Si u shndërrua energjia në një armë strategjike në konfliktin ukrainas

Tre dimra lufte mes Rusia dhe Ukraina kanë treguar qartë: energjia është kthyer në një armë po aq të rëndësishme sa edhe armët konvencionale.

Në muajt e fundit, Kievi ka shtuar ndjeshëm sulmet ndaj rafinerive ruse të naftës, me synimin për t’i hequr Moskës të ardhurat që përdor për të financuar luftën. Nga ana tjetër, Rusia po intensifikon goditjet mbi sistemin energjetik ukrainas — veçanërisht infrastrukturën e gazit — duke treguar qartë rolin jetik të sektorit energjetik në këtë konflikt.

Ukraina godet zemrën e industrisë së naftës ruse

Që nga gushti 2025, Ukraina ka kryer rreth 30 sulme ndaj rafinerive dhe depozitave të karburantit në territorin rus dhe në zonat e pushtuara, veçanërisht në Krimea. Këto sulme kanë shkaktuar mungesa të karburantit në disa rajone, radhë të gjata në pikat e furnizimit dhe rritje të çmimeve të benzinës. Objektivi është i dyfishtë: të goditet opinioni publik rus dhe të kufizohet kapaciteti financiar i Moskës për të vazhduar luftën.

“Ukraina po vazhdon atë që kishte nisur, por tashmë me mjete më të avancuara,” shpjegon Thierry Bros, profesor në Sciences Po dhe ekspert energjetik. “Me dronë dhe raketa më të fuqishme, synimi është të reduktohet kapaciteti i rafinimit të Rusisë. Nëse kjo ndodh, Moska do të detyrohet të zgjedhë mes furnizimit të popullsisë së saj ose vazhdimit të eksporteve për të siguruar valutë të huaj.”

Inteligjenca amerikane në ndihmë të Kievit

Sipas raportimeve të mediave, deri në 38% të kapacitetit të rafinimit rus është prekur nga këto sulme — shifër që mbetet e vështirë për t’u verifikuar plotësisht. Sanksionet perëndimore po e bëjnë edhe më të ndërlikuar rikthimin në funksion të këtyre impianteve, pasi Rusia nuk mund të importojë më disa komponentë jetikë.

“Katalizatorët, që janë thelbësorë për funksionimin e rafinerive, vijnë kryesisht nga Perëndimi. Zëvendësimi i tyre kërkon kohë dhe ul ndjeshëm prodhimin,” shton Bros.

Moska po përpiqet të mbrohet me sisteme anti-dron, por për shkak të madhësisë së impianteve, mbrojtja është e vështirë. Sipas burimeve të cituara nga Financial Times, Shtetet e Bashkuara të Amerikës po i ofrojnë Kievit inteligjencë për planifikimin e disa prej këtyre sulmeve.

Rusia godet sistemin ukrainas të gazit

Nga ana tjetër, Rusia po vazhdon pa ndërprerje sulmet ndaj infrastrukturës energjetike të Ukrainës që nga viti 2022. Në fillim të tetorit, ajo ka lëshuar dhjetëra raketa dhe dronë mbi objektet e gazit ukrainas. Sipas autoriteteve në Kiev, rreth 60% e kapacitetit të prodhimit është dëmtuar.

“Këtë vit, taktika është shumë e qartë: të goditet prodhimi i gazit, nga i cili Ukraina varet shumë për sezonin e ngrohjes,” shpjegon Olena Pavlenko, eksperte energjie dhe presidente e Dixi Group. Sulmet synojnë jo vetëm prodhimin dhe magazinimin, por edhe gazsjellësit që përdoren për importime. “Objektivi i Rusisë është të privojë Ukrainën nga gazi — qoftë nga prodhimi vendas apo nga importet,” shton ajo.

Një reziliencë energjetike e detyruar

Pavarësisht dëmeve të mëdha, Ukraina po përshtatet. “Sistemi energjetik ishte shumë i centralizuar. Por që nga fillimi i sulmeve, komunitetet lokale kanë ngritur prodhime të tyre të pavarura me burime të rinovueshme, gaz apo gjeneratorë,” sqaron Pavlenko. Kjo “decentralizim i detyruar” është kthyer në një garanci mbijetese.

Por lufta e energjisë po prek edhe Evropën. “Magazinat e gazit në Bashkimi Evropian janë mbushur në 83%, kundrejt mbi 90% një vit më parë. Mund ta përballojmë një dimër të ftohtë, por nëse duhet të ndihmojmë edhe ukrainasit, situata bëhet shumë më e vështirë,” paralajmëron Bros.

BE vazhdon planin për të ndaluar tërësisht importet e gazit rus deri në fund të vitit 2027, i mbështetur fuqimisht nga Uashingtoni, që kërkon të rrisë eksportet e gazit të lëngshëm natyror.

Megjithatë, duke goditur prodhimin ukrainas, Moska dërgon një mesazh të qartë: pavarësisht sanksioneve, varësia energjetike mbetet një armë e fuqishme ndikimi në Evropë.

---