The Guardian: Ndotja e grimcave në Ballkan, më e larta në Evropë

Kur mendojmë për qytetet më të ndotura të botës, shpesh kujtojmë Delhi ose Pekin. Megjithatë, të dhënat e fundit tregojnë se problematika e ndotjes është po aq e madhe edhe pranë Evropës, veçanërisht në Ballkan, raporton The Guardian.

Prof. André Prevost nga Instituti Paul Scherer (PSI) në Zvicër shpjegoi: “Gjatë dimrit, ndotja nga grimcat në Ballkan është më e larta në Evropë. Nivelet e ndotjes shpesh tejkalojnë ato të Pekinit dhe disa ditë arrijnë të jenë ndër më të lartat në botë. Dioksidi i squfurit gjatë dimrit mund të jetë deri 30 herë më i lartë se norma e zakonshme në Evropën Perëndimore.”

Për të marrë një pasqyrë më të saktë, ekipi i PSI-së përdori sensorë modernë në një furgon të modifikuar, duke bërë xhiro 90-minutëshe rreth Sarajevës. Gjatë disa ditëve, ekipi realizoi deri në gjashtë xhiro në ditë. Michael Bauer nga PSI tha: “Një sfidë e madhe ishte lëvizja në trafik dhe rrugët e ngushta të kodrave. Disa mbrëmje ajri ishte i mbushur me mjegull, tym druri, qymyr dhe aromë nga gatimet e qytetit, veçanërisht qebapët.”

Rezultatet treguan se ndotja shpesh tejkalonte udhëzimet e Organizatës Botërore të Shëndetësisë në 66% të rasteve dhe në disa zona ishte mbi tetë herë më e lartë. Zonat më të prekura ishin ato të banimit, ku ngrohja me dru, qymyr dhe mbeturina kontribuonte dukshëm, duke përfshirë edhe përbërës kancerogjenë si hidrokarburet aromatike policiklike, transmeton albinfo.ch.

Një studim i OKB-së në 2023 sugjeroi përmirësimin e izolimit të shtëpive, vendosjen e ngrohjes qendrore dhe pompave të nxehtësisë, inspektimet e kaldajave dhe informimin publik, duke identifikuar nëntë zona prioritare në qytet. Bauer theksoi: “Planet për të ulur ngrohjen me lëndë djegëse të ngurta deri në 90% në këto zona deri në 2033 janë të domosdoshme. Megjithatë, burime të tjera të ndihmës nuk duhet të injorohen.”

Problemet i thellon edhe flota e vjetër e automjeteve: makina mesatare në Sarajevë është 19-vjeçare, dhe vetëm 10% e tyre përputhen me standardet moderne evropiane të emetimeve. Krahasimisht, në Mbretërinë e Bashkuar makina mesatare në 2024 ishte 10-vjeçare.

Ndërkohë, Maqedonia është një nga vendet më të ndotura në botë. Ndërsa Europa po ecën drejt neutralitetit të karbonit deri në 2050, vendi ende përballet me sfida bazë: matjen e ndotjes dhe kontrollin e emetimeve industriale. Strategjitë ekzistojnë në letër, por zbatimi mbetet i ngadaltë, veçanërisht në zonat industriale ku teknologjia është e vjetruar.

Vlerësohet se rreth 3,500 persona vdesin para kohe çdo vit në Maqedoni për shkak të grimcave në ajër.