Një numër universitetesh zvicerane po rrisin tarifat e tyre për shkak të uljes së planifikuar të kontributeve federale, duke ndikuar më shumë te studentët e huaj.

Universitetet publike në Zvicër, të cilat varen nga kontributet qeveritare, do të preken nga shkurtime drastike në buxhetin federal midis viteve 2027 dhe 2029.

Në mënyrë specifike, do të ketë 120 milionë franga më pak në vit për universitetet kantonale dhe 78 milionë franga më pak për Institutet Federale të Teknologjisë në Cyrih (ETH) dhe Lozanë (EPFL).

Si po i përgjigjen disa universitete këtyre shkurtimeve?

Berna dhe Lucern

I përballur me një deficit që mund të arrijë në 55 milionë franga, Universiteti i Bernës ka vendosur të ulë shpenzimet e tij me 15 milionë franga në vit duke filluar nga viti 2026. Disa kurse janë eliminuar tashmë dhe shkurtime të mëtejshme mund të pasojnë në vitin 2027.

Në të njëjtën kohë, tarifat e semestrit do të rriten në universitet, si dhe në Universitetin e Shkencave të Aplikuara të Bernës duke filluar nga vjeshta e vitit 2026: nga 750 në 850 franga për studentët zviceranë dhe deri në 2,350 franga për studentët ndërkombëtarë.

Universiteti i Lucernës planifikon të ulë 2 milionë franga, duke ndikuar në departamentet e shkencave shoqërore, teologjisë dhe ekonomisë. Disa disiplina, të tilla si studimet fetare, do të eliminohen tërësisht.

Bazeli

I përballur me një deficit prej 21.6 milionë frangash, universiteti po shqyrton dyfishimin e tarifave të shkollimit për studentët që nuk e përfundojnë diplomën e tyre bachelor brenda pesë vjetësh.

St. Gallen

Në St. Gallen, një semestër studimesh bachelor do të kushtojë 1,310.50 franga për një student zviceran dhe mbi 3,300 franga për një student ndërkombëtar – një rritje prej 7 përqind.

Gjenevë

Universiteti i Gjenevës ka tarifën më të ulët të shkollimit në Zvicër.

Jo vetëm kaq, por studentët e huaj paguajnë të njëjtën shumë si homologët e tyre zviceranë. Kjo tarifë prej 500 frangash mbetet e pandryshuar, por universiteti do të duhet të ulë buxhetin e tij me 4 përqind deri në vitin 2027.

Nuk janë planifikuar rritje të tarifave të shkollimit, por universiteti do të kursejë para duke mos plotësuar vendet e lira.

Lozanë

Tarifa në Universitetin e Lozanës do të mbetet në një nivel të ulët prej 580 frangash për semestër, pavarësisht nga vendi i origjinës së studentit.

Rezervat në buxhet do të kompensojnë për kontributet e munguara qeveritare.

Cyrih

Në Universitetin e Cyrihut, tarifat e shkollimit kanë mbetur të pandryshuara që nga viti 2012 në 720 franga, të cilave u shtohen tarifat administrative, duke e çuar totalin në afërsisht 780 franga. Studentët ndërkombëtarë paguajnë 500 franga shtesë.

Ende nuk ka asnjë informacion se si universiteti do të kompensojë shkurtimet buxhetore.

Po në lidhje me ETH dhe EPFL?

Të dy universitetet kanë filluar tashmë t’u ngarkojnë studentëve të tyre të huaj tarifa më të larta shkollimi nga vjeshta e vitit 2025 për të kompensuar kontributet më të ulëta federale.

Ata tani paguajnë 2,190 franga për semestër, nga 730 franga para se të fillonin masat shtrënguese.

Në këto dhe në shumicën e universiteteve të tjera, të huajt paguajnë tarifa më të larta shkollimi për një arsye të thjeshtë se, ndryshe nga familjet e studentëve zviceranë, familjet e tyre nuk paguajnë taksa në Zvicër, shkruan thelocal, transmeton albinfo.ch.

Megjithatë, kjo mund të ndryshojë.

Kjo sepse traktatet e reja të lidhura nga Zvicra dhe Bashkimi Evropian në dhjetor 2024 mund të eliminojnë ato tarifa shtesë.

Ndërkohë që ky është një lajm i mirë për njerëzit nga Bashkimi Evropian dhe EFTA (Norvegjia, Islanda dhe Lihtenshtajni) që duan të studiojnë në Zvicër – ose që e bëjnë tashmë – ky veprim do të rezultonte në një humbje prej 41 milionë frangash të tjera në të ardhura.

Hetimet fillestare sugjerojnë se zjarri vdekjeprurës që përfshiu një bar në resortin zviceran të skive Crans-Montana më 1 janar filloi kur fishekzjarrë të ndezur të bashkangjitur në shishe shampanje u transportuan shumë afër tavanit, tha prokurori të premten. Zjarri vrau 40 persona dhe plagosi rëndë 119, shumë prej tyre adoleshentë.

Në një konferencë për shtyp të premten pasdite, zyrtarët zviceranë e vunë numrin e të vdekurve të natës së Vitit të Ri në barin “Le Constellation” në 40 dhe 119 të plagosur rëndë, nga të cilët 113 janë identifikuar zyrtarisht. Pothuajse tre të katërtat janë shtetas zviceranë (71), të ndjekur nga 14 shtetas francezë, 11 italianë dhe katër serbë, tha policia.

Një hetim po vazhdon për të përcaktuar shkakun e asaj që Presidenti zviceran Guy Parmelin e ka quajtur “një nga tragjeditë më të këqija të Zvicrës”.
Zjarri vdekjeprurës ndodhi në barin e mbushur me njerëz rreth orës 1:30 të mëngjesit më 1 janar, thotë policia e Valais. Zyrtarët po “ndjekin disa hipoteza” dhe “aktualisht supozojnë se zjarri është shkaktuar nga fishekzjarrë të bashkangjitur në shishet e shampanjës që erdhën shumë afër tavanit”, u tha prokurorja Béatrice Pilloud gazetarëve, transmeton albinfo.ch.

Që nga tragjedia, në mediat sociale kanë qarkulluar video që tregojnë disa persona në bar me shishe shampanje me fishekzjarrë të ndezur. Ndërsa kjo hipotezë ishte e mundshme, ajo ende nuk është konfirmuar dhe një hetim po vazhdon.

“Nga aty, pasoi një zjarr i shpejtë, shumë i shpejtë dhe i përhapur”, tha Pilloud.

Hetimi po kontrollonte gjithashtu nëse shkuma izoluese e tavanit të barit ishte fajtore për përhapjen e shpejtë të zjarrit, tha ajo. Hetimet e mëtejshme do të tregojnë nëse dikush duhet të mbahet penalisht përgjegjës për neglizhencë, shtoi Pilloud. Dy menaxherët francezë të barit janë intervistuar.

Prokurori i përgjithshëm tha se shumë dëshmitarë ishin intervistuar dhe telefonat që u gjetën do të analizohen. Institutit mjeko-ligjor në Cyrih tashmë i është dhënë një mandat për të kryer një hetim për të përcaktuar shkakun e zjarrit. Intervistat ndihmuan në krijimin e një liste se kush ishte i pranishëm gjatë incidentit.

Ekipi i Albinfo ishte në vendin e ngjarjes, aty ku vetëm disa orë më parë festa e Vitit të Ri u shndërrua në tragjedi dhe dhjetëra njerëz nderojnë viktimat me qirinj, lule dhe heshtje.

Zona përreth objektit të djegur është e qetë, por e rëndë nga dhimbja. Qirinj të shumtë janë ndezur përgjatë rrethimit, ndërsa buqeta lulesh dhe mesazhe ngushëllimi shtohen nga ora në orë. Era e lehtë e tymit ende ndihet në ajër.

Në vendngjarje, dhjetëra njerëz ndalen në heshtje. Disa ndezin një qiri dhe largohen pa folur. Të tjerë qëndrojnë më gjatë, me sytë e mbushur me lot. Albinfo pa nga afër të rinj që po jepnin dëshmitë e tyre për mediat, duke përshkruar momentet e panikut dhe frikës që përjetuan natën kur zjarri shpërtheu gjatë festës së Vitit të Ri.

“Gjithçka ndodhi shumë shpejt” Sipas dëshmive të të rinjve që ndodheshin pranë lokalit, flakët u përhapën brenda pak minutash. Festa u kthye në kaos dhe njerëzit kërkonin me dëshpërim një rrugëdalje. Këto dëshmi përputhen me informacionet paraprake të autoriteteve zvicerane, të cilat kanë theksuar se zjarri u përhap me shpejtësi të jashtëzakonshme, duke lënë shumë pak kohë për reagim. Gazetarë dhe ekipe televizive nga Zvicra dhe vende të tjera vazhdojnë të raportojnë nga terreni.

Zona mbetet pjesërisht e rrethuar, ndërsa hetimet janë ende në zhvillim. Informacionet e fundit zyrtare Autoritetet zvicerane kanë konfirmuar se bilanci i viktimave mbetet i rëndë, me dhjetëra persona që kanë humbur jetën dhe mbi njëqind të plagosur. Një pjesë e të plagosurve janë transferuar në spitale jashtë kantonit Valais për trajtim të specializuar. Procesi i identifikimit të viktimave vazhdon dhe, sipas autoriteteve, kërkon kohë.

Prokuroria kantonale ka bërë të ditur se hetimet paraprake po përqendrohen në rrethanat e shpërthimit të zjarrit gjatë festës. Sipas informacioneve të publikuara deri tani, një nga pistat kryesore lidhet me përdorimin e mjeteve piroteknike të brendshme, por shkaqet përfundimtare ende nuk janë konfirmuar.

Pamjet nga terreni flasin vetë: qirinj të vendosur me kujdes, mesazhe të shkruara me dorë dhe lule të freskëta. Albinfo ishte dëshmitar i kësaj atmosfere të rëndë, ku shumë të pranishëm thonë se janë kthyer vetëm për të nderuar jetët e humbura.

Crans-Montana, e njohur si një nga destinacionet më të gjalla alpine, sot duket e ngrirë në kohë. Festa është zëvendësuar nga reflektimi dhe dhimbja.

Autoritetet kanë konfirmuar se mes viktimave ka shtetas nga disa vende evropiane, duke e shndërruar këtë tragjedi në një ngjarje me jehonë ndërkombëtare. Në vendin e ngjarjes, kjo përkthehet në një solidaritet të heshtur: njerëz nga kultura dhe gjuhë të ndryshme, të bashkuar nga e njëjta dhimbje. Një mëngjes pas Vitit të Ri që nuk do të harrohet Ndërsa qirinjtë vazhdojnë të digjen dhe hetimet të ecin përpara, Crans-Montana përpiqet të përballet me pasojat e një nate që duhej të ishte festë.

Heshtja që mbizotëron sot në vendin e ngjarjes, ku ishte edhe Albinfo, është dëshmi e një tronditjeje të thellë dhe e një kujtese që do të mbetet gjatë.

Nga Crans-Montana, raportoi për Albinfo: Zamira Bytyqi

Sa avionë luftarakë F-35 do të blejë Zvicra? A duhet të kufizohet më tej imigracioni? Sa duhet të kushtojë tarifa e radios dhe televizionit? Këto pyetje dhe shumë të tjera do të shënojnë vitin politik 2026. Ja një përmbledhje e dosjeve dhe afateve më të nxehta. Ai fillon më 14 janar, data e seancës së parë të Këshillit Federal pas pushimeve dimërore, të kryesuar nga presidenti i ri i Konfederatës Guy Parmelin. Ministrja e Vodes merr detyrën nga Ministrja e Financave Karin Keller-Sutter për vitin e ri. Për Parmelin ky është mandati i dytë si president i Konfederatës pas vitit 2021.

Nga 19 deri më 23 janar, si çdo vit, Forumi Ekonomik Botëror (WEF) mbahet në Davos, në Kantonin e Graunion. Nga pikëpamja zvicerane, fokusi duhet të jetë në negociatat për një marrëveshje tregtare me Shtetet e Bashkuara. Pjesëmarrja e Presidentit të SHBA-së Donald Trump ndoshta do të vendoset vetëm pak para ngjarjes, programi i detajuar i të cilit nuk dihet ende.

Në fund të janarit, Këshilli Federal do të rifillojë diskutimet mbi avionët e rinj luftarakë F-35. Deri atëherë, prioritetet e mbrojtjes ajrore të Departamentit të Mbrojtjes për vitet 2026/2027 duhet të jenë të njohura. Pyetja ka të bëjë me numrin e avionëve që Zvicra do të jetë në gjendje të blejë nga prodhuesi amerikan Lockheed Martin. Për shkak të rritjes së çmimeve, Shtetet e Bashkuara kanë njoftuar se kostot shtesë mund të arrijnë në miliarda.

Komisionet do të kthehen në punë edhe më shpejt, por seanca e parë nga katër seancat vjetore të Parlamentit, pranvera, do të mbahet nga 2 deri më 20 mars. Vëmendje do t’i kushtohet iniciativës së neutralitetit dhe paketës së lehtësimit buxhetor, që do të diskutohet në fund të seancës.

Seanca e parë e Dhomave dhe votimi për tarifën

Në mes, 8 marsi është data e votimit të parë popullor të vitit 2026, me katër objekte. Iniciativa për të ulur tarifën SSR në 200 franga do të jetë më e debatuara.

Gjithashtu interesant është ligji federal mbi taksimin individual, i cili synon të eliminojë “penalizimin e martesës”, domethënë pabarazinë tatimore midis çifteve të martuara dhe të pamartuara. Çdo person duhet të plotësojë dhe të dorëzojë deklaratën e tij tatimore. Votuesit do të votojnë gjithashtu për një iniciativë për të mbajtur paratë e gatshme si mjet pagese, për kundërpropozimin e drejtpërdrejtë dhe për iniciativën e fondit për klimën. Ndër shumë çështje kantonale të njëpasnjëshme, në të njëjtën ditë, në Kantonin e Vaud do të mbahen zgjedhje të pjesshme për të zëvendësuar Këshilltaren Shtetërore të PS-së, Rebecca Ruiz, e cila po del në pension për arsye shëndetësore.

Kantoni i Appenzelit të Jashtëm do të zgjedhë në vend të kësaj një përfaqësues të ri në Këshillin Kombëtar, pas dorëheqjes së David Zuberbühler (UDC). Së fundmi, në Kantonin e Glarona, zgjidhet qeveria, ndërsa Obvaldo dhe Nidvaldo do të rinovojnë qeverinë dhe parlamentin. Më 29 mars, kantoni i kryeqytetit, Bernë, shkon në votime. Gara për shtatë vendet në Qeveri premton të jetë emocionuese. Aktualisht partitë borgjeze mbajnë katër vende, kampi i kuq-jeshil tre.

Ja se si arrini në prill. Më 22, Këshilli Federal do të mbajë një seancë “extra muros”. Që nga viti 2010 është hera e 21-të që qeveria mblidhet në një kanton tjetër.

Vendndodhja nuk dihet ende.

Para pushimeve verore, edhe zgjedhjet në Grison.

Para verës, ka ende kohë për seancën e dytë të Dhomave, nga 1 deri më 19 qershor, dhe për të dielën e dytë të votimit kombëtar të vitit, 14 qershor. Çështjet nuk janë ende të qarta, por referendumet e ardhshme mbi ligjin e shërbimit civil ose mbi eksportet e materialeve të luftës mund të hidhen në votim. Iniciativa mbi objektet e fëmijëve, ajo mbi fishekzjarrët, mbi importin e foie gras dhe gëzofëve, si dhe iniciativa “Asnjëherë një Zvicër prej 10 milionësh” mund të jenë në axhendë në vitin 2026.

Me interes të veçantë edhe për Zvicrën italiane, në të njëjtën ditë, ripërtëritja e pushteteve kantonale në Graubis është në kalendar. Aktualisht, qeveria ratike përbëhet nga tre politikanë nga Qendra, një anëtar i PLR dhe një nga PS. UDC do të përpiqet përsëri të fitojë një kolltuk.

Në fund të muajit, pas seancës së fundit të rregullt të Këshillit Federal para pushimeve verore, anëtarët e qeverisë kombëtare do të nisen për ekskursionin tradicional dy-ditor vjetor, së bashku me Kancelarin Federal dhe dy Zëvendëskancelarët. Këshilli Federal udhëton çdo vit që nga viti 1957 dhe, që nga viti 1961, zakonisht në kantonin e origjinës së presidentit në detyrë.

Emërimi i fundit në qendrat e votimit

Këshilli Kombëtar dhe Këshilli i Shteteve do të takohen përsëri në Bernë për tre javët e seancës së vjeshtës nga 14 shtatori deri më 2 tetor. Gjatë së njëjtës kohë, votuesit do të thirren gjithashtu përsëri në qendrat e votimit: 27 shtatori është data e votimit të tretë popullor të vitit 2026. Temat e mundshme janë ato që u përmendën tashmë për votimet e qershorit.

Dy kantone të tjera rinovojnë Parlamentin dhe Këshillin e Shtetit në vjeshtë.

4 tetori është radha e Zugut, ku e majta do të përpiqet përsëri të pushtojë një kolltuk (tani Ekzekutivi është tërësisht borgjez), ndërsa më 8 nëntor do të jetë radha e Freiburgut, shkruan RSI, transmeton albinfo.ch.

Rreshtat e fundit të vitit politik do të jenë ato në fund të nëntorit: 29 do të jetë data e votave popullore, ndërsa të nesërmen dhe deri më 18 dhjetor dy Dhomat do të takohen në Bernë për seancën e katërt dhe të fundit, gjatë së cilës do të debatojnë në veçanti llogaritë për vitin 2027.

Ambasada e Republikës së Kosovës në Bernë ka njoftuar se në shenjë respekti dhe solidariteti me Zvicrën pas tragjedisë në Crans-Montana, flamuri i Republikës së Kosovës valon në gjysmështizë.

Njoftimi shpreh solidaritetin me gjithë të prekurit.

“Në shenjë respekti dhe solidariteti me Zvicrën pas tragjedisë në Crans-Montana, flamuri i Republikës së Kosovës valon në gjysmështizë në Ambasadën e Republikës së Kosovës në Bernë. Me mendje dhe me lutjet tona më të thella jemi me popullin zviceran dhe me të gjithë të prekurit”, thuhet në njoftim, transmeton albinfo.ch.

Detyra e dhimbshme e identifikimit të viktimave të zjarrit në barin e natës së Vitit të Ri në Crans-Montana në Zvicrën jugore po vazhdon ka deklaruar Mathias Reynard, president i qeverisë kantonale të Valais. Numri i të vdekurve mbetet i pandryshuar, 40 jetë të humbura dhe 115 të plagosur rëndë por mund të rritet ende.

“Ekipet tona janë ende në vijën e parë,” tha Reynard për radion publike zvicerane RTS të premten. Por puna e identifikimit të viktimave “do të kërkojë ende pak kohë”, deklaroi ai, duke shtuar se po tregohet shumë kujdes me viktimat.

Shumë nga 115 personat që janë shtruar në spital nuk janë identifikuar ende.

“Ndoshta do të na duhet një ditë tjetër për të qenë në gjendje ta bëjmë këtë,” tha Stéphane Ganzer, ministri i Valais përgjegjës për sigurinë, për radion franceze RTL.

Të dy ministrat nuk dhanë asnjë shifër të re viktimash të premten. Por Ganzer paralajmëroi se numri “i tmerrshëm” mund të përkeqësohet.

“Midis 80 dhe 100 të plagosur” janë ende në një situatë “emergjence totale”, shtoi ai. “Numri i viktimave po rritet sepse e dimë që kur njerëzit janë të plagosur dhe kanë rreth 15% të sipërfaqes së trupit të tyre me djegie të shkallës së tretë, ekziston rreziku i vdekjes në orët dhe ditët që pasojnë, pasi septikemia [infeksion serioz i qarkullimit të gjakut] mund të përhapet në të gjithë trupin”, tha ai, transmeton albinfo.ch.

Reynard tha se situata në spitalet zvicerane ishte “jashtëzakonisht e tensionuar”.

“Disa njerëz që kishin pushim kanë ardhur në punë për të ndihmuar kolegët e tyre”, tha ai.

Diskutimet janë gjithashtu duke u zhvilluar për transferimin e aftësive mjekësore. Mjekët francezë të specializuar në djegie të rënda mund të udhëtojnë në kantonin Valais për të ofruar mbështetje.

Ministri i bëri homazh “qytetarëve dhe të rinjve që shpëtuan jetë në minutat e para” kur shpërtheu zjarri në barin “Le Constellation” në vendpushimin malor zviceran.

Reynard refuzoi të jepte detaje të mëtejshme mbi shkaqet e tragjedisë. Ai tha se indikacionet fillestare – një zjarr i përgjithshëm që shkaktoi një përplasje të madhe [një zjarr i madh që shkakton shumë dëme] – ishin ende të vlefshme.