A e vë në rrezik inteligjenca artificiale shumëgjuhësinë zvicerane?

Përkthimet automatike nxisin përdorimin e italishtes në Administratën Federale dhe lehtësojnë komunikimin midis komuniteteve gjuhësore, por ato gjithashtu rrezikojnë të zvogëlojnë mësimin e gjuhëve kombëtare dhe të dobësojnë identitetin kombëtar.

Shumëgjuhësia është konsideruar gjithmonë si një nga shtyllat e identitetit zviceran dhe kohezionit midis rajoneve të ndryshme gjuhësore të vendit. Megjithatë, sot, përhapja e shpejtë e mjeteve të përkthimit të bazuara në inteligjencën artificiale hap pyetje të pabotuara rreth të ardhmes së këtij ekuilibri.

Në administratën federale, përdorimi i sistemeve të përkthimit automatik është tani një realitet i konsoliduar, por një studim pilot i kohëve të fundit nga Qendra e Studimeve të Demokracisë në Aarau u përpoq të imagjinonte se cilat mund të jenë efektet e këtyre teknologjive në shumëgjuhësinë institucionale.

Një nga autorët, Nenad Stojanović, ka deklaruar për RSI se progresi i bërë nga inteligjenca artificiale në fushën e përkthimeve është i jashtëzakonshëm. Versionet automatike të teksteve tani arrijnë rezultate shumë të mira, aq sa vetë përkthyesit profesionistë i përdorin ato si bazë pune, duke ndërhyrë më pas për verifikime dhe korrigjime.

Por evolucioni nuk do të ndalet këtu. Hapi tjetër do të jetë përkthimi me zë në kohë reale: një person do të flasë në gjuhën e vet dhe bashkëbiseduesi do ta marrë menjëherë mesazhin e përkthyer në gjuhën e tij. Teknologjitë e këtij lloji tashmë ekzistojnë dhe, sipas studiuesit, është vetëm çështje kohe para se ato të hyjnë në përdorim të përditshëm, transmeton albinfo.ch.

Në një kontekst si ai federal, ku njerëz nga komunitete të ndryshme gjuhësore bashkëpunojnë, ky skenar paraqet mundësi të rëndësishme. Në veçanti, për folësit e italishtes. Nëse në të kaluarën shumë zyrtarë preferonin të shkruanin dhe të ndërhynin në frëngjisht ose gjermanisht, sot disa bashkëpunëtorë të Ticinos dhe Grisonit shkruajnë gjithnjë e më shumë dokumente dhe mesazhe direkt në italisht, duke ia besuar përkthimin mjeteve të vëna në dispozicion nga administrata. Një mundësi që lehtëson punën dhe forcon përdorimin e gjuhës së pakicës.

Megjithatë, krahas avantazheve, dalin edhe rreziqet. Kryesori është motivimi për të mësuar gjuhët e të tjerëve. Nëse mirëkuptimi i ndërsjellë do t’u delegohej algoritmeve, interesi për të studiuar dhe praktikuar gjuhë të tjera kombëtare mund të ulej. Rezultati, paralajmëron Stojanović, mund të jetë një numër në rritje i njerëzve njëgjuhësh, në një vend që ka ndërtuar një pjesë të identitetit të tij pikërisht mbi aftësinë për të kuptuar njëri-tjetrin përmes dallimeve gjuhësore.

Për studiuesin, njohja e një gjuhe nuk është vetëm një mjet komunikimi. Është gjithashtu një portë për një kulturë, ndjeshmëri dhe mentalitet të ndryshëm. Një dimension që inteligjenca artificiale nuk mund ta zëvendësojë. Të kuptuarit e vërtetë të një komuniteti tjetër gjuhësor do të thotë të lidhesh me trashëgiminë e tij kulturore, nga letërsia te arti, nga kinemaja te referencat e përbashkëta.

Studimi nxjerr në pah gjithashtu disa asimetri teknologjike. Përkthimet në gjermanisht janë përgjithësisht më të sakta se ato në italisht dhe frëngjisht. Përveç kësaj, modelet gjuhësore kanë tendencë të bazohen në standardet e përdorura në vendet fqinje, duke favorizuar gjermanishten nga Gjermania, frëngjishten nga Franca ose italishten nga Italia. Kjo mund të gjenerojë shpërfillje krahasuar me përdorimet tipike të kontekstit zviceran, duke imponuar ende një rilexim dhe korrigjim nga qeniet njerëzore. Sipas Stojanović, megjithatë, këto kufizime mund të zvogëlohen me zhvillimin e vazhdueshëm të teknologjisë.

Përballë këtyre transformimeve, mesazhi drejtuar politikës është i qartë: mos prisni. Për profesorin është urgjente që Këshilli Federal dhe institucionet të fillojnë të reflektojnë mbi pasojat e inteligjencës artificiale për shumëgjuhësinë, jo vetëm në administratë, por edhe në shkollë dhe mësimdhënien e gjuhëve kombëtare. Skenarët e ardhshëm mbeten të vështirë për t’u parashikuar, por pikërisht për këtë arsye analizat dhe masat e nevojshme duhet të fillojnë sa më shpejt të jetë e mundur.

---