Flaka Haliti & Jimmie Durham: Arti që vjen nga përvojat e dhunës

Galeria Christine König në Vjenë po eksploron temën e luftës me një takim mes kosovares Flaka Haliti dhe artistit nga fisi Cherokee, Jimmie Durham

Në fillim të shekullit të 21-të ne jemi përballur me luftë në Evropë dhe Lindjen e Mesme në një mënyrë që nuk e kemi parë që nga Lufta e Dytë Botërore. Luftërat ballkanike në vitet 1990, të cilat sollën edhe refugjatë në Austri, ishin një pararendëse e konflikteve aktuale të armatosura në Evropë, shkruan revista austriake, e specializuar për arte, artmagazine.cc. Albinfo.ch ka bërë një përmbledhje nga ky artikull.

Galeria Christine König tani po përpiqet të eksplorojë fushën luftarake me një takim mes kosovares Flaka Haliti dhe artistit nga fisi Cherokee, Jimmie Durham.

Kur hyni në galeri, gjëja e parë që vini re është një perde e madhe kamuflimi me vrima. E përshtatshme për ushtarët në vjeshtë, pasi gjithçka deri në një tank mund të fshihet nën të, shkruan artmagazine.cc. Megjithatë, manteli i padukshmërisë si i tillë humbet funksionin e tij ushtarak sepse është plot vrima. Është bërë i padobishëm dhe shërben si ndarës i dhomës dhe krijon një lloj pengese në galeri. Në një intervistë, Haliti thotë se pas pavarësisë së Kosovës në vitin 2008, gjithnjë e më shumë hekura të vjetra, hekura të hapura u zëvendësuan me gardhe të larta mbrojtëse. Haliti ka projektuar disa punime në këto rrethoja. Në këtë traditë shihet vepra “Rrjeta e kamuflazhit 2023”.

Si ndryshojnë njerëzit dhe territori përmes luftës, dëbimit, pushtimit, ripërvetësimit dhe pranisë ushtarake të huaj është tema kryesore e artistes. Haliti, e lindur në Prishtinë në vitin 1982, ka ikur në Maqedoni me prindërit e saj gjatë luftës së vitit 1999 dhe është kthyer në Kosovë, pas luftës. Ajo ka studiuar për grafikë në Akademinë e Arteve në Prishtinë, më pas ka vijuar në Städelschule në Frankfurt dhe ka doktoruar, këtu në Vjenë në Akademinë e Arteve të Bukura, transmeton albinfo.ch. Tani, jeton në Berlin.

Ndërrimet e shumta të vendndbanimit, përshtatja me jetën në një mjedis që ndihet gjithmonë i çuditshëm, qoftë në shtëpi në Ballkan, në Austri apo në Gjermani, janë temat thelbësore të artit të saj.

Forma e zbutur e agresionit në artin e saj është ilustruar në objektin „Whose Bones“ (“Eshtrat e kujt”), nga viti 2022. Një panterë artificiale prej çeliku, alumini dhe shkume plastike e lëmuar ecën nëpër galeri me susta në këmbë. Është një skulpturë që të bën të dridhesh.

Dridhja është gjithashtu një përmbajtje artistike që gjithashtu Jimmie Durham e zotëronte me mjeshtëri. Artisti, i cili vdiq në vitin 2021, u ndikua nga tradita shamanike e fisit të tij dhe megjithatë mori një arsim evropian në Ecole des Beaux Arts në Gjenevë. Dinte shumë për gjërat e thella dhe të dhunshme në jetën tonë. Paralelisht me Panterën nga Haliti, galeria paraqet “Glass Bear” (Ariu prej qelqi) të artistit Durham nga viti 2019. Kjo është një kokë ariu e skeletuar e modifikuar me xham që qëndron në një shufër të fiksuar në një radiator.

 

---