Krishtlindja dhe Viti i Ri: Saktësia teologjike e gjuhës në traditën katolike dhe etërve të Kishës

Në kontekstin kulturor bashkëkohor, përdorimi i shprehjes së përgjithshme “festat e fundvitit” është bërë një formulë e zakonshme urimi, e cila synon neutralitet dhe përfshirje sociale. Megjithatë, nga perspektiva e teologjisë katolike, një formulim i tillë paraqet një problem thelbësor hermeneutik dhe doktrinar, pasi ai zbeh dallimin midis festave liturgjike të themeluara në misteret e shpëtimit dhe realiteteve thjesht kronologjike. Tradita e Kishës Katolike, e mbështetur në Shkrimin e Shenjtë, Etërit e Kishës dhe mësimin e saj, njeh festa konkrete, të rrënjosura në veprimin historik të Hyjit, dhe jo kategori të paqarta festive.

Krishtlindja si solemnitet i Mishërimit në traditën katolike

Në Kalendarin Liturgjik Romak, Krishtlindja (Nativitas Domini, Lindja e Zotit) kremtohet si solemnitet, duke reflektuar rëndësinë e saj qendrore në ekonominë e shpëtimit. Katekizmi i Kishës Katolike pohon se “Misteri i Mishërimit është themeli i gjithë jetës liturgjike” (KKK, nr. 461). Kjo doktrinë ka rrënjë të thella te Etërit e Kishës.

Shën Atanasi i Aleksandrisë, i cituar shpesh në traditën katolike, shkruan: “Ai u bë njeri që ne të bëhemi hyjnorë” (De Incarnatione, 54), duke theksuar dimensionin soteriologjik të lindjes së Krishtit. Po ashtu, Shën Leoni i Madh, Papë dhe Doktor i Kishës, në një nga predikimet e tij për Krishtlindjen, pohon: “Njihe, o i krishterë, dinjitetin tënd: sepse sot ke hyrë në bashkësi me natyrën hyjnore” (Sermo 1 in Nativitate Domini). Për Leonin, Krishtlindja nuk është thjesht përkujtim, por aktualizim liturgjik i misterit të Mishërimit.

Kështu, reduktimi i Krishtlindjes në një “festë fundviti” përbën një keqkuptim serioz teologjik, pasi ai e zhvendos theksin nga misteri sakramental në një kronologji sekulare.

Viti i Ri në dritën e liturgjisë katolike

Në traditën katolike, dita e 1 janarit nuk festohet thjesht si fillim i vitit civil, por si Solemniteti i Shën Marisë, Nënës së Hyjit. Ky fakt liturgjik është teologjikisht domethënës, pasi e vendos rrjedhën e kohës nën ndërmjetësimin e asaj përmes së cilës Fjala u bë njeri (mish). Ky kremtim lidhet drejtpërdrejt me formulimin kristologjik të Koncilit të Efesit (431), i cili afirmon Marinë si Theotokos.

Shën Augustini, një nga Etërit më autoritativë për teologjinë katolike të kohës, pohon: “Koha është krijesë e Hyjit dhe i nënshtrohet Atij që është i përjetshëm” (Confessiones, XI). Në këtë kuptim, Viti i Ri nuk është një realitet autonom, por një dimension i jetës njerëzore që kërkon shenjtërim përmes lutjes dhe sakramenteve.

Për këtë arsye, Kisha Katolike nuk e trajton Vitin e Ri si një festë në vetvete, por si një moment liturgjik të integruar në ciklin e Krishtlindjes, duke e orientuar kohën drejt Krishtit dhe historisë së shpëtimit.

Gjuha liturgjike dhe autoriteti i mësimit të Kishës

Mësimi i Kishës Katolike ka theksuar vazhdimisht rëndësinë e saktësisë gjuhësore në shprehjen e besimit. Koncili II i Vatikanit pohon se “liturgjia është kulmi drejt të cilit synon veprimi i Kishës dhe burimi prej nga rrjedh fuqia e saj” (Sacrosanctum Concilium, nr. 10). Për pasojë, gjuha që përdoret për të emërtuar festat nuk është neutrale, por pjesë integrale e aktit liturgjik dhe besimor.

Shën Ireneu i Lionit, i pranuar si autoritet i përbashkët në traditën katolike, paralajmëron se deformimi i terminologjisë çon në deformim të besimit (Adversus Haereses, I,10). Në këtë linjë, përdorimi i shprehjes “festat e fundvitit” mund të shihet si një simptomë e një procesi më të gjerë sekularizimi, ku gjuha fetare zëvendësohet nga një diskurs administrativ dhe kulturor.

Përfundim

Në përfundim, tradita katolike, biblike, patristike dhe mësimore – dëshmon se Krishtlindja dhe Viti i Ri nuk mund të trajtohen si një realitet i vetëm i paqartë. Urimi “Gëzuar Krishtlindjen dhe Vitin e Ri” është një shprehje e saktë teologjikisht, që respekton hierarkinë e festave liturgjike, ruan integritetin doktrinar dhe afirmon identitetin katolik në hapësirën publike.

Siç shprehet Shën Leoni i Madh: “Festa e lindjes së Krishtit është festa e rilindjes sonë” (Sermo 26). Prandaj, saktësia e gjuhës nuk është çështje formale, por një akt besnikërie ndaj misterit që Kisha kremton.

Po ashtu shprehja “Për shumë motë Krishtlindjet” është gjuhësisht dhe kuptimisht e gabuar, sepse Krishtlindja nuk është festa e lindjes së shumë Krishtave, por e lindjes së një Krishti të vetëm, Jezu Krishtit. Krishti nuk lind shumë herë, por një herë në histori, dhe kjo ngjarje përkujtohet çdo vit nga besimtarët. Prandaj, përdorimi i shumësit “Krishtlindjet” nuk përputhet me kuptimin e vërtetë të festës. Forma e saktë dhe e drejtë është “Për shumë mot Krishtlindja”, duke ruajtur si saktësinë gjuhësore ashtu edhe domethënien teologjike të kësaj feste të shenjtë.

Për shumë mot Krishtlindja, me shëndet, gëzim dhe dritën e lindjes së Krishtit në zemrat dhe familjet tuaja. Qoftë kjo festë burim paqeje, dashurie dhe shprese për të gjithë. Viti i Ri 2026 ju sjelltë shumë bekime, mbarësi, harmoni dhe suksese në çdo hap të jetës, duke ju gjetur gjithmonë të bashkuar në mirësi dhe besim.

Don Marjan Marku

---