Krijimi i vezëve në laborator mund të bëjë revolucion në trajtimin e infertilitetit femëror

Shkencëtarët kanë arritur për herë të parë të krijojnë qeliza vezë nga qeliza të tjera në laborator. Edhe pse kjo është ende vetëm një eksperiment, hulumtimi ka hapur menjëherë debat të madh etik.

Në një studim të botuar të martën në revistën Nature Communications, studiuesit përshkruajnë sesi kanë transformuar qeliza të lëkurës në oocite të afta për t’u fekonduar nga një spermatozoid.

Ky është një hap i rëndësishëm drejt një ideje që deri më tani tingëllon si fantashkencë: trajtimi i infertilitetit tek gratë që nuk janë në gjendje ose nuk mund të prodhojnë më vezë, përmes krijimit të tyre nga qeliza të tjera.

Studimi thekson se për gratë në moshë të caktuar, tek të cilat gametet nuk funksionojnë më, fekondimi in vitro (IVF) bëhet i paefektshëm, transmeton albinfo.ch.

“Ky zbulim do t’u mundësonte gjithashtu çifteve të të njëjtit seks të kenë një fëmijë me lidhje gjenetike me të dy partnerët”, shpjegon Paula Amato, kërkuese në Universitetin e Shkencës dhe Shëndetit në Oregon, SHBA.

Mungesë e dhurimit të gameteve

Kërkesa është e madhe, ndërsa shumë vende si Franca përballen me mungesë të dhurimeve të gameteve. Megjithatë, Amato paralajmëron se do të duhen të paktën dhjetë vjet derisa kjo teknologji të përdoret për trajtimin e pacientëve infertilë.

Kjo punë është pjesë e një fushe në zhvillim të shpejtë të quajtur “gametogjenezë in vitro”. Përparime të mëdha tashmë janë arritur: në fillim të vitit 2025, studiues japonezë arritën të krijojnë minj nga dy etër biologjikë.

Studimi i Nature shkon edhe më tej, pasi përdori qeliza njerëzore, të cilat arritën të zhvilloheshin deri në embrione, megjithëse u shkatërruan shumë shpejt.

Anomali dhe kufizime

Embrionet përmbanin shumë anomali, gjë që tregon se kjo është ende vetëm një provë laboratorike dhe jo një arritje mjekësore e aplikueshme.

Megjithatë, rezultatet janë mjaft të rëndësishme për të ngjallur entuziazëm në komunitetin shkencor. “Është një hap i jashtëzakonshëm që një ditë mund të hapë rrugën për krijimin e qelizave të ngjashme me ovocitet dhe spermatozoidet për ata që nuk kanë mundësi tjetër,” u shpreh Ying Cheon, specialiste e mjekësisë riprodhuese në Universitetin e Southamptonit.

Pyetje etike

Në Francë, Agjencia e Biomedicinës paralajmëroi se krijimi artificial i gameteve mund të ndryshojë thellësisht mënyrën si e kuptojmë riprodhimin, format e familjes dhe lidhjet gjenetike. Institucioni ka ngritur shqetësimin për një rrezik të mundshëm të “eugjenizmit”, duke kërkuar vendosjen e një kuadri etik dhe juridik ndërkombëtar për të shmangur një garë të pakontrolluar inovacioni.

Si u realizua eksperimenti?

Shkencëtarët përdorën një metodë të njohur si “transferimi i bërthamës”. Fillimisht ata hoqën bërthamat nga ovocitet dhe i zëvendësuan me ato të marra nga qelizat e lëkurës. Kjo teknikë njihet prej kohësh si metodë klonimi, e përdorur që në vitin 1996 për krijimin e deles Dolly.

Në këtë rast, synimi ishte krijimi i qelizave që mund të fekondoheshin me spermatozoid. Për këtë, qelizat duhej të kishin vetëm 23 kromozome (si ovocitet normale), duke iu shtuar 23 të tjera nga spermatozoidi. Siç dihet, qelizat e lëkurës kanë 46 kromozome, ndaj studiuesit përdorën një metodë të re që e quajtën “mitomeiozë” për t’i reduktuar në gjysmë.

Pas kësaj, disa nga qelizat e trajtuara u fekonduan me spermatozoide dhe një pjesë e tyre arritën të zhvilloheshin në embrione disa-ditore – mjaftueshëm, teorikisht, për t’u implantuar tek një paciente përmes fekondimit in vitro.

---