi një zgjidhje tranzitore.

Ndërkohë, u nxitën dhe përfunduan negociata për një “paketë marrëveshjesh” që synonte stabilizimin dhe zgjerimin e marrëdhënieve bilaterale. Një pjesë e saj, pjesëmarrja e Zvicrës në programet e BE-së, u nënshkrua në nëntor 2025 nga Këshilli Federal dhe Komisioni Evropian në Bernë.

Me këtë marrëveshje, Zvicra është përsëri e asociuar me Horizon Europe, me efekt të prapambetur që nga 1 janari 2025. Hulumtuesit tashmë mund të përgjigjeshin në thirrjet për propozime, por vetëm me këtë marrëveshje është garantuar edhe financimi nga Brukseli. Sipas SERI, Konfederata Zvicerane kontribuon rreth 600 milionë franga zvicerane për pjesëmarrjen në programin e kërkimit.

Në dhjetor 2025, Komisioni Evropian miratoi programin e punës për vitet 2026 dhe 2027, me një buxhet prej 14 miliardë eurosh (afërsisht 13 miliardë franga).

---