Demokracia në Zvicër: Pse disa iniciativa nuk zbatohen plotësisht

(KEYSTONE/Michael Buholzer)

Në Zvicër, demokracia funksionon më drejtpërdrejt se në çdo vend tjetër. Jo vetëm që ka zgjedhje dhe referendume mbi propozime ligjore, por qytetarët mund të nisin edhe referendume kushtetuese nëse mbledhin 100,000 nënshkrime të vlefshme. Megjithatë, shumë iniciativa nuk pranohen nga populli dhe kantonet. Një përmbledhje e iniciativave të pranuara që nga viti 1893 mund të gjendet në faqet përkatëse të SRF-së.

Iniciativat përbëhen nga dy pjesë: e para është teksti i iniciativës, i cili vihet në votim. Nëse pranohet, ai përfshihet në Kushtetutën Federale të Zvicrës. Pjesa e dytë është zbatimi konkret, i cili rregullohet nga ligjet dhe urdhrat. Parlamenti vendos mënyrën e zbatimit; qytetarët nuk mund të shprehin më mendimin e tyre mbi këtë, përveç nëse një grup nis një referendum të ri, transmeton albinfo.ch.

Frustrimi mbi zbatimin e iniciativave

Në diskutime joformale dhe forumet online, shpesh shihet pakënaqësi për mënyrën se si zbatohen iniciativat. Për shembull, një përdorues shkruan në Instagram: “Është e kotë; iniciativa për deportim nuk është zbatuar deri më sot.”

Faktorët që ndikojnë në zbatimin

Parlamenti nuk është krejtësisht i lirë në zbatim. Sipas shkencëtarit politik Adrian Vatter nga Universiteti i Bernës, tre faktorë kryesorë ndikojnë në mënyrë të konsiderueshme: ligji i përgjithshëm, kompetencat mes qeverisë federale dhe kantoneve, dhe kostot. Ai shpjegon:

“Parlamenti përpiqet të realizojë qëllimet e iniciativës. Por është pjesë e sistemit tonë politik që një iniciativë nuk do të zbatohet plotësisht. Nëse Parlamenti do të mbështeste një kauzë, nuk do të kishte nevojë për një iniciativë që ta arrinte atë.”

Mungesa e një gjykate kushtetuese

Në Zvicër nuk ekziston një gjykatë kushtetuese që mund të kontrollojë paraprakisht ligjet. Kjo do të thotë se iniciativa që mund të shkelin të drejtat e njeriut, ligjet ndërkombëtare ose marrëveshjet me BE-në mund të shkojnë deri në votim.

Politologu Vatter thekson se ka iniciativa nga e djathta dhe e majta që janë zbatuar vetëm pjesërisht. Teksti i iniciativës është i vlefshëm në formë ligjore, por zbatimi nuk mund të paditet. Parlamenti mund të miratojë ligje që shkelin kushtetutën, sepse nuk ka një gjykatë kushtetuese që të ndërhyjë – qytetarët kanë fjalën e fundit.

Zbatimi i iniciativave ekstreme

Shkencëtari politik vëren se shpesh parlamenti dobëson iniciativat për shkak të sistemit me dy dhoma: të dyja dhomat duhet të bien dakord, gjë që e bën të vështirë miratimin e iniciativave ekstreme.