Franca dhe Zvicra, në bankën e të akuzuarve për ‘mosveprimin’ ndaj ndryshimeve klimatike

Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut do të dëgjojë çështjet kundër Francës dhe Zvicrës lidhur me dështimet e pretenduara për të mbrojtur mjedisin, hera e parë që qeveritë janë në bankën e të akuzuarve për mosveprim të pretenduar ndaj ndryshimeve klimatike, përcjell albinfo.ch.

Çështja kundër Zvicrës bazohet në një ankesë nga një shoqatë e të moshuarve – të cilët e quajnë veten “Klubi i të moshuarve të klimës” – i shqetësuar me pasojat e ngrohjes globale në kushtet e jetesës dhe shëndetin e tyre, tha GJEDNJ.

Ata akuzojnë autoritetet zvicerane për dështime të ndryshme në ndryshimet klimatike, të cilat, sipas tyre, përbëjnë shkelje të detyrimit të qeverisë për të mbrojtur jetën, shtëpitë dhe familjet e qytetarëve.

“Kjo është një ngjarje historike”, tha Anne Mahrer, 64 vjeç, një anëtare e klubit zviceran, i mbështetur nga Greenpeace Zvicër, ku mosha mesatare është 73 vjeç.

Rreth 50 nga 2000 anëtarët e saj do të udhëtojnë në Strasburg për seancën dëgjimore, tha Mahrer për AFP.

Të gjitha raportet mbi ngrohjen globale gjatë 20 vjetëve të fundit tregojnë se “të gjithë janë të prekur”, por të moshuarit më shumë se të tjerët, veçanërisht gratë e moshuara për shkak të rreziqeve kardiovaskulare dhe të frymëmarrjes, tha ajo.

Të gjitha përpjekjet për të detyruar autoritetet zvicerane të veprojnë në emër të tyre kishin dështuar, tha ajo.

Çështja kundër Francës u ngrit nga Damien Careme, një ish-kryetar i Bashkisë Grande-Synthe, një periferi e Dunkirk në Francën veriore, i cili gjithashtu argumenton se qeveria qendrore ka dështuar të përmbushë detyrimin e saj për të mbrojtur jetën duke ndërmarrë hapa të pamjaftueshëm për të parandaluar ndryshimet klimatike.

Kur ishte kryetar bashkie, Careme e solli rastin e tij në gjyqësorin francez në emër të qytetit të tij, por edhe në emër të tij, duke thënë se ndryshimet klimatike po rrisin rrezikun e përmbytjes së shtëpisë së tij.

Gjykata më e lartë administrative e Francës gjeti në favor të qytetit kundër qeverisë qendrore në vitin 2021, por hodhi poshtë çështjen individuale të paraqitur nga Careme, të cilën ai më pas e çoi në GJEDNJ.

“Aksionet janë jashtëzakonisht të larta,” tha Corinne Lepage, një ish-ministre franceze e Ekologjisë dhe një nga avokatët e Careme në këtë rast.

“Nëse gjykata evropiane pranon se dështimet klimatike shkelin të drejtat e individëve për jetë dhe një jetë normale familjare, atëherë kjo bëhet precedent në të gjitha shtetet anëtare të këshillit dhe potencialisht në gjithë botën”, tha ajo për AFP.

Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut — anëtarët e së cilës janë 46 shtetet që i përkasin Këshillit të Evropës — pranoi në një deklaratë përpara seancave dëgjimore se Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut, mbi të cilën ajo duhet të bazojë gjykimet e saj, në fakt nuk përfshin e drejta për një mjedis të shëndetshëm.

Por vendimi i saj për të marrë çështjet për t’u dëgjuar të mërkurën bazohej në faktin se ushtrimi i të drejtave ekzistuese të Konventës mund të minohej nga dëmtimi i mjedisit ose ekspozimi ndaj rreziqeve mjedisore.

Një çështje e tretë në pritje, pa një datë për një seancë dëgjimore deri më tani, u soll nga aplikantë të rinj portugezë, duke pretenduar se mosveprimi i klimës nga dhjetëra shtete kishte kontribuar në valët e të nxehtit në Portugali, të cilat ata thanë se po ndikonin të drejtat e tyre.

Edhe pse rastet janë të parat për GJEDNJ, qeveritë në të kaluarën janë dërguar në gjykatë në juridiksionet e tyre kombëtare.

Në vitin 2019, Gjykata e Lartë holandeze urdhëroi qeverinë të reduktojë emetimet e gazeve serrë pas një ankese nga një organizatë mjedisore.

Dy vjet më vonë, një gjykatë në Paris e shpalli fajtore qeverinë franceze për mosveprimin e klimës dhe e urdhëroi atë të paguante për dëmet e shkaktuara pasi katër OJQ ngritën një çështje.

Seancat e së mërkurës janë vetëm fillimi i procedurave që ka të ngjarë të zgjasin disa muaj përpara se Gjykata të japë vendimet e saj.

---