Ministria e Jashtme britanike ka lëshuar një paralajmërim udhëtimi për Zvicrën. Paralajmërime të ngjashme vlejnë edhe për Gjermaninë, Italinë dhe Portugali.

Zvicra konsiderohet një destinacion turistik ëndrrash. Megjithatë, tani qeveria britanike po paralajmëron qytetarët e saj kundër udhëtimit në Konfederatën Helvetike.

Sipas Ministrisë së Jashtme britanike, Zvicra nuk konsiderohet më një vend i sigurt për turistët. Në fillim të janarit, qeveria britanike lëshoi një paralajmërim për disa vende, duke përfshirë Zvicrën, për shkak të rreziqeve të sigurisë dhe kërkesave më të rrepta për hyrje pas Brexit.

Vendet e tjera të prekura

Paralajmërimi i përditësuar nuk vlen vetëm për Zvicrën, por edhe për Itali, Kroaci, Portugali, Gjermani, Estoni dhe Finlandë. Ministria britanike thekson rritjen e rreziqeve të sigurisë dhe rekomandon kujdes të shtuar, edhe pse nuk ka pasur incidente të mëdha terroriste kohët e fundit.

Rreziku i vjedhjeve të vogla

Ndërkohë që norma e krimit në Zvicër është përgjithësisht e ulët, numri i vjedhjeve të vogla në qytetet kryesore ka shënuar një rritje. Rreziku është veçanërisht i lartë në Aeroportin e Gjenevës dhe në trenat drejt dhe nga qyteti, sipas Ministrisë britanike të Jashtme. Qeveria gjithashtu paralajmëron se mbajtja e drogës mund të sjellë sanksione të rënda dhe se aeroportet zvicerane kanë teknologji të avancuar për kontrollin e bagazheve, transmeton albinfo.ch.

Sportet dimërore dhe ndalimi i mbulimit të fytyrës

Për shkak se sportet dimërore tërheqin shumë turistë britanikë, Ministria e Jashtme rekomandon të kontrollohet paraprakisht mbulimi i sigurimeve. Paralajmërimi i udhëtimit gjithashtu përmend ndalimin e mbulimit të fytyrës në kantonet Ticino dhe St. Gallen.

Brexit dhe autorizimet elektronike

Që nga fillimi i vitit 2025, turistët europianë kanë nevojë për një autorizim elektronik udhëtimi (ETA) për të vizituar Britaninë e Madhe. Përditësimi i paralajmërimeve britanike përfshin kontroll më të rreptë të këtyre autorizimeve dhe nuk lidhet me rritje të papritur të krimeve të dhunshme apo sulmeve terroriste.

Edhe pse primet e sigurimeve shëndetësore po rriten ndjeshëm, shumica e të siguruarve në Zvicër nuk janë të gatshëm të ndryshojnë ofruesin e tyre. Vetëm rreth 1 në 12 pagues të premierës ka nënshkruar një polisë të re të sigurimit bazë, pasi dallimet midis kompanive janë të vogla dhe shumica mbetet tek ofruesi aktual.

Ekspertët e sigurimeve theksojnë se norma e ndërrimit të ofruesve mbetet e ulët, vetëm 7 deri 10 për qind, edhe pse çmimet rriten çdo vit. Premierat mesatare mujore tashmë afrojnë 400 franga, duke shtuar presion mbi buxhetet e familjeve zvicerane, transmeton albinfo.ch.

Sipas Felix Schneuwly nga shërbimi online Comparis, motivi kryesor për këtë qëndrim është se “dallimet në çmime janë bërë më të vogla”. Për më tepër, kompanitë më të mëdha, CSS dhe Helsana, ofrojnë premierë tërheqëse në të gjithë Zvicrën, duke ulur interesin për ndërrim.

Dallimet rajonale janë të dukshme: në kantonin Zug mesatarja e premierës është 260 franga, ndërsa në Ticino arrin 500 franga. Një ndikim të veçantë kanë edhe familjet me fëmijë të shumtë, pasi çmimet ndryshojnë sipas grupmoshave. Në Zug, për shembull, kantoni do të japë subvencione për trajtime spitalore që do të ulin premierat rreth 15% këtë vit.

Një faktor tjetër që ndalon ndërrimin e ofruesit është dëshira e të siguruarve për të mbajtur të njëjtin ofrues për sigurimin bazë dhe atë plotësues, edhe nëse çmimi i sigurimit bazë tek një kompani tjetër është më i ulët.

Megjithë rritjen e qëndrueshme të kostove, shumica e zviceranëve preferojnë stabilitetin dhe komoditetin e të mbajturit të të njëjtit ofrues, duke shmangur ndryshime që mund të sjellin përfitime minimale.

Në fund të vitit të kaluar, Këshilli Federal i Zvicrës publikoi një raport mbi situatën e personave non-binarë – pra ata që identifikohen jashtë kategorive “mashkull” dhe “femër”. Raporti thekson se këta individë përballen me shumë sfida në jetën e përditshme: “Personat non-binarë raportojnë dhunë, diskriminim, përjashtim, presion për të u përshtatur dhe, njëkohësisht, një ndjesi padukshmërie.”

Pozicionet e politikanëve

Sibel Arslan, këshilltare kombëtare e Partisë së Gjelbër, thotë se politikën duhet të ndërmarrë hapa: “Këta njerëz kanë shumë pak dukshmëri, dhe ne nuk jemi të vetëdijshëm për vështirësitë që ata përballen,” shpjegon ajo. Personat non-binarë përballen me dhunë dhe përjashtim, dhe si juriste dhe deputete, Arslan dëshiron t’u japë një zë dhe më shumë dukshmëri, transmeton albinfo.ch.

Marc Jost, këshilltar kombëtar i Partisë Popullore Evangelike (EVP), shprehet se të gjithë duhet të mbrohen nga dhuna dhe përjashtimi, veçanërisht personat non-binarë. Megjithatë, ai argumenton se nuk duhet të ketë vetëm ndryshime simbolike ligjore, por ndihmë konkrete në jetën e përditshme. Ai është kundër futjes së gjinisë së tretë në Kushtetutë, duke theksuar se situata e tyre mund të përmirësohet pa sfiduar modelin binar ose dy gjinitë biologjike.

Argumentet kundër gjinisë së tretë

Jost paralajmëron se një gjini e tretë në pasaporta ose dokumente identiteti mund të shkaktojë probleme gjatë udhëtimeve në vende të tjera, ku shpesh kërkohet shënimi i gjinisë biologjike. Po ashtu, gjinia biologjike është e rëndësishme për diagnozën dhe medikacionin në trajtime mjekësore.

Argumentet për gjininë e tretë

Arslan nënvizon se personat non-binarë nuk duhet të diskriminohen dhe duhet të bëhen të dukshëm në shoqëri. Ajo mbështet futjen e një gjinie të tretë, por është e hapur për diskutime mbi mënyra të tjera për përmirësimin e situatës, për shembull, heqjen e detyrimit për shënimin e gjinisë në dokumente zyrtare.

Jost gjithashtu kujton se ndryshimi i rendit binar të gjinisë mund të ndikojë mbi mbrojtjen e grave, si në strehimore, institucione ose burgje. Arslan pajtohet që këto shqetësime duhet të merren seriozisht, duke theksuar se qëllimi kryesor është lufta kundër diskriminimit dhe ndërgjegjësimi mbi nevojat e personave non-binarë.

Situata në Zvicër

Sipas një studimi global të Ipsos LGBT+ Pride 2023, Zvicra ka një nga përqindjet më të larta të personave që identifikohen si transgender, non-binar, gender-fluid ose jo-mashkullore/femërore, me rreth 6% të të anketuarve.

Dhjetëra aksidente rrugore janë regjistruar gjatë fundjavës në Zvicër si pasojë e reshjeve të dendura të borës, të cilat përfshinë edhe zonat e ulëta. Ndërkohë që bora solli gëzim për familjet dhe fëmijët, duke mundësuar lojëra dimërore si ndërtimi i burrave të dëborës, igluve dhe beteja me topa bore, kushtet e vështira atmosferike shkaktuan probleme serioze në trafik.

Sipas MeteoSwiss, nga e shtuna deri të dielën në mëngjes, në shpatet veriore të Alpeve ranë nga 20 deri në 40 centimetra borë të re, ndërsa në Alpet e Glarusit deri në 70 centimetra. Në pjesët e tjera të Alpeve, reshjet ishin më të lehta, nga 5 deri në 20 centimetra, transmeton albinfo.ch.

Në Rrafshnaltë dhe në rajonin e Jurës ranë nga 1 deri në 10 centimetra borë, ndërsa lokalisht deri në 20 centimetra në Ajoie dhe në një pjesë të madhe të zonës përreth Liqenit të Cyrihut.

Kantonet Aargau, Thurgau, St. Gallen dhe Solothurn raportuan dhjetëra aksidente rrugore nga e shtuna deri të dielën në mëngjes. Sipas autoriteteve, shumica e tyre u shkaktuan nga bora, akulli dhe shpejtësia e papërshtatshme për kushtet e rrugës.

Në kantonin e St. Gallenit u plagosën pesë persona, mes tyre edhe një fëmijë. Në Rapperswil-Jona, një borëpastruese rrëshqiti dhe goditi një vajzë gjashtëvjeçare që ndodhej në anë të rrugës.

Në kantonin e Aargaut u regjistruan të paktën 40 aksidente, shumica të lehta. Policia kantonale bëri të ditur se në disa raste automjetet ishin ende të pajisura me goma vere

Edhe pse bora ra edhe në lartësi të ulëta, Zvicra frankofone (Romandia) u prek më pak nga aksidentet. Në kantonin e Friburgut, tre aksidente ndodhën në autostradë gjatë fundjavës, pa të lënduar. Midis Rossens dhe Matranit, një kamion rrëshqiti dhe përfundoi i vendosur tërthorazi në autostradë, por më pas arriti të vazhdonte rrugën, sipas policisë së Friburgut.

Në Cyrih, qarkullimi i autobusëve u ndërpre përkohësisht të shtunën për shkak të borës dhe akullit.

Çrregullime në trafikun ajror

Reshjet e borës ndikuan edhe në trafikun ajror, veçanërisht në aeroportin e Gjenevës, ku u anuluan shtatë fluturime nga dhe drejt Amsterdamit. Kompania ajrore Swiss njoftoi gjithashtu për vonesa të gjata në aeroportin e Cyrihut, kryesisht për shkak të procesit të shkrirjes së akullit nga avionët.

Rrezik i shtuar ortekësh

Motit të keq iu shtua edhe rreziku i lartë i ortekëve. Sipas Institutit për Studimin e Borës dhe Ortekëve (SLF), niveli i rrezikut ishte i lartë (4 nga 5) të dielën në disa rajone alpine, veçanërisht në Valais-in perëndimor. Ky nivel u ul në “të konsiderueshëm” (3 nga 5) deri të hënën në mëngjes për pjesën më të madhe të Alpeve.

Një ortek ndodhi në malet mbi Flumserberg (St. Gallen). U angazhuan forca të shumta për kërkimin e personave të mundshëm të bllokuar, përfshirë Rega-n (Shërbimi Ajror i Shpëtimit Zviceran) dhe shërbimet alpine të shpëtimit të Alpeve Lindore. Pas rreth tre orësh kërkimi, operacioni u ndërpre, pasi nuk u gjet asnjë person i mbuluar nga bora. Ortekja kishte ndodhur jashtë pistave të shënuara

Sot, vendosja e rripit të sigurimit kur hyn në makinë është një refleks, i përforcuar nga sinjali zanor që na thërret në rregull. Megjithatë, pesëdhjetë vjet më parë, kjo provë nuk ishte e vetëkuptueshme. Në Zvicër, detyrimi i parë i rripit ka ngjallur rezistencë të fortë, siç tregohet nga arkivat e RTS.

Në vitin 1976, Këshilli Federal vendosi me dekret mbajtjen e rripit në pjesën e përparme të automjeteve. Por në Zvicrën frëngjishtfolëse, masa ngjall rezistencë të fortë. Një Vaud madje shkon aq larg sa krijon një shoqatë kundër asaj që ai e quan “abuzim teknokratik”.

Më 26 janar 1976, në programin Un jour une heure të Télévision Suisse Romande, ai u pyet për arsyet e kundërshtimit të tij, ndërsa ai e lidhi vetë rripin. Ai shpjegon se nuk është kundër vetë rripit, por kundër mbajtjes së tij të detyrueshme. “Kjo është ajo që është bezdisëse, që ne jemi të detyruar ta mbajmë atë në të gjitha rrethanat”, thekson ai.

Kur u pyet nëse e sheh një sulm ndaj lirisë, ai u përgjigj: “Duket e qartë. Nëse kam goma të lëmuara, rrezikoj jetën time dhe atë të të tjerëve. Me rripin, jam vetëm unë.” Dhe kur gazetari thekson se në rast aksidenti dhe lëndimi, i kushton shtrenjtë shoqërisë, ai e shtyn logjikën më tej: “Pra, ku ndalemi? Ai që del pa pallto në dimër krijon gjithashtu një rrezik për veten dhe për komunitetin.”

Një betejë ligjore e vë në pikëpyetje rripin

Në Valais dhe Neuchâtel, shoferët e sanksionuar për mosvendosjen e rripit të sigurimit vendosën ta kundërshtonin masën në gjykatë. Në Téléjournal të kohës, njëri prej tyre shpjegon: “Unë besoj se kjo situatë është ligjërisht e papranueshme. Me sa duket, do të shkojmë në një gjykatë më të lartë, pra para Gjykatës Federale.”

Më 2 shtator 1977, Gjykata Federale vendosi në të drejtën e tyre. Ajo arrin në përfundimin se ordinanca federale bazohet në një delegim të pamjaftueshëm të juridiksionit, prandaj nuk përbën një bazë të vlefshme ligjore. Rezultati: detyrimi anulohet dhe rripi bëhet përsëri opsional.

51.6% dhe një Röstigraben i shënuar mirë

Më 30 nëntor 1980, çështja e mbajtjes së detyrueshme të rripave të sigurimit iu paraqit popullit. Siç është traditë, para çdo votimi, Këshilli Federal i dërgon një mesazh popullsisë. “A është detyrimi për të mbajtur rripin e sigurimit një sulm i tillë ndaj lirisë individuale saqë duhet të kundërshtohet? Guxoj të pretendoj se ky është një sulm shumë i dobët. Ky detyrim duhet të futet gjithashtu për të shmangur tragjeditë, ndonjëherë të tmerrshme”, tha Këshilltari Federal Pierre Aubert në fjalimin e tij.

Vendimi bie: ligji pranohet, por me një diferencë të ngushtë, me 51.6% të votave, duke zbuluar një Röstigraben neto midis Zvicrës frëngjishtfolëse dhe asaj gjermanishtfolëse, shkruan RTS, transmeton albinfo.ch.

Por pse ky “klik” bën kaq shumë zhurmë në Zvicrën frëngjishtfolëse? Në programin Les Dossiers de la Route, në TSR, një ekspert paraqet një shpjegim kulturor. Ai vëren se “në vendet latine, rripi praktikisht nuk përdoret”, ndryshe nga vendet veriore ku është i përhapur gjerësisht. Për të, ekziston “një paralele midis protestantizmit dhe katolicizmit, midis të drejtës për të ndikuar në fatin e vet dhe llojit të shenjtë të laissez-faire”. Sipas tij, “njerëzit nuk duan rrip për arsye që janë rigorozisht të pavetëdijshme”.

Në vitin 1994, rripi u bë i detyrueshëm në pjesën e pasme, këtë herë pa rezistencë të vërtetë. Sot, gati 97% e popullsisë vendos rripat e sigurimit, një gjest që është bërë pothuajse automatik.

Niveli i dytë më i lartë i rrezikut nga orteqet zbatohet të dielën në kantonin Valais, në Zvicrën jugperëndimore, dhe në pjesën lindore të shpateve veriore të Alpeve Zvicerane. Skiatorëve u këshillohet të shmangin skijimin jashtë pistës në këto zona.

Sipas buletinit të lëshuar nga Instituti për Kërkime mbi Borën dhe Orteqet (SLF), një nivel rreziku “i lartë” (niveli 4 nga 5) i orteqeve pritet në disa rajone dhe lugina anësore të Valais të Sipërm, Qendror dhe të Poshtëm, transmeton albinfo.ch.

I njëjti nivel zbatohet në veçanti në veri të Prättigau, Sarganserland, Gadmertal, në veri të Urseren, Glarus Jug-Grosstal, Maderanertal, Guttannen, Glarus Jug-Sernftal dhe Meiental.

Reshjet e dendura të dëborës prekën pjesën më të madhe të vendit të shtunën. Deri në mëngjesin e së dielës, pritej të binte 20 deri në 40 centimetra borë e freskët mbi 800 metra. Në Alpet Vaud, niveli i rrezikut për orteqet konsiderohet “i konsiderueshëm” (3 nga 5).

Deri të shtunën në mbrëmje, grumbullimet kishin arritur tashmë 50 deri në 60 centimetra në Chablais, 60 deri në 90 centimetra në Alpet Valais dhe midis 70 dhe 110 centimetra në Alpet Berneze dhe në aksin Ovronnaz-Montana.

Shtrëngimi i planifikuar i rregulloreve të kapitalit nga qeveria zvicerane për bankën e madhe UBS është nën presion. Kjo reflektohet në reagimet politike pas përfundimit të periudhës së konsultimeve.

Qeveria zvicerane dëshiron që bankat, të cilat janë aktive ndërkombëtarisht dhe me rëndësi sistemike, të jenë të detyruara të kapitalizojnë plotësisht degët e tyre të huaja në të ardhmen. Aktualisht, kjo kërkesë është rreth 60%.

Reagimet ndaj rregullave të propozuara tregojnë se ato janë të diskutueshme. “Masa nuk është proporcionale dhe dobëson qendrën financiare zvicerane në konkurrencën globale”, shkruan Partia Popullore Zvicerane e krahut të djathtë, transmeton albinfo.ch.

Të Gjelbrit Liberalë të qendrës së majtë e konsiderojnë “problematike që kërkesat e mjaftueshmërisë së kapitalit për zotërimet e huaja në kompaninë mëmë po paraqiten të izoluara dhe para se të jenë finalizuar paketat e tjera të rregullimit bankar”. Social Demokratët e majtë dhe Partia e Gjelbër mbështesin propozimet.

Kantonet, nga ana tjetër, thonë “po, por”: ata këmbëngulin në rregullim me një ndjenjë proporcioni. Disa kantone të mëdha e refuzojnë propozimin plotësisht.