Zvicër: Rritje e vazhdueshme e numrit të personave që shmangin pagesën e biletës

Në vitin 2024, 1.17 milionë pasagjerë u gjetën duke udhëtuar pa një biletë të vlefshme

Numri i personave që nuk paguajnë biletë të kapur në rrjetin e transportit publik të Zvicrës po rritet vazhdimisht. Në vitin 2024, 1.17 milionë pasagjerë u gjetën duke udhëtuar pa një biletë të vlefshme, sipas shifrave të publikuara nga Alliance SwissPass.

Kjo është shumë më tepër se kufiri prej një milioni i kaluar për herë të parë vitin e kaluar.

Të dhënat, të raportuara nga burime të ndryshme mediatike, përfshirë bluewin.ch, janë mbledhur që nga viti 2019 përmes një sistemi të centralizuar informacioni të ndarë nga operatorët e transportit. Gjatë gjashtë viteve të fundit, numri i pasagjerëve të kapur pa biletë – ose me një biletë vetëm pjesërisht të vlefshme – është rritur pa ndërprerje.

Zvicra nuk publikon asnjë numër të vetëm kombëtar të udhëtimeve me transport publik. Por të marra së bashku – në të gjitha rrjetet hekurudhore, të autobusëve dhe urbane – totali pothuajse me siguri arrin në miliarda çdo vit. Në këtë sfond, 1.17 milion rastet e zbuluara të shmangies së tarifave duken modeste. E panjohura më e rëndësishme është se sa shmangiës të tarifave kalojnë nëpër sistem të pazbuluar.

SwissPass ia atribuon rritjen disa faktorëve: inspektime më të shpeshta të biletave, zbulim të përmirësuar dhe numër më të lartë pasagjerësh, megjithëse numri i pasagjerëve është rritur vetëm në mënyrë modeste. Humbja që rezultoi në të ardhura arriti në rreth 200 milion CHF në vitin 2024, thotë shoqata. Një shifër e ngjashme pritet për vitin 2025, pasi vëllimet e përgjithshme të pasagjerëve janë rritur vetëm pak.

Regjistrimi i centralizuar u lejon operatorëve të gjurmojnë shkelësit e përsëritur në të gjithë rrjetin. Gjobat përshkallëzohen shpejt. Një shkelje e parë mbart një gjobë prej 100 CHF, që rritet në 140 CHF për një të dytë dhe 170 CHF për një të tretë, plus një tarifë prej 10 CHF për tarifën e papaguar.

Pasagjerët që mbajnë një biletë pjesërisht të vlefshme – për shembull që udhëtojnë në klasin e parë me një biletë të klasit të dytë, ose në rrugën e gabuar – marrin një ulje prej 25 CHF krahasuar me ata që udhëtojnë pa asnjë biletë.

Sfida është të vendosen stimujt saktë. Sistemet e tarifave funksionojnë më mirë kur probabiliteti i inspektimit dhe madhësia e gjobave kombinohen për të shpërblyer pajtueshmërinë. Kur nuk e bëjnë këtë, mashtrimi bëhet një zgjedhje racionale.

Për një pasagjer që shpenzon 100 CHF në muaj në transportin publik, evazioni ia vlen me kusht që inspektimet të jenë të rralla. Me gjobat aktuale, kapja më pak se tre herë gjatë katër muajve do ta linte ende shmangësin e tarifës përpara. Në kushte të tilla, zbatimi i ligjit pengon vetëm ata që nuk e duan rrezikun.

Mënyra më e lirë për të ndryshuar këtë llogaritje do të ishte rritja e gjobave. Gjobat më të larta do ta bënin evazionin jo tërheqës edhe kur kontrollet janë sporadike. Të vendosura mjaftueshëm lart, ato gjithashtu mund të gjenerojnë të ardhura shtesë, duke kompensuar humbjet nga tarifat dhe duke lehtësuar barrën e sistemit të transportit të Zvicrës, i cili është shumë i subvencionuar.

Evazioni i vazhdueshëm i tarifave mund të ketë pasoja më serioze. Një padi penale mund të ngrihet kundër pasagjerëve të kapur tre herë brenda dy viteve pa një biletë të vlefshme, ose vetëm me një biletë të pjesshme. Kjo duhet të përfshihet gjithashtu në llogaritje.

---