Cyrihu përballë krizës së banesave: tre referendume për të ardhmen e strehimit

Në kantonin e Cyrihut, mungesa e banesave nuk është më vetëm një problem i tregut të pasurive të paluajtshme: ajo është shndërruar edhe në çështje votimi. Më 14 qershor, qytetarët do të thirren të vendosin për tre iniciativa që lidhen me strehimin, në një klimë presioni të fortë mbi qiratë dhe ofertë të pamjaftueshme banesash.

Me një normë vakancash prej më pak se 0.5%, kantoni më i populluar i Zvicrës po përballet me një mungesë të vazhdueshme banesash. Qiratë po rriten, ndërsa mundësitë për të gjetur banesë në qytet po pakësohen.

Në rrugët e Cyrihut, pasojat e kësaj situate janë bërë të prekshme: dëbime nga banesat, rinovime të diskutueshme dhe shndërrime ndërtesash që po rrisin shqetësimet në disa lagje.

Në Cyrih-Seebach, për shembull, tetë familje u detyruan të largohen në vitin 2022 për shkak të rinovimeve të paralajmëruara. Katër vite më vonë, punimet ende nuk janë kryer, ndërsa banesat janë dhënë me qira në platforma afatshkurtra si Airbnb. Një ish-qiramarrës paguante 1,490 franga në muaj; sot, e njëjta banesë mund të sjellë deri në 450 franga në natë.

Gjatë një proteste të fundit mes lagjeve Kreis 3 dhe 4, mbi 2,500 persona marshuan me sloganin “Kundër një qyteti të të pasurve”, duke denoncuar një qytet që po bëhet i papërballueshëm për shumë banorë.

Tre iniciativa për të njëjtën krizë

Në këtë kontekst, votuesit do të vendosin për tre iniciativa me qasje të ndryshme ndaj krizës së strehimit.

E para synon forcimin e banesave me interes publik, duke mbështetur kooperativat dhe rritur pjesën e banesave jofitimprurëse, e cila aktualisht përbën rreth një të katërtën e stokut kantonal.

E dyta, e mbështetur nga organizatat e qiramarrësve, kërkon mbrojtje më të fortë të banorëve gjatë rinovimeve apo prishjeve të ndërtesave, të cilat shpesh shoqërohen me rritje të mëdha të qirave ose zhvendosje të përhershme.

E treta, e përkrahur nga sektorët e pasurive të paluajtshme dhe pronarët, fokusohet më shumë te tregu, duke lehtësuar ndërtimin e banesave dhe duke favorizuar qasjen në pronësi.

Debat mbi aftësinë për të ndërtuar

Në thelb të debatit qëndron pyetja se si të rritet në mënyrë të qëndrueshme oferta e banesave. Në kanton, ndërtimi neto i banesave ka rënë rreth 7% që nga fillimi i viteve 2000, duke e thelluar presionin mbi tregun.

Për përfaqësuesit e qiramarrësve, prioritet është kontrolli më i fortë i transformimeve të stokut të banesave. “Në vitet e ardhshme, midis 20,000 dhe 30,000 banesa mund të rinovohen në aglomeracion. Pa mbrojtje, shumë banorë rrezikojnë të zhvendosen”, paralajmëron Walter Angst, nga Shoqata e Qiramarrësve të Cyrihut.

Nga ana tjetër, përfaqësuesit e pronarëve theksojnë nevojën për ndërtim më të madh. “Duhet më shumë banesa dhe më shumë densifikim”, thotë Albert Leiser, drejtor i Shoqatës së Pronarëve të qytetit dhe kantonit të Cyrihut.

Krizë me shkaqe afatgjata strukturore

Sipas specialistëve të planifikimit urban, kriza aktuale nuk lidhet vetëm me kërkesën. Ajo është rezultat i një çekuilibri afatgjatë mes rritjes ekonomike dhe ndërtimit të banesave.

Studiuesja e planifikimit hapësinor në ETH Cyrih, Sibylle Wälty, thekson se shumë vende pune janë krijuar, por jo mjaftueshëm banesa. Ajo shton se ndërtimi duhet të rritet, duke marrë parasysh njëkohësisht edhe aspektet sociale dhe mjedisore. Sipas saj, rregullat e planifikimit urban dhe mënyra e zbatimit të tyre kufizojnë ndjeshëm mundësitë për densifikim; në Cyrih, rritjet e fundit të rëndësishme të të drejtave të ndërtimit datojnë nga vitet 1990.

---