Blatten po rilind ngadalë, ndonëse 70% e fshatit është në zonën e kuqe

Nëntë muaj pas rrëshqitjes së dheut që e hoqi Blatten nga harta, popullsia e fshatit Valais po përpiqet të rindërtohet. Një hotel i ri sapo është hapur në kodra, si një simbol shprese. Por e ardhmja mbetet e pasigurt për ato viktima që nuk e dinë nëse do të jenë vërtet në gjendje të kthehen në shtëpi.

Një hotel si asnjë tjetër hapi dyert e tij në fillim të dhjetorit në Lötschental. “Momentum” u ndërtua vetëm në 105 ditë. Një vepër që simbolizon qëndrueshmërinë e një komuniteti të goditur nga fatkeqësitë.

Lukas Kalbermatten është një nga pronarët. Hoteli i tij familjar u përpi nga rrëshqitja e dheut majin e kaluar. “Ishte një terapi e vërtetë. Ne kemi gjetur gëzimin e të jetuarit, kemi gjetur një kuptim”, thotë ai të enjten në programin Temps Présent.

Një fshat i shkatërruar brenda pak minutash

Më 28 maj 2024, një rrëshqitje gjigante e dheut goditi Blatten. Akullnaja Birch dhe masat shkëmbore u zhdukën poshtë malit me 240 km/orë. Treqind njerëz u evakuuan dhe një humbi jetën.

Shumë shtëpi të vjetra janë shkatërruar. Disa ishin 800 vjeçare. Mbeturinat përhapen në dy kilometra e gjysmë në fund të luginës.

Hoteli Kalbermatten u përpi nga liqeni i formuar pas rrëshqitjes së dheut. “Një hotel mund të zëvendësohet, por kujtimet që fëmijët tanë i lidhin me këtë vend nuk mund të zëvendësohen”, shpjegon Lukas Kalbermatten, shkruan RTS, transmeton albinfo.ch.

Mali mbetet i paqëndrueshëm

Glaciologu Daniel Farinotti ka ndjekur evolucionin e situatës që nga fillimi. Ai fluturoi mbi zonë disa herë. “Nëse vëllime më të mëdha shpërthenin dhe kalonin mbi kreshtë, do të bëhej vërtet e rrezikshme”, paralajmëron ai.

Permafrost po ndodh për shkak të ngrohjes globale. Malet po fillojnë të shkërmoqen. “Kjo ngjarje nuk do të jetë e fundit”, paralajmëron studiuesi.

70% e fshatit në zonën e kuqe

Autoritetet e Valais paraqitën hartat e reja të fatkeqësive natyrore në nëntor. Vëzhgimi është i rëndë. Më shumë se 70% e komunës është në zonën e kuqe.

Disa shtëpi të reja mund të ndërtohen në zemër të fshatit të vjetër. Por shumica e ndërtimeve do të duhet të bëhen në lartësi, në lindje.

Banorët të vendosur për t’u kthyer

Lukas dhe Charlotte Kalbermatten u vendosën në Kippel, katër kilometra poshtë Blatten. Ata po përpiqen të rindërtojnë jetën e tyre. “Është si kur humb dikë. Ne përballemi vazhdimisht me gjëra që na kujtojnë atë”, thotë Charlotte.

Çifti mban shpresë. Lukas po punon në një projekt të ri hoteli. Charlotte ka rifilluar punën e saj të vjetër si infermiere. “Më bëri të ndihem vërtet mirë. Po rifitoj ekuilibrin tim”, rrëfen ajo.

Një projekt ambicioz rindërtimi

Autoritetet e konsiderojnë realiste rindërtimin e Blatten deri në vitin 2029. Kostoja totale e masave është afërsisht gjysmë miliardi franga. Një rrugë emergjente është ndërtuar tashmë. Është jetike për luginën.

“Kjo tokë është pronë e imja dhe unë kam të drejtë ta përdor”, thotë Lukas Kalbermatten. Ai refuzon të heqë dorë. “Të gjithë ne zotërojmë gjysmën e luginës. Nëse nuk e rindërtojmë Blatten, do të braktisim gjysmën e Lötschental.”

Kryetari i komunës Matthias Bellwald dëshiron të jetë optimist. “Kur shoh aktivitetet e shoqatave, ndiejmë se ky aspekt është dinamik, i gjallë dhe mbartës.”

Një fshat model për të ardhmen

Banorët imagjinojnë një fshat inovativ. “Do të jetë një projekt shembullor për dendësimin e rajoneve të ndërtuara në male”, thotë Esther Bellwald, hoteliere dhe partnere e Lukas në projektin “Momentum”.

Fshati mund të bëhet i pavarur nga ana energjetike. Tre hidrocentrale kanë qenë tashmë në funksion që nga gushti.

“Ka dy trende”, vëren Lukas Kalbermatten. “Ata që thonë ‘Dua të shkoj në shtëpi, kaq është’. Dhe ata që presin të shohin se si do të evoluojë situata.”

Fshatra të tjera alpine përballen me sfida të ngjashme. Në Brienz, në Grisons, banorët janë evakuuar dy herë. Kohezioni i fshatit po shkatërrohet. “Fshati po thahet. Ai po vdes”, ankohet një banor.

---