Gripi sezonal ka vazhduar të përparojë në Zvicër gjatë javës së kaluar, e cila përkon me sezonin e festave. U raportuan pothuajse një e katërta e rasteve më shumë krahasuar me javën e kaluar.

Javën e kaluar, në Zvicër dhe Lihtenshtajn u raportuan 31.90 raste të konfirmuara në laborator për 100,000 banorë, një rritje prej 21.8% gjatë një jave, sipas Zyrës Federale të Shëndetit Publik (FOPH) të mërkurën. Kjo korrespondon me rreth 2900 raste të konfirmuara, shkruan RTS, transmeton albinfo.ch.

Shkallat më të larta të incidencës gjenden në kantonet Basel-Stadt (59.59), Jura (53.45) dhe Schaffhausen (51.88). Anasjelltas, rajonet më të ruajtura janë Obwald (5.04), Appenzell Inner Rhodes (5.98) dhe Appenzell Outer Rhodes (12.34).

Një zëdhënëse e Spitaleve Universitare të Gjenevës (HUG) raportoi një “nivel të lartë” të personave me grip “që para festave”, edhe nëse kulmi nuk është arritur ende. Ajo kujton se shtretër shtesë u hapën para festave dhe se maskat kanë qenë të detyrueshme në zonat e kujdesit që nga 9 dhjetori.

Presidenti Federal i Zvicrës, Guy Parmelin pasi inspektoi zonën ku shpërtheu një zjarr me origjinë të paidentifikuar në “Le Constellation”, tha se qeveria ishte e tronditur nga ngjarja.

“Ajo që duhet të kishte qenë një moment gëzimi u shndërrua në një pikëllim në Ditën e Vitit të Ri në Crans-Montana që ka përfshirë të gjithë vendin dhe shumë më gjerë”, deklaroi ai, transmeton albinfo.ch.

Ndryshe, si pasojë e zjarrit, sipas policisë, 40 njerëz humbën jetën dhe rreth 115 të tjerë janë lënduar rëndë teksa hetimet për shkaqet e zjarrit po vazhdojnë.

Presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani ka shprehur ngushëllime për dhjetëra jetët e humbura pas një shpërthimi të fuqishëm në barin “Le Constellation” në një qendër skijimi në Zvicër.

Ajo u ka shprehur ngushëllime familjarëve teksa ka shprehur solidaritet me popullin dhe institucionet zvicerane.

“Qëndrojmë me aleatin tonë, Zvicrën pas tragjedisë në një qendër skijimi gjatë një takimi të Vitit të Ri që mori shumë jetë dhe plagosi të tjerë. Në emër të Republikës së Kosovës, u shpreh ngushëllimet tona më të thella familjeve të viktimave dhe shpreh solidaritetin tonë me popullin dhe institucionet e Zvicrës. U urojmë të plagosurve shërim të shpejtë”, ka shkruar ajo, transmeton albinfo.ch.

Rreth 40 persona dyshohet se kanë humbur jetën dhe rreth 115 të tjerë janë plagosur rëndë më 1 janar, pasi një zjarr përfshiu barin “Le Constellation” në resortin zviceran të skive Crans-Montana në Zvicrën jugore, sipas policisë kantonale të Valais. Autoritetet thonë se është shumë herët për të përcaktuar shkakun e zjarrit të Vitit të Ri, por përjashtojnë mundësinë e një sulmi.

“Disa dhjetëra persona supozohet të jenë të vdekur” pas një zjarri të madh në bar, tha Frédéric Gisler, komandant i policisë për kantonin Valais, në një konferencë për shtyp në orën 10:00 të enjten. Rreth 100 persona, përfshirë shumë të rinj, u plagosën gjithashtu rëndë.

Të plagosurit janë transportuar në spitale të ndryshme në të gjithë Zvicrën, duke përfshirë Sionin, Lozanën, Gjenevën dhe Cyrihun. Në Lozanë, 22 pacientë po trajtohen aktualisht, ndërsa Cyrihu ka pranuar mbi një duzinë viktimash të djegies.

Gisler tha se ka të ngjarë që viktimat të kenë qenë të kombësive të ndryshme.

Incidenti ndodhi në barin e mbushur me njerëz rreth orës 1:30 të mëngjesit më 1 janar, tha policia e Valais.

Shkaku po hetohet

Zëdhënësi i policisë Gaëtan Lathion foli herët të enjten për një shpërthim me origjinë të panjohur. Megjithatë, shpërthimi po konsiderohej zjarr dhe jo sulm, u tha gazetarëve prokurorja Béatrice Pilloud, duke shtuar se autoritetet po përpiqeshin t’ua dorëzonin trupat e viktimave familjeve të tyre. Një hetim është duke u zhvilluar.

Në faqet e tyre të internetit, gazeta Le Nouvelliste dhe radioja Rhône FM raportuan gjithashtu “rreth dyzet të vdekur” dhe të paktën 100 të plagosur.

Le Constellation është një bar i madh në Crans-Montana i cili ekziston prej disa vitesh. Thuhet se mund të mbajë deri në 300 persona dhe ka një tarracë të vogël, megjithëse nuk është e qartë se sa njerëz ishin të pranishëm në natën e Vitit të Ri.

“Njerëzit këtu janë në shok të plotë”, tha gazetarja e televizionit publik zviceran (SRF), Anna-Lisa Achtermann nga Crans-Montana.

“Shumë nga viktimat besohet të jenë turistë. Crans-Montana është një vendpushim skish dhe është sezoni i tij i pikut”, tha Achtermann. Vendasit raportojnë se bari ku shpërtheu zjarri ishte veçanërisht i popullarizuar tek të rinjtë e moshës 16 deri në 25 vjeç.

Qeveria e Valais ka shpallur gjendje të jashtëzakonshme. Kjo ka për qëllim të sigurojë që të gjitha burimet e nevojshme të mobilizohen sa më shpejt të jetë e mundur.

Policia kantonale dhe bashkiake, shërbimi rajonal i zjarrfikësve dhe helikopterët u dërguan me urgjencë në vendngjarje menjëherë pas dhënies së alarmit. Autoritetet thanë se ishin mobilizuar 10 helikopterë dhe 40 ambulanca.

Operacioni është ende në vazhdim, tha policia. Zona është mbyllur plotësisht dhe është vendosur një zonë ndalim-fluturimi mbi Crans-Montana, i cili ndodhet në kantonin Valais në zemër të Alpeve Zvicerane.

Një linjë telefonike ndihme është vendosur në numrin: 00 41 84 811 21 17.

Në një postim në platformën e mediave sociale X, Presidenti zviceran Guy Parmelin tha se qeveria ishte e tronditur nga ngjarjet. “Ajo që duhet të kishte qenë një moment gëzimi u shndërrua në një pikëllim në Ditën e Vitit të Ri në Crans-Montana që ka përfshirë të gjithë vendin dhe shumë më gjerë”, deklaroi ai.

Reagimet ndaj tragjedisë kanë vërshuar edhe nga jashtë vendit.

Zyra Britanike e Jashtme, e Komonuelthit dhe Zhvillimit tha në X: “Mendimet tona janë me të gjithë ata që u plagosën dhe u vranë në tragjedinë e tmerrshme në Crans-Montana, dhe u bëjmë homazh shërbimeve zvicerane të emergjencës që po udhëheqin reagimin. Ne do të vazhdojmë të monitorojmë situatën, dhe stafi ynë konsullor është i gatshëm të mbështesë çdo shtetas britanik që mund të preket.”

Ambasada e SHBA-së në Bernë tha se ishte “thellësisht e trishtuar” nga flakët tragjike. “Mendimet dhe lutjet tona janë me ata që humbën jetën, ata që u plagosën dhe të dashurit e tyre”, tha ajo.

Presidenti francez Emmanuel Macron shprehu gjithashtu “ndjesinë e tij të thellë” pas zjarrit në Crans-Montana: “Mendimet e mia shkojnë për familjet e të pikëlluarve dhe të plagosurit. Zvicrës, popullit të saj dhe autoriteteve të saj, i përcjell solidaritetin e plotë të Francës dhe mbështetjen tonë vëllazërore.”

Ministri i jashtëm i Italisë, Antonio Tajani, tha se kishte qenë në kontakt me homologun e tij zviceran Ignazio Cassis. “Mbetem në kontakt me ambasadorin italian i cili po mbërrin në vendin e ngjarjes me stafin e konsullatës së Gjenevës. Verifikimet janë duke u zhvilluar për çdo përfshirje të mundshme të bashkatdhetarëve tanë. Njësia e krizës së Farnesina dhe zyrat diplomatike në Zvicër po bashkëpunojnë me policinë zvicerane.”

Viti i ri nuk ka filluar ende, por një numër kompanish dhe organizatash me seli në Zvicër kanë njoftuar tashmë se do të pushojnë nga puna punonjësit në vitin 2026. Ne kemi një përmbledhje të plotë se ku do të humbasin vendet e punës.

Zvicra është njohur prej kohësh për tregun e saj të fuqishëm të punës, me norma papunësie vazhdimisht të ulëta.

Por kjo do të ndryshojë në vitin 2026.

Bazuar në parashikimet e fundit nga Instituti Ekonomik KOF, rritja e punësimit në Zvicër parashikohet të jetë e ngadaltë dhe nën mesataren, me normën e papunësisë që pritet të rritet në 3.2 përqind nga 2.9 përqind që është aktualisht.

Këto kompani dhe organizata do të shkurtojnë vende pune në vitin 2026 dhe më tej:

Helvetia Baloise

Grupi i sigurimeve do të eliminojë midis 1,400 dhe 1,800 vende pune në Zvicër gjatë tre viteve të ardhshme.

Ky njoftim vjen pas bashkimit të kompanive në dhjetor 2025, në të cilin kompania e parë bleu të dytën.

UBS

Rreth 3,000 punonjës të UBS do të humbasin vendet e tyre të punës në Zvicër, si pjesë e planit të bankës për të pushuar nga puna 10,000 nga fuqia punëtore e saj globale, raportuan mediat zvicerane të dielën.

Banka konfirmoi se pret “rreth 3,000 shkurtime vendesh pune në Zvicër”.

UBS ka qenë duke zvogëluar fuqinë punëtore si rezultat i integrimit të ish-rivalit Credit Suisse, të cilin e bleu në vitin 2023.

Novartis

Gjigandi farmaceutik planifikon të shkurtojë 550 vende pune në Zvicër deri në fund të vitit 2027.

Dy nga fabrikat e saj pranë Bazelit do të preken nga këto shkurtime, pasi kompania duhet të gjenerojë para për të investuar në “terapi inovative të përdorura veçanërisht për sëmundjet kardiovaskulare, renale dhe metabolike”, shkruan thelocal, transmeton albinfo.ch.

Korporata Zvicerane e Transmetimeve (SRG/RTS)

Transmetuesi kombëtar njoftoi se do të shkurtojë rreth 900 vende pune gjatë tre viteve të ardhshme, ndërsa përpiqet të ulë kostot.

Ai vuri në dukje “sfida të mëdha”, duke përfshirë vendimin e qeverisë zvicerane për të ulur licencën e medias publike që siguron një pjesë të madhe të të ardhurave të saj, si dhe rënien e të ardhurave komerciale.

“Na vjen keq për këto shkurtime vendesh pune”, tha shefja e SRG-së, Susanne Wille, në një deklaratë, duke shpjeguar se “vendimet politike dhe konteksti në të cilin vepron kompania jonë nuk na lënë zgjidhje tjetër”.

Janssen

Kjo degë e gjigantit farmaceutik amerikan Johnson & Johnson, po tërhiqet plotësisht nga zhvillimi dhe prodhimi i vaksinave në Zvicër. Aktivitetet e mbetura do të transferohen në Holandë deri në fund të vitit 2026.

Rreth 500 punonjës pritet të humbasin vendet e tyre të punës në selinë zvicerane të kompanisë në Bernë.

Organizatat ndërkombëtare

Agjencitë e OKB-së në Gjenevë tashmë kanë qenë të detyruara të pushojnë nga puna një numër punonjësish, pasi SHBA-të u zotuan të “përfundojnë financimin për disa organizata të Kombeve të Bashkuara”.

Dhe kjo tendencë do të vazhdojë në vitin 2026:

Në Fondin e Kombeve të Bashkuara për Fëmijë (UNICEF): 300 vende pune do të zhvendosen në Romë

Në Organizatën Botërore të Shëndetësisë (OBSH), 800 persona do të pushohen nga puna

Megjithatë, këto shkurtime të fundit janë vetëm maja e ajsbergut; organizata të tjera të Gjenevës kanë ndjerë tashmë pasojat e politikës amerikane:

Një studim i kryer në tetor 2025 tregon se më shumë se një e treta (37 përqind) e kompanive mund të shkurtojnë vendet e punës në Zvicër gjatë 12 muajve të ardhshëm, dhe një përqindje e ngjashme (35 përqind) parashikojnë zhvendosjen e vendeve të punës zvicerane në vende të tjera.

Midis tyre është operatori më i madh i telekomunikacionit në Zvicër, Swisscom.

Siç raportohet nga platforma e lajmeve 20 Minutes, “shumë vende pune në IT të Swisscom do të zhvendosen në Letoni dhe Holandë”.

Në total, midis 1,000 dhe 1,400 personave pritet të punësohen në Riga dhe Roterdam në afat të mesëm, ku pagat janë më të ulëta se në Zvicër.

Çfarë ndikimi do të ketë ky ‘migrim industrial’ në Zvicër?

Nëse vendet e punës zhvendosen jashtë vendit, efekti logjik do të ishte një rritje e papunësisë.

“Ky lloj zhvendosjeje në fund të fundit mund të ketë një ndikim në potencialin e rritjes së ekonomisë zvicerane”, tha ekonomisti i UBS, Maxime Botteron.

Në mesnatë të mërkurën, qyteti zviceran i Moutier dhe 7,300 banorët e tij kaluan zyrtarisht nga kantoni i Bernës në kantonin Jura në Zvicrën veriperëndimore.

“Qyteti do të rizbulojë shtëpinë e tij natyrore”, u tha kryebashkiakut Marcel Winistoerfer 300 personave para bashkisë.

Banorët e Moutier do të kenë privilegjin të përjetojnë emocione intensive dhe të jashtëzakonshme me këtë ndryshim të kantonit, tha kryebashkiaku pro-Jura, duke shtuar se një kapitull i ri, emocional dhe aventuresk do të pasuronte historinë e vendit.

Ministrja e Brendshme zvicerane Elisabeth Baume-Schneider, e cila vjen nga kantoni Jura, mori pjesë në këtë ngjarje në një cilësi private. U organizua një banket për 1,200 persona, një procesion me pishtarë dhe një shfaqje dritash dhe tingujsh.

Zëvendëspresidenti i qeverisë së Jurës, Stéphane Theurillat, foli gjithashtu për një ngjarje historike në fjalimin e tij. “Ajo që po përjetojmë sonte shkon përtej ngjarjeve aktuale dhe është pjesë e një beteje të gjatë për një Jura të bashkuar – një luftë që breza të tërë e kanë zhvilluar me bindje”, tha ai, shkruan swissinfo.

Qeveria kantonale e Jura-s e përshkroi procesin e ndryshimit të kantoneve si unik në Zvicër.

Në një fjalim më militant, Cédric Erard, president i komitetit “Moutier Ville jurassienne”, tha se lufta për përkatësinë kantonale të Moutier kishte qenë e vështirë.

Shumë kohë ishte humbur përmes apeleve që ishin pranuar “nga një gjyqësor arbitrar dhe i kontrolluar nga distanca”, tha ai.

Erard ndjeu se dëshirat e komunës fqinje të Moutier, Belprahon, ishin injoruar. “Të dashur miq nga Belprahon, mos u dorëzoni”, u tha ai banorëve të fshatit, nën duartrokitjet e të pranishmëve, transmeton albinfo.ch.

Në vitin 2017, Belprahon votoi me një diferencë të ngushtë kundër transferimit të Moutier nga kantoni i Bernës në Jura – në një kohë kur e ardhmja e Moutier ishte e pasigurt për shkak të apeleve kundër rezultateve të votimit fillestar mbi përkatësinë e saj të ardhshme kantonale. Qeveria e Belprahon më pas argumentoi se, për shkak të trazirave në Moutier aty pranë, votuesit në vjeshtën e vitit 2017 nuk ishin në gjendje të merrnin një vendim të informuar plotësisht në kutinë e votimit.

Moutier votoi për t’u bashkuar me kantonin Jura në qershor 2017, por pati pretendime për parregullsi. Votimi më pas u anulua dhe u përsërit në mars 2021.

Në mars 2021, shumica e njerëzve në Moutier miratuan zhvendosjen në kantonin Jura (54.9% e votuesve).