Pse parashikimet buxhetore të Konfederatës janë shpesh më të këqija se realiteti

Konfederata shpesh e mbivlerëson deficitin e saj publik. Viti 2025 konfirmon një trend të vërejtur prej vitesh, me përjashtim të periudhës Covid-19. Shpjegime.
Buxheti federal për vitin 2025 ka treguar rezultate më të mira se sa pritej. Konfederata e kishte vlerësuar deficitin e saj në 815 milionë franga, por në bilancin e saj përfundimtar, ajo regjistroi një suficit prej 259 milionë, një diferencë prej më shumë se një miliard frangash midis parashikimeve të saj dhe realitetit.

Këshilli Federal theksoi rolin vendimtar të rritjes së përkohshme të të ardhurave nga tatimi mbi fitimin i Gjenevës, i cili solli 1.5 miliardë franga shtesë në Thesarin Federal. Pavarësisht kësaj, qeveria paralajmëroi se priten deficite strukturore prej 2 deri në 4 miliardë franga midis viteve 2027 dhe 2029, të cilat do të kërkojnë, përsëri sipas Këshillit Federal, programin e 27-të të lehtësimit të buxhetit (i cili pritet të arrijë në 2.4 miliardë franga në vitin 2027 dhe rreth 3 miliardë në vitet 2028 dhe 2029) dhe një rritje të TVSH-së prej 0.8 pikësh për të financuar mbrojtjen dhe sigurinë.

Megjithatë, ajo që është e rëndësishme nuk është rezultati i vitit 2025, por fakti që Konfederata – përveç pandemisë – ka pasur tendencë sistematike të bëjë parashikime më pesimiste sesa rezultatet e saj aktuale. Pse?

Tetë vjet të nënvlerësuara nga njëmbëdhjetë

Siç u përmend më parë, gjatë njëmbëdhjetë viteve të fundit, Konfederata pothuajse gjithmonë ka shënuar rezultate më të larta se pylli.

Midis viteve 2015 dhe 2019, të ardhurat u nënvlerësuan sistematikisht. Në vitin 2017, pritej një deficit i lehtë, por viti përfundoi me një suficit prej gati tre miliardësh falë taksës së mbajtur në burim. I njëjti trend u përsërit në vitin 2018, me një rezultat më të mirë se sa pritej, si dhe në vitin 2019, ku buxheti përfundimtar tejkaloi vlerësimet prej 2.4 miliardësh falë rritjes së fortë ekonomike, shkruan RTS, transmeton albinfo.ch.

I vetmi përmbysje e vërtetë e trendit ndodhi gjatë periudhës trevjeçare nga viti 2020 deri në vitin 2022. Gjatë pandemisë, faktorë të tillë si paparashikueshmëria e shpenzimeve të jashtëzakonshme (papunësia e pjesshme, ndihma për njerëzit në vështirësi) dhe rënia e të ardhurave gjeneruan diferenca negative, me një deficit rekord prej 16.1 miliardë eurosh krahasuar me buxhetin e vitit 2020.

Megjithatë, nga viti 2023, trendi drejt nënvlerësimit të buxhetit u konfirmua, me bilancin përfundimtar që tejkaloi parashikimin me 3.4 miliardë euro. Periudha pasuese dyvjeçare nuk ishte përjashtim: në vitet 2024 dhe 2025, llogaritë tejkaluan pritjet fillestare.

Kujdesi dhe frenimi i borxhit

Për të kuptuar arsyet e mundshme për këtë përsëritje, ne intervistuam Fabrizio Mazzonna-n, profesor i ekonomisë në USI dhe drejtor i Institutit të Ekonomisë Politike (IdEP). Sipas ekonomistit, Departamenti Federal i Financave tenton të nënvlerësojë sistematikisht të ardhurat dhe të mbivlerësojë shpenzimet “nga kujdesi”, disa departamente, vëren ai, “mund të mos i përdorin plotësisht kreditë e dhëna gjatë vitit”.

Megjithatë, shpjegimi nuk është vetëm i kujdesshëm. Ai bazohet kryesisht edhe në frenimin e borxhit, një parim kushtetues që kërkon që Konfederata të mos shpenzojë më shumë sesa fiton në planin afatgjatë, i miratuar me referendum në vitin 2001.

“Nëse ka një ligj që ndalon deficitin, ne jemi të detyruar të jemi më pesimistë në buxhetin tonë”, thotë profesori. Ky rregull kërkon shmangien e deficiteve strukturore dhe pasqyron një klimë politike ku deficitet perceptohen si një shenjë e keqmenaxhimit. Prandaj, kujdesi teknik dhe kultura politike përforcojnë reciprokisht.

Krahasimi me pjesën tjetër të Evropës

Krahasuar me vendet e tjera evropiane, vazhdon Fabrizio Mazzonna, “Zvicra dallohet nga një nga nivelet më të ulëta të borxhit publik në kontinent”. Një rezultat që, sipas profesorit, “është gjithashtu rezultat i një qasjeje shumë rigoroze politike, të ndarë nga e gjithë tabela politike e shahut që dëshironte dhe mbështeste frenimin e borxhit”.

Megjithatë, kjo ngurtësi mund të ketë një pengesë. Ekonomisti vëren se “Shteti nuk është as kompani dhe as baba i një familjeje: në kohë pasigurie të madhe ndërkombëtare, kursimet e tepërta rrezikojnë të mbytin ekonominë në vend që ta mbështesin atë”. Ai citon shembullin e Gjermanisë, e cila prej kohësh ka ndjekur Schwarze Null (ose buxhetin e balancuar), duke ulur borxhin e saj, por duke lënë pas dore investimet dhe infrastrukturën.

Për mësuesin, sfida nuk është pra rritja e shpenzimeve aktuale, por më tepër dallimi midis shpenzimeve dhe investimeve. “Në një kohë kur Zvicra mund të financonte veten me kosto shumë të ulët, mosinvestimi në infrastrukturë, arsim dhe kërkim – domethënë në kapitalin njerëzor, burimin kryesor të vendit – rrezikon të rrezikojë rritjen në vitet e ardhshme”, përfundoi ai.

---