Disa nga të plagosurit në zjarrin e Crans-Montana kanë pësuar djegie të rënda që prekin rreth 60% të sipërfaqes trupore, njofton Dr. Wassim Raffoul, mjek i përgjithshëm në Spitalin e Morges dhe ish-drejtor i kirurgjisë plastike në Qendrën Romande të Djegieve.

Në një intervistë për programin radiofonik Forum, Dr. Raffoul shpjegon se këto janë dëmtime jashtëzakonisht serioze që kërkojnë kohë të gjatë trajtimi dhe mund të komplikohen nga faktorë të tjerë, si thithja e tymrave toksikë ose plagët e shkaktuara nga shtypja e trupit, transmeton albinfo.ch.

“Përveç flakëve dhe temperaturës, prezenca e tymrave shumë toksikë nga djegia e materialeve plastike e komplikon më tej trajtimin,” shpjegon ai. Një tjetër faktor që përkeqëson situatën është shtypja e trupit: “mund të ketë dëmtime, fraktura, gjakderdhje që shtohen mbi gjithçka tjetër.”

Aksidenti ndodhi rreth orës 01:30 të mëngjesit, dhe të gjithë të plagosurit u morën në trajtim deri në orën 05:00, sipas autoriteteve. “Është e jashtëzakonshme që brenda disa orësh të gjithë këta pacientë u triaguan,” shtoi Dr. Raffoul.

Sipas mjekëve të Spitalit Universitar të Cyrihut, prioritet është ruajtja e funksioneve jetësore si frymëmarrja, qarkullimi dhe vetëdija e pacientëve. “Të plagosurit nga djegiet kanë nevojë të madhe për lëngje dhe u japin menjëherë intravenoze sapo është e mundur,” thotë Marcel Schlatter, zëdhënës i spitalit.

Plagët pastrohen dhe sterilizohen, sepse djegiet kanë rrezik të lartë infektimi. Aplikohet dezinfektant, pomadë dhe fashë speciale, ndërsa pacientët vendosen në dhoma izolimi.

Në Spitalin Universitar të Lausanne (CHUV) janë pranuar “rreth 13 të rritur dhe 8 të mitur me djegie që mbulojnë më shumë se 60% të trupit,” shpjegon Dr. Raffoul. Për krahasim, djegiet konsiderohen serioze kur mbulojnë 10-20% të sipërfaqes trupore, dhe trajtimi i tyre kërkon kohë të gjatë.

Pacientët zakonisht marrin transplant të lëkurës, ose nga lëkura e tyre, ose artificiale, dhe qëndrojnë në spital për javë ose muaj. “Ndërrimi i fashës kërkon anestezi të përgjithshme dhe një ekip të tërë mjekësor,” thotë Marcel Schlatter.

Zvicra ka qendra për kujdes intensiv të pacientëve me djegie të rënda në Cyrih dhe Lausanne, duke siguruar trajtim të specializuar dhe mbikëqyrje të vazhdueshme.

Ursula von der Leyen, presidente e Komisionit Europian, deklaroi se Evropa qëndron pranë Zvicrës dhe po ofron ndihmë mjekësore përmes Mekanizmit të Mbrojtjes Civile të BE-së. Ajo shtoi se mendimet e saj janë me viktimat, familjet e tyre dhe të gjithë të prekurit nga tragjedia.

Shefja e politikës së Jashtme të BE-së, Kaja Kallas, vlerësoi guximin e atyre që rrezikuan jetën për të shpëtuar të tjerët. Ndërkohë, presidentja e Parlamentit Europian, Roberta Metsola, e përshkroi ngjarjen si një “fillim zemërthyes të Vitit të Ri”.

Pas zjarrit shkatërrues që shpërtheu natën e Vitit të Ri në një bar në Crans-Montana, dhjetëra familjarë po përjetojnë orë ankthi duke kërkuar të afërmit e tyre të zhdukur. Shumë prindër ende nuk kanë asnjë informacion nëse fëmijët e tyre ndodhen mes viktimave apo të plagosurve.

Sipas autoriteteve, të paktën 40 persona humbën jetën dhe mbi 100 të tjerë u plagosën, disa prej tyre rëndë. Identifikimi i viktimave po rezulton i vështirë për shkak të djegieve të rënda dhe mund të zgjasë disa ditë.

Familjarë dhe miq po përdorin rrjetet sociale për të kërkuar informacion mbi të zhdukurit, duke shpërndarë fotografi, përshkrime fizike dhe apel për ndihmë. Në disa raste, bëhet fjalë për të mitur dhe të rinj që kishin dalë për të festuar ndërrimin e viteve.

Autoritetet shëndetësore konfirmojnë se shumica e viktimave janë të rinj, kryesisht të moshës 16 deri në 26 vjeç. Spitalet në rajon janë të mbingarkuara me të plagosur nga djegiet, ndërsa disa pacientë janë transferuar me helikopterë dhe avionë ambulancë në spitale të specializuara.

Në Crans-Montana janë vendosur lule dhe qirinj në shenjë zie, ndërsa autoritetet kanë shprehur solidaritetin me familjet e prekura. Presidenti i Këshillit Shtetëror, Matthias Reynard, e cilësoi situatën si “një moment jashtëzakonisht të rëndë për familjarët”, duke theksuar se pasiguria është e dhimbshme, por hetimet dhe identifikimi kërkojnë kohë.

Një linjë telefonike ndihme është vënë në dispozicion për familjarët, dëshmitarët dhe personat e prekur: 0848 112 117.

Ndryshime të ndryshme në ligjet dhe rregulloret zvicerane hynë në fuqi më 1 janar. Ja një përzgjedhje.

Trafiku dhe transporti: Nga 1 janari, mbështetja financiare e qeverisë federale zvicerane për transportin hekurudhor vendas dhe transportin e mallrave do të ripërcaktohet. Qëllimi është të inkurajohet ngarkimi i mallrave me hekurudhë.

Ligji i ri zviceran mbi të dhënat e pasagjerëve ajrorë do të hyjë në fuqi. Linjat ajrore do të duhet t’u japin autoriteteve të dhëna të pasagjerëve ajrorë për të gjitha fluturimet që operojnë nga jashtë vendit në Zvicër dhe nga Zvicra në jashtë vendit.

Energjia dhe mjedisi: Çmimet e energjisë elektrike në Zvicër do të bien mesatarisht me rreth 4% në vitin 2026 për furnizimin bazë familjar. Një familje tipike do të paguajë 27.7 centimë për kilovat-orë, që përfaqëson një rënie prej 58 CHF (73 dollarë) në faturën mesatare të energjisë elektrike të një familjeje.

Mbështetja federale për zhvillimin e energjisë diellore në Alpe do të vazhdojë pas vitit 2025. Një ligj i veçantë do të hyjë në fuqi sot.

Në janar, do të hyjnë në fuqi rregulloret e reja në lidhje me përdorimin e produkteve të mbrojtjes së bimëve. Blerja dhe përdorimi i tyre në bujqësi do të kërkojë një autorizim të vlefshëm profesional. Ky ndryshim prek të gjitha fermat.

Duke filluar nga viti 2026, 567 milionë CHF do t’u paguhen të gjithë banorëve të Zvicrës si pjesë e taksës mjedisore. Shuma do të zbritet nga primet e tyre të sigurimit shëndetësor.

Shëndeti dhe fondet e sigurimeve shëndetësore: Pas më shumë se njëzet vjetësh, sistemi i tarifave mjekësore Tarmed do të zëvendësohet nga Tardoc dhe tarifat fikse ambulatore. Tarmed, i prezantuar në vitin 2004, nuk është rishikuar kurrë plotësisht. Futja e Tardoc përfaqëson një hap vendimtar drejt përmirësimit të kujdesit ambulator për pacientët, paguesit e primeve dhe profesionin mjekësor.

Qeveria zvicerane, për herë të parë, do të vendosë objektiva maksimale të rritjes së kostos për periudhën 2028 deri në 2031. Të mërkurën, ajo vendosi që kundërpropozimi ndaj iniciativës nga Partia e Qendrës do të hynte në fuqi në fillim të vitit. Ky kundërpropozim thotë se qeveria do të vendosë një kufi për rritjen e kostove të detyrueshme të sigurimit shëndetësor çdo katër vjet. Do të marrë një vendim fillestar në fund të vitit 2026. Nëse kostot tejkalojnë këtë vlerë të rënë dakord pa justifikim, Këshilli Federal dhe kantonet duhet të marrin në konsideratë masa korrigjuese.

Kostot e disa vaksinave tani mbulohen nga sigurimi shëndetësor, edhe nëse zbritja nuk është shteruar ende. Kjo përfshin vaksinat standarde si ato kundër difterisë, tetanosit dhe meningokokut.

Ndryshime të ndryshme në ordinancën e përfitimeve të sigurimit shëndetësor do të hyjnë në fuqi nga viti 2026. Për shembull, aplikacionet dixhitale të shëndetit, siç janë aplikacionet për trajtimin e depresionit, në të ardhmen do të rimbursohen nga sigurimi i detyrueshëm shëndetësor.

Planifikimi i sigurimeve dhe pensioneve: Kushdo që ka disa punë afatshkurtra me paga të ulëta mund të përfitojë nga dispozitat e përmirësuara të pensioneve të pleqërisë. Po merren masa edhe për individët e vetëpunësuar që ndërpresin aktivitetin e tyre.

Në janar 2026, pensionet e të mbijetuarve dhe të paaftësisë nga skemat e detyrueshme të pensioneve profesionale (LPP) të paguara që nga viti 2022 do të përshtaten për herë të parë me ndryshimet e çmimeve.

Mbrojtja sociale për punëtorët me detyra afatshkurtra në katër sektorë të kulturës dhe medias do të përmirësohet nga viti 2026. Paga e tyre tani do të mbulohet nga skema zvicerane e pensioneve të pleqërisë, edhe nëse është minimale.

Shoqëria, trajnimi dhe ligji penal: Ndjekja ose ngacmimi obsesiv do të jetë krim që nga fillimi i vitit 2026 dhe mund të dënohet me burgim ose gjoba. Megjithatë, ndjekja penale për ngacmim obsesiv është e mundur vetëm kur një viktimë paraqet një padi penale.

Kushdo që ka kryer vrasje kur ishte më i ri mund të internohet si i rritur, në kushte të caktuara, menjëherë pas një sanksioni penal të vendosur ndaj të miturve.

Nga 1 janari, kantonet do të jenë në gjendje të përcaktojnë formatin e provimit të njohurive të përgjithshme për diplomat e praktikës. Kantonet do të jenë në gjendje të vazhdojnë të organizojnë provime përfundimtare me shkrim ose provime me gojë.

Autoritetet zvicerane po ofrojnë stimuj më të mëdhenj për shpërndarjen e gazetave rajonale dhe lokale me postë. Zbritja tani është 43 centimë për kopje, 15 centimë më shumë se këtë vit.

Planifikimi i përdorimit të tokës dhe ndërtimi: Dispozitat e reja për ligjin e planifikimit hapësinor do të hyjnë në fuqi në faza në vitin 2026. Megjithatë, nga 1 korriku 2026, kantonet do të duhet të përcaktojnë brenda pesë viteve një strategji për të stabilizuar ndërtimin jashtë zonave të ndërtimit.

Pronarët dhe blerësit e pronave do të jenë më të mbrojtur në rast të defekteve të ndërtimit. Aktualisht, pronarët e pronave duhet të njoftojnë kontraktorin brenda 7 deri në 10 ditë për çdo defekt të ndërtimit, ose rrezikojnë të humbasin të drejtat e tyre të garancisë. Në të ardhmen, ata do të kenë 60 ditë. Kontrata nuk mund të përcaktojë një periudhë më të shkurtër ose të përjashtojë të drejtën për riparime.

Taksimi dhe krediti: Do të ketë më pak interes në vitin 2026 për pagesat vullnetare paraprake të taksave federale direkte. Ministria e Financave ka ulur normën e interesit nga 1.25% në 0.75%. Norma e interesit për pagesat e vonuara, rimbursimet dhe detyrimet e pagesës me kusht për taksat dhe tarifat federale po ulet gjithashtu nga 4.75% në 4.5%.

Dispozitat që lidhen me ndryshimin e marrëveshjes së taksimit të dyfishtë midis Zvicrës dhe Francës zbatohen nga 1 janari. Këto dispozita rregullojnë taksimin e të ardhurave nga puna në distancë.

Nga 1 janari, individët që i janë nënshtruar procedurave të pajustifikuara ligjore do të jenë në gjendje të parandalojnë më lehtë palët e treta që të bëhen të vetëdijshëm për këto procedura. Për ta bërë këtë, individi duhet, si më parë, të paraqesë një kërkesë në zyrën përkatëse të zbatimit të borxhit.

Norma maksimale e interesit për kredinë konsumatore do të rregullohet për të reflektuar uljen e normave të interesit. Në fillim të vitit 2026, norma për kreditë në para do të ulet nga 11% në 10%, shkruan swissinfo, transmeton albinfo.ch. Norma maksimale e interesit për lehtësitë e mbitërheqjes, të tilla si kartat e kreditit, do të ulet gjithashtu nga 13% në 12%.

Karakteristika të tjera të reja të planifikuara për vitin 2026: Këshilli Federal ka vendosur që punëtorët shtëpiakë do të shohin pagat e tyre minimale të rriten me 2% duke filluar nga 1 janari 2026. Këto do të përshtaten për të reflektuar ndryshimet në pagat nominale për vitet 2022 deri në 2024.

Mbështetja për kinemanë zvicerane duhet të riorientohet drejt një qasje gjithëpërfshirëse për mbështetjen e sektorit audiovizual. Këto masa duhet të hyjnë në fuqi më 1 janar.
Pagesa e 13-të e pensionit të pleqërisë duhet të shpërndahet nga dhjetori 2026. Por mënyra se si do të financohet mbetet e hapur dhe e diskutueshme.

Një linjë telefonike kombëtare emergjence do të futet nga 1 maji 2026. Personat e prekur nga dhuna në familje do të jenë në gjendje ta kontaktojnë atë.

Një skemë identiteti elektronik (E-ID) do të futet në Zvicër jo më herët se mesi i vitit 2026. Përdorimi i saj do të jetë opsional dhe falas, dhe do të bëhet i mundur përmes aplikacionit Swiyu.

Të hipësh spontanisht në autobus dhe të blesh një biletë me një monedhë nga shoferi, kjo është e ndaluar në gjithnjë e më shumë vende në Zvicër. Pa para me kartë, aplikacion për smartphone ose abonim, ekziston rreziku i drejtimit të paligjshëm të automjetit nëse nuk je i kujdesshëm. Shumica e kompanive të transportit janë të ankoruara në nivel lokal dhe të organizuara në shoqata rajonale, kështu që Zvicra është një mozaik transporti publik.

Për shembull, Baselland Transport (BLT) hoqi arkat me monedha nga autobusët e saj në mesin e dhjetorit kur ndryshoi orarin, kur zëvendësoi sistemin e saj të vjetëruar. Tani mund të blini dhe printoni vetëm bileta digjitale në automjet. Sipas shefit të BLT, Frédéric Monard, futja e makinave digjitale në autobus ka funksionuar mirë.

Tani kompanitë e transportit Schaffhausen kanë ndryshuar gjithashtu, por me një sistem të ndryshëm: Në Schaffhausen mbani një kartë ose një telefon celular me një aplikacion pagese kur hipni dhe nxirrni një sensor pa printer kur hipni, dhe sistemi më pas debiton tarifën – kështu funksionon tashmë në kantonin e Graubünden.

Për kompanitë e transportit, trajtimi i parave të gatshme është një përpjekje që vështirë se ia vlen më, sepse kërkesa po zvogëlohet, shkruan SRF. Vetëm gjysmë përqind e klientëve të BLT ende paguajnë me para të gatshme sot. Dhe pa shitje biletash, shoferët mund të ndjekin më mirë orarin, transmeton albinfo.ch.

Por kudo që paratë e gatshme zhduken nga transporti publik, ka kritika: Të moshuarit janë të mbingarkuar nga teknologjia digjitale, shpesh thuhet se kartat e kreditit ose bankare lënë gjurmë digjitale, fëmijët nuk kanë asnjë nga këto karta dhe ngarkimi i kartave të parapaguara është i lodhshëm.

Në parim, Fondacioni për Mbrojtjen e Konsumatorit është kritik: “Transporti publik nuk është thjesht çdo ofrues, por një shërbim publik. Askush nuk duhet të përjashtohet që nuk dëshiron ose nuk mund të jetë në rrugë digjitalisht”, thotë drejtoresha menaxhuese Sara Stalder. Nëse doni të blini me para të gatshme, mund të shkoni në një dyqan tjetër për të shmangur arkëtimet digjitale, por kjo është e pamundur me transportin publik.

Monard pajtohet që transporti publik duhet të jetë i lehtë për t’u përdorur për të gjithë. Kjo është arsyeja pse të ashtuquajturat makina “tap-and-ride” të BLT janë shumë të lehta dhe intuitive për t’u përdorur. Si një alternativë me para në dorë, ai i referohet kartave të parapaguara, përkatësisht asaj të re nga Alliance Swisspass, e cila blihet në sportel. Me kartat e parapaguara mund të vazhdoni të udhëtoni në mënyrë anonime në transportin publik.

Megjithatë, për Stalder, kartat me çip janë vetëm një “zgjidhje gjysmë zemre”, sepse për të ngarkuar kredinë, duhet ta bëni disi digjitalisht ose të prisni në radhë në një sportel. Monard premton se mund ta ngarkoni të gjithë monedhën tuaj në kartë në dyqanin BLT, por pranon: “Duhet ta bëni këtë devijim nëse doni të vazhdoni të jeni në rrugë me para në dorë.”

Shoqata e transportit të Cyrihut hoqi dorë nga paratë në dorë edhe më rrënjësisht një vit më parë: Me pajisje në automjet, biletat nuk shiten më. Kjo kishte dhënë reagime negative në muajt e parë, por më pak se sa pritej. Sepse tre të katërtat e të gjithë pasagjerëve tashmë blejnë biletën e tyre përmes aplikacionit. Si një alternativë ndaj shitjes në autobus, ZVV ofron shitje biletash me telefon, por shiten vetëm shumë pak bileta.

Jo vetëm që paratë në dorë po zhduken gjithnjë e më shumë nga autobusët, por ditët e monedhës janë të numëruara edhe në ndalesa. Për shembull, Tarifverbund Nordwestschweiz dëshiron të zëvendësojë makinat shitëse të vjetruara me makina thjesht digjitale nga mesi i vitit 2027.

Gripi sezonal ka vazhduar të përparojë në Zvicër gjatë javës së kaluar, e cila përkon me sezonin e festave. U raportuan pothuajse një e katërta e rasteve më shumë krahasuar me javën e kaluar.

Javën e kaluar, në Zvicër dhe Lihtenshtajn u raportuan 31.90 raste të konfirmuara në laborator për 100,000 banorë, një rritje prej 21.8% gjatë një jave, sipas Zyrës Federale të Shëndetit Publik (FOPH) të mërkurën. Kjo korrespondon me rreth 2900 raste të konfirmuara, shkruan RTS, transmeton albinfo.ch.

Shkallat më të larta të incidencës gjenden në kantonet Basel-Stadt (59.59), Jura (53.45) dhe Schaffhausen (51.88). Anasjelltas, rajonet më të ruajtura janë Obwald (5.04), Appenzell Inner Rhodes (5.98) dhe Appenzell Outer Rhodes (12.34).

Një zëdhënëse e Spitaleve Universitare të Gjenevës (HUG) raportoi një “nivel të lartë” të personave me grip “që para festave”, edhe nëse kulmi nuk është arritur ende. Ajo kujton se shtretër shtesë u hapën para festave dhe se maskat kanë qenë të detyrueshme në zonat e kujdesit që nga 9 dhjetori.

Presidenti Federal i Zvicrës, Guy Parmelin pasi inspektoi zonën ku shpërtheu një zjarr me origjinë të paidentifikuar në “Le Constellation”, tha se qeveria ishte e tronditur nga ngjarja.

“Ajo që duhet të kishte qenë një moment gëzimi u shndërrua në një pikëllim në Ditën e Vitit të Ri në Crans-Montana që ka përfshirë të gjithë vendin dhe shumë më gjerë”, deklaroi ai, transmeton albinfo.ch.

Ndryshe, si pasojë e zjarrit, sipas policisë, 40 njerëz humbën jetën dhe rreth 115 të tjerë janë lënduar rëndë teksa hetimet për shkaqet e zjarrit po vazhdojnë.

Presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani ka shprehur ngushëllime për dhjetëra jetët e humbura pas një shpërthimi të fuqishëm në barin “Le Constellation” në një qendër skijimi në Zvicër.

Ajo u ka shprehur ngushëllime familjarëve teksa ka shprehur solidaritet me popullin dhe institucionet zvicerane.

“Qëndrojmë me aleatin tonë, Zvicrën pas tragjedisë në një qendër skijimi gjatë një takimi të Vitit të Ri që mori shumë jetë dhe plagosi të tjerë. Në emër të Republikës së Kosovës, u shpreh ngushëllimet tona më të thella familjeve të viktimave dhe shpreh solidaritetin tonë me popullin dhe institucionet e Zvicrës. U urojmë të plagosurve shërim të shpejtë”, ka shkruar ajo, transmeton albinfo.ch.

Rreth 40 persona dyshohet se kanë humbur jetën dhe rreth 115 të tjerë janë plagosur rëndë më 1 janar, pasi një zjarr përfshiu barin “Le Constellation” në resortin zviceran të skive Crans-Montana në Zvicrën jugore, sipas policisë kantonale të Valais. Autoritetet thonë se është shumë herët për të përcaktuar shkakun e zjarrit të Vitit të Ri, por përjashtojnë mundësinë e një sulmi.

“Disa dhjetëra persona supozohet të jenë të vdekur” pas një zjarri të madh në bar, tha Frédéric Gisler, komandant i policisë për kantonin Valais, në një konferencë për shtyp në orën 10:00 të enjten. Rreth 100 persona, përfshirë shumë të rinj, u plagosën gjithashtu rëndë.

Të plagosurit janë transportuar në spitale të ndryshme në të gjithë Zvicrën, duke përfshirë Sionin, Lozanën, Gjenevën dhe Cyrihun. Në Lozanë, 22 pacientë po trajtohen aktualisht, ndërsa Cyrihu ka pranuar mbi një duzinë viktimash të djegies.

Gisler tha se ka të ngjarë që viktimat të kenë qenë të kombësive të ndryshme.

Incidenti ndodhi në barin e mbushur me njerëz rreth orës 1:30 të mëngjesit më 1 janar, tha policia e Valais.

Shkaku po hetohet

Zëdhënësi i policisë Gaëtan Lathion foli herët të enjten për një shpërthim me origjinë të panjohur. Megjithatë, shpërthimi po konsiderohej zjarr dhe jo sulm, u tha gazetarëve prokurorja Béatrice Pilloud, duke shtuar se autoritetet po përpiqeshin t’ua dorëzonin trupat e viktimave familjeve të tyre. Një hetim është duke u zhvilluar.

Në faqet e tyre të internetit, gazeta Le Nouvelliste dhe radioja Rhône FM raportuan gjithashtu “rreth dyzet të vdekur” dhe të paktën 100 të plagosur.

Le Constellation është një bar i madh në Crans-Montana i cili ekziston prej disa vitesh. Thuhet se mund të mbajë deri në 300 persona dhe ka një tarracë të vogël, megjithëse nuk është e qartë se sa njerëz ishin të pranishëm në natën e Vitit të Ri.

“Njerëzit këtu janë në shok të plotë”, tha gazetarja e televizionit publik zviceran (SRF), Anna-Lisa Achtermann nga Crans-Montana.

“Shumë nga viktimat besohet të jenë turistë. Crans-Montana është një vendpushim skish dhe është sezoni i tij i pikut”, tha Achtermann. Vendasit raportojnë se bari ku shpërtheu zjarri ishte veçanërisht i popullarizuar tek të rinjtë e moshës 16 deri në 25 vjeç.

Qeveria e Valais ka shpallur gjendje të jashtëzakonshme. Kjo ka për qëllim të sigurojë që të gjitha burimet e nevojshme të mobilizohen sa më shpejt të jetë e mundur.

Policia kantonale dhe bashkiake, shërbimi rajonal i zjarrfikësve dhe helikopterët u dërguan me urgjencë në vendngjarje menjëherë pas dhënies së alarmit. Autoritetet thanë se ishin mobilizuar 10 helikopterë dhe 40 ambulanca.

Operacioni është ende në vazhdim, tha policia. Zona është mbyllur plotësisht dhe është vendosur një zonë ndalim-fluturimi mbi Crans-Montana, i cili ndodhet në kantonin Valais në zemër të Alpeve Zvicerane.

Një linjë telefonike ndihme është vendosur në numrin: 00 41 84 811 21 17.

Në një postim në platformën e mediave sociale X, Presidenti zviceran Guy Parmelin tha se qeveria ishte e tronditur nga ngjarjet. “Ajo që duhet të kishte qenë një moment gëzimi u shndërrua në një pikëllim në Ditën e Vitit të Ri në Crans-Montana që ka përfshirë të gjithë vendin dhe shumë më gjerë”, deklaroi ai.

Reagimet ndaj tragjedisë kanë vërshuar edhe nga jashtë vendit.

Zyra Britanike e Jashtme, e Komonuelthit dhe Zhvillimit tha në X: “Mendimet tona janë me të gjithë ata që u plagosën dhe u vranë në tragjedinë e tmerrshme në Crans-Montana, dhe u bëjmë homazh shërbimeve zvicerane të emergjencës që po udhëheqin reagimin. Ne do të vazhdojmë të monitorojmë situatën, dhe stafi ynë konsullor është i gatshëm të mbështesë çdo shtetas britanik që mund të preket.”

Ambasada e SHBA-së në Bernë tha se ishte “thellësisht e trishtuar” nga flakët tragjike. “Mendimet dhe lutjet tona janë me ata që humbën jetën, ata që u plagosën dhe të dashurit e tyre”, tha ajo.

Presidenti francez Emmanuel Macron shprehu gjithashtu “ndjesinë e tij të thellë” pas zjarrit në Crans-Montana: “Mendimet e mia shkojnë për familjet e të pikëlluarve dhe të plagosurit. Zvicrës, popullit të saj dhe autoriteteve të saj, i përcjell solidaritetin e plotë të Francës dhe mbështetjen tonë vëllazërore.”

Ministri i jashtëm i Italisë, Antonio Tajani, tha se kishte qenë në kontakt me homologun e tij zviceran Ignazio Cassis. “Mbetem në kontakt me ambasadorin italian i cili po mbërrin në vendin e ngjarjes me stafin e konsullatës së Gjenevës. Verifikimet janë duke u zhvilluar për çdo përfshirje të mundshme të bashkatdhetarëve tanë. Njësia e krizës së Farnesina dhe zyrat diplomatike në Zvicër po bashkëpunojnë me policinë zvicerane.”

Viti i ri nuk ka filluar ende, por një numër kompanish dhe organizatash me seli në Zvicër kanë njoftuar tashmë se do të pushojnë nga puna punonjësit në vitin 2026. Ne kemi një përmbledhje të plotë se ku do të humbasin vendet e punës.

Zvicra është njohur prej kohësh për tregun e saj të fuqishëm të punës, me norma papunësie vazhdimisht të ulëta.

Por kjo do të ndryshojë në vitin 2026.

Bazuar në parashikimet e fundit nga Instituti Ekonomik KOF, rritja e punësimit në Zvicër parashikohet të jetë e ngadaltë dhe nën mesataren, me normën e papunësisë që pritet të rritet në 3.2 përqind nga 2.9 përqind që është aktualisht.

Këto kompani dhe organizata do të shkurtojnë vende pune në vitin 2026 dhe më tej:

Helvetia Baloise

Grupi i sigurimeve do të eliminojë midis 1,400 dhe 1,800 vende pune në Zvicër gjatë tre viteve të ardhshme.

Ky njoftim vjen pas bashkimit të kompanive në dhjetor 2025, në të cilin kompania e parë bleu të dytën.

UBS

Rreth 3,000 punonjës të UBS do të humbasin vendet e tyre të punës në Zvicër, si pjesë e planit të bankës për të pushuar nga puna 10,000 nga fuqia punëtore e saj globale, raportuan mediat zvicerane të dielën.

Banka konfirmoi se pret “rreth 3,000 shkurtime vendesh pune në Zvicër”.

UBS ka qenë duke zvogëluar fuqinë punëtore si rezultat i integrimit të ish-rivalit Credit Suisse, të cilin e bleu në vitin 2023.

Novartis

Gjigandi farmaceutik planifikon të shkurtojë 550 vende pune në Zvicër deri në fund të vitit 2027.

Dy nga fabrikat e saj pranë Bazelit do të preken nga këto shkurtime, pasi kompania duhet të gjenerojë para për të investuar në “terapi inovative të përdorura veçanërisht për sëmundjet kardiovaskulare, renale dhe metabolike”, shkruan thelocal, transmeton albinfo.ch.

Korporata Zvicerane e Transmetimeve (SRG/RTS)

Transmetuesi kombëtar njoftoi se do të shkurtojë rreth 900 vende pune gjatë tre viteve të ardhshme, ndërsa përpiqet të ulë kostot.

Ai vuri në dukje “sfida të mëdha”, duke përfshirë vendimin e qeverisë zvicerane për të ulur licencën e medias publike që siguron një pjesë të madhe të të ardhurave të saj, si dhe rënien e të ardhurave komerciale.

“Na vjen keq për këto shkurtime vendesh pune”, tha shefja e SRG-së, Susanne Wille, në një deklaratë, duke shpjeguar se “vendimet politike dhe konteksti në të cilin vepron kompania jonë nuk na lënë zgjidhje tjetër”.

Janssen

Kjo degë e gjigantit farmaceutik amerikan Johnson & Johnson, po tërhiqet plotësisht nga zhvillimi dhe prodhimi i vaksinave në Zvicër. Aktivitetet e mbetura do të transferohen në Holandë deri në fund të vitit 2026.

Rreth 500 punonjës pritet të humbasin vendet e tyre të punës në selinë zvicerane të kompanisë në Bernë.

Organizatat ndërkombëtare

Agjencitë e OKB-së në Gjenevë tashmë kanë qenë të detyruara të pushojnë nga puna një numër punonjësish, pasi SHBA-të u zotuan të “përfundojnë financimin për disa organizata të Kombeve të Bashkuara”.

Dhe kjo tendencë do të vazhdojë në vitin 2026:

Në Fondin e Kombeve të Bashkuara për Fëmijë (UNICEF): 300 vende pune do të zhvendosen në Romë

Në Organizatën Botërore të Shëndetësisë (OBSH), 800 persona do të pushohen nga puna

Megjithatë, këto shkurtime të fundit janë vetëm maja e ajsbergut; organizata të tjera të Gjenevës kanë ndjerë tashmë pasojat e politikës amerikane:

Një studim i kryer në tetor 2025 tregon se më shumë se një e treta (37 përqind) e kompanive mund të shkurtojnë vendet e punës në Zvicër gjatë 12 muajve të ardhshëm, dhe një përqindje e ngjashme (35 përqind) parashikojnë zhvendosjen e vendeve të punës zvicerane në vende të tjera.

Midis tyre është operatori më i madh i telekomunikacionit në Zvicër, Swisscom.

Siç raportohet nga platforma e lajmeve 20 Minutes, “shumë vende pune në IT të Swisscom do të zhvendosen në Letoni dhe Holandë”.

Në total, midis 1,000 dhe 1,400 personave pritet të punësohen në Riga dhe Roterdam në afat të mesëm, ku pagat janë më të ulëta se në Zvicër.

Çfarë ndikimi do të ketë ky ‘migrim industrial’ në Zvicër?

Nëse vendet e punës zhvendosen jashtë vendit, efekti logjik do të ishte një rritje e papunësisë.

“Ky lloj zhvendosjeje në fund të fundit mund të ketë një ndikim në potencialin e rritjes së ekonomisë zvicerane”, tha ekonomisti i UBS, Maxime Botteron.

Në mesnatë të mërkurën, qyteti zviceran i Moutier dhe 7,300 banorët e tij kaluan zyrtarisht nga kantoni i Bernës në kantonin Jura në Zvicrën veriperëndimore.

“Qyteti do të rizbulojë shtëpinë e tij natyrore”, u tha kryebashkiakut Marcel Winistoerfer 300 personave para bashkisë.

Banorët e Moutier do të kenë privilegjin të përjetojnë emocione intensive dhe të jashtëzakonshme me këtë ndryshim të kantonit, tha kryebashkiaku pro-Jura, duke shtuar se një kapitull i ri, emocional dhe aventuresk do të pasuronte historinë e vendit.

Ministrja e Brendshme zvicerane Elisabeth Baume-Schneider, e cila vjen nga kantoni Jura, mori pjesë në këtë ngjarje në një cilësi private. U organizua një banket për 1,200 persona, një procesion me pishtarë dhe një shfaqje dritash dhe tingujsh.

Zëvendëspresidenti i qeverisë së Jurës, Stéphane Theurillat, foli gjithashtu për një ngjarje historike në fjalimin e tij. “Ajo që po përjetojmë sonte shkon përtej ngjarjeve aktuale dhe është pjesë e një beteje të gjatë për një Jura të bashkuar – një luftë që breza të tërë e kanë zhvilluar me bindje”, tha ai, shkruan swissinfo.

Qeveria kantonale e Jura-s e përshkroi procesin e ndryshimit të kantoneve si unik në Zvicër.

Në një fjalim më militant, Cédric Erard, president i komitetit “Moutier Ville jurassienne”, tha se lufta për përkatësinë kantonale të Moutier kishte qenë e vështirë.

Shumë kohë ishte humbur përmes apeleve që ishin pranuar “nga një gjyqësor arbitrar dhe i kontrolluar nga distanca”, tha ai.

Erard ndjeu se dëshirat e komunës fqinje të Moutier, Belprahon, ishin injoruar. “Të dashur miq nga Belprahon, mos u dorëzoni”, u tha ai banorëve të fshatit, nën duartrokitjet e të pranishmëve, transmeton albinfo.ch.

Në vitin 2017, Belprahon votoi me një diferencë të ngushtë kundër transferimit të Moutier nga kantoni i Bernës në Jura – në një kohë kur e ardhmja e Moutier ishte e pasigurt për shkak të apeleve kundër rezultateve të votimit fillestar mbi përkatësinë e saj të ardhshme kantonale. Qeveria e Belprahon më pas argumentoi se, për shkak të trazirave në Moutier aty pranë, votuesit në vjeshtën e vitit 2017 nuk ishin në gjendje të merrnin një vendim të informuar plotësisht në kutinë e votimit.

Moutier votoi për t’u bashkuar me kantonin Jura në qershor 2017, por pati pretendime për parregullsi. Votimi më pas u anulua dhe u përsërit në mars 2021.

Në mars 2021, shumica e njerëzve në Moutier miratuan zhvendosjen në kantonin Jura (54.9% e votuesve).