Jetëgjatësia në botë po rritet sërish

@pixabay

Sipas studimeve të fundit të publikuara në revistën mjekësore “The Lancet”, jetëgjatësia globale ka arritur përsëri nivelin e periudhës para pandemisë së COVID-19. Gratë jetojnë mesatarisht 76,3 vjet, ndërsa burrat rreth 71,5 vjet.

“Rritja e popullsisë së plakur dhe ndryshimi i faktorëve të rrezikut kanë krijuar një sfidë të re globale për shëndetin publik,” thotë Christopher Murray nga Universiteti i Uashingtonit në Seattle. Studiuesit analizuan më shumë se 300.000 burime të të dhënave dhe vlerësuan situatën për 204 vende dhe territore, bazuar në të dhënat e vitit 2023.

Që nga viti 1950, jetëgjatësia e grave dhe burrave është rritur mbi 20 vjet. Parashikimet tregojnë se deri në vitin 2050, kjo trend do të vazhdojë, me një rritje të pritshme prej rreth pesë vjetësh.

Dallimet sipas vendeve dhe të ardhurat

Jetëgjatësia ndryshon shumë nga vendi në vend. Në shtetet me të ardhura të larta, njerëzit jetojnë mesatarisht 83 vjet, ndërsa në vendet e Afrikës nën-Sahariane rreth 62 vjet. Për shembull, në Gjermani gratë jetojnë rreth 83,5 vjet, ndërsa burrat 78,9 vjet (të dhënat për vitin 2024).

Megjithëse numri i vdekjeve përgjithësisht ka rënë, tek të rinjtë në veri dhe jug të Amerikës ka pasur rritje të vdekjeve, kryesisht për shkak të suicidit dhe përdorimit të drogës dhe alkoolit. Shkaqet kryesore të vdekjeve në mbarë botën mbeten sëmundjet kardiovaskulare, hemorragjitë cerebrale dhe sëmundjet kronike të mushkërive (COPD), ashtu si para pandemisë.

Faktorët e rrezikut dhe ndikimi në jetën e përditshme

Studiuesit nuk analizuan vetëm vdekjet, por edhe vitet që njerëzit jetojnë me kufizime shëndetësore. Kështu llogaritet edhe ndikimi i sëmundjeve dhe dëmtimeve në cilësinë e jetës, i njohur si DALYs (Disability-Adjusted Life Years). Nga 1990 deri në 2023, barra nga sëmundjet dhe dëmtimet fizike ka rënë me rreth 36% për person.

Gjithashtu, Murray dhe ekipi i tij analizuan 88 faktorë që ndikojnë në shëndetin e njerëzve. Në 2023, faktorët më të lidhur me DALYs ishin: presioni i lartë i gjakut, ndotja e ajrit me grimca të imëta, duhani, sheqeri i lartë në gjak, lindjet me peshë të ulët, mbipesha (BMI e lartë) dhe kolesteroli LDL i lartë.