Nga 70% në 30% në tetë vjet: Si e humbën paratë e gatshme betejën e pagesave

Nga transporti publik te parkingjet, te pagesat në dyqane ose pagesat e faturave: pavarësisht lidhjes së popullsisë me paratë e gatshme, paratë e gatshme po zëvendësohen gradualisht nga ato dixhitale. Kush e donte këtë evolucion dhe pse? Dhe a është e pashmangshme? Përgjigjet e këtyre pyetjeve janë më komplekse nga sa duken.

Kush, sot, paguan për blerjet ose kafenë e tyre me para të gatshme? Nga një këndvështrim statistikor, përgjigjja dihet: sipas shifrave nga Banka Kombëtare Zvicerane (SNB), në vitin 2025, vetëm 30% e popullsisë ende paguante me para të gatshme në dyqane dhe restorante. Në vitin 2017, kjo përqindje ishte ende afër 70%.

Në pak vite, telefonat celularë dhe kartat e kreditit kanë zëvendësuar monedhat dhe kartëmonedhat. Megjithatë, zviceranët mbeten shumë të lidhur me paratë e gatshme dhe e kanë shprehur qartë këtë në votime. Marsin e kaluar, më shumë se 70% e popullsisë votoi në favor të përfshirjes në Kushtetutë të parimit të disponueshmërisë së parave të gatshme.

Në përmbledhje, ne i pëlqejmë paratë e gatshme, por gjithmonë i përdorim më pak.

Kur pagesa me para në dorë kushton më shumë

Në disa situata, nëse refuzoni sistemin dixhital, paguani më shumë. Nuk ka mungesë shembujsh. Ky është rasti, ndër të tjera, për vendet e parkimit në disa stacione. Nuk ka më terminale me pagesë me para në dorë ose me kartë: SBB kërkon instalimin e aplikacionit P+Rail si një sistem pothuajse të vetëm pagese për të parkuar makinën tuaj në afërsi të disa kryqëzimeve hekurudhore.

Për njerëzit që nuk mund ose nuk duan të kalojnë në të gjithë sistemin dixhital, ndonjëherë ekziston vetëm një mundësi: të shkojnë në sportel ose në bankomate dhe të blejnë një biletë parkimi ditore, madje edhe për një orë të vetme. Konkretisht, ata që nuk e përdorin aplikacionin paguajnë shumë më tepër. Dhe në rast mosrespektimi të këtyre dispozitave, gjobat bien.

Nxitja për të kaluar në zgjidhjen dixhitale është e qartë. Klientët shtyhen të shkarkojnë aplikacione dhe, shpesh, për këtë arsye, të japin të dhënat e tyre. Kjo ngre gjithashtu pyetje ligjore. A është kjo një mënyrë e saktë për të vepruar? A nuk ka SBB një mandat shërbimi publik që ofron përfitime dhe mjete pagese për të gjithë përdoruesit?

Paratë e gatshme kushtojnë edhe për kompanitë

Ngrihet një pyetje tjetër: pse kompanitë po shtyjnë kaq shumë për digjitalizimin? Nuk është sekret: ofrimi i opsioneve të pagesave analoge ka një kosto që shumë kompani nuk duan ta marrin më përsipër. Sidomos pasi shpesh nuk ia vlen më.

Për shembull, në muajt në vijim, komuniteti i tarifave të transportit publik të Ticinos do të heqë të gjithë shpërndarësit që pranojnë para të gatshme. Një vendim i ngjashëm u mor në shumë pjesë të vendit. Pse? Këto pajisje mbledhin gjithnjë e më pak kusur, disa vetëm disa dhjetëra franga në vit, ndërsa mirëmbajtja e tyre është e kushtueshme, transmeton albinfo.ch.

Shpesh, transporti publik favorizon aplikacionet mobile, shumë më pak të kushtueshme se sistemet fizike të pagesave. Për njerëzit që kujdesen për paratë e gatshme, abonimet ose kartat e parapaguara do të mbeten. Por rruga dixhitale është gjurmuar dhe duket e pamundur që ne të tërhiqemi.

Shkurt, sa më pak të përdorim para të gatshme, aq më pak na jepet mundësia ta bëjmë këtë.

Po siguria? Rasti suedez

Braktisja graduale e shërbimeve të pagesave fizike ngre gjithashtu çështje sigurie. Çfarë rreziqesh merren duke u mbështetur pothuajse ekskluzivisht në dixhitale? Si të sigurohemi që gjithçka funksionon në mënyrë perfekte, edhe në rast të ndërprerjes së energjisë elektrike ose hakimit?

Kohët e fundit, Suedia i ka parë seriozisht këto çështje. Vendi skandinav është përmendur prej kohësh si shembull për udhëheqjen e tij në fushën e dixhitalizimit të pagesave. Në Stokholm, nga hotelet te restorantet, muzetë te tualetet publike, është bërë jashtëzakonisht e vështirë të paguash me para në dorë.

Për mirë? Jo tamam. Alarmi erdhi nga një ish-zyrtar i lartë i policisë dhe ish-president i Interpolit, Björn Eriksson, i cili madje nisi një lëvizje proteste me një emër sugjestiv: “Kontantupproret”, rebelimi i parave në dorë.

Rivendosja e detyrimit për të pranuar para në dorë?

Fillimisht margjinale dhe pothuajse folklorike, lëvizja është bërë një fenomen i vërtetë, veçanërisht pas luftës në Ukrainë. “Operacioni special” i Vladimir Putinit ka nxjerrë në pah rreziqet që lidhen me varësinë e tepërt nga teknologjia dixhitale. Suedia tani po frikësohet gjithnjë e më shumë nga sulmet kibernetike dhe ndërprerjet e energjisë elektrike. Prandaj, kërkesat në favor të parave në dorë papritmas duken shumë më pak të paarritshme.

Sot, qeveria suedeze po tërhiqet dhe po shqyrton rikthimin e detyrimit për të pranuar para në dorë. Një kthesë e mirëpritur nga shoqatat e konsumatorëve, të cilat kanë bërë fushatë prej vitesh për të garantuar të gjithëve të njëjtat mundësi pagese, qoftë analoge apo dixhitale.

Në kontekstin aktual ndërkombëtar, rasti suedez vëzhgohet nga afër nga vendet e tjera evropiane, të cilat shpesh e kishin përmendur Suedinë si model. Prandaj, rruga drejt dixhitalizimit mund të mos jetë aq lineare sa mendonim.

---