Kafeja përmirëson humorin: e vërtetë apo e gabuar?

Foto ilustrim: Marco Secchi

Sipas një studimi të Deloitte, zviceranët konsumojnë mesatarisht dy deri në tre filxhanë kafe në ditë, më shumë se fqinjët francezë dhe italianë. Shpesh ky zakon lidhet me nevojën për një “rritje” energjie në mëngjes. Shkencërisht, efekti ekziston: kafeina bllokon receptorët e adenosinës (molekula e lodhjes) dhe stimulon prodhimin e dopaminës (neurotransmetuesi i kënaqësisë).

Megjithatë, për konsumatorët e rregullt, ky “boost” i mëngjesit shpesh nuk përkthehet në një përfitim të qëndrueshëm të mirëqenies. Profesori Yasser Khazaal shpjegon se për një pije të rregullt, përmirësimi i humorit lidhet më shumë me lehtësimin e simptomave të mungesës së kafeinës, si lodhja dhe irritimi që zhvillohen gjatë natës, sesa me një shtesë reale të mirëqenies përtej nivelit bazë, transmeton albinfo.ch.

Psikologia Laura Juliano, e cituar në një artikull të New York Times, përforcon këtë pikë: përfitimi real ndodh kryesisht tek konsumatorët e rastësishëm. Një studim i vitit 2025 i publikuar në Scientific Reports tregon se efekti pozitiv është më i dukshëm në dy orë e gjysmë pas zgjojes, duke ndihmuar në tejkalimin e “ngërçit të gjumit”.

Balancë delikate mes mirëqenies dhe ankthit

Si stimulant, kafeina aktivizon pjesën e sistemit nervor përgjegjëse për reagimin “lufto ose ik”, duke përgatitur trupin për stres. Kjo rrit ritmin e zemrës dhe tensionin, sikur të ishte ankth. Efekti bëhet i dukshëm mbi 200 mg për dozë ose 400 mg në ditë, rreth katër espresso. Tek personat më të ndjeshëm, kjo mund të shkaktojë nervozizëm ose rrahje të shpejta të zemrës. Konsumi i vonshëm mund të prishë gjumin, duke krijuar një cikël ku lodhja kërkon më shumë kafe, duke rritur ankthin.

Idetë se kafeja mund të luftojë depresionin janë të paqarta. Një meta-analizë e vitit 2023 në Frontiers in Nutrition tregon lidhje mes konsumit të lartë dhe rrezikut më të ulët për depresion, por kjo nuk do të thotë se kafeja është trajtim.

Përfitimi real i kafeinës është më i dukshëm tek të porsakonsumuarit, dhe shumica e ekspertëve këshillojnë një konsum të moderuar: një deri dy filxhanë në ditë.

Si trukon kafeina trurin

Një molekulë kyçe në ciklin tonë zgjuarsi–gjumë është adenosina. Ajo prodhohet nga truri dhe akumulohet gjatë ditës, duke u lidhur me receptorët për të dërguar sinjalin e lodhjes. Kafeina, me strukturën e ngjashme molekulare, hyn në konkurrencë për të njëjtët receptorë, por nuk aktivizon sinjalin e lodhjes. Truri mbetet në gjendje vigjilence artificiale: lodhja maskohet, por nuk zhduket.