Gjykata Federale e Zvicrës ka refuzuar të enjten një padi kundër Konfederatës Zvicerane. Padia ishte ngritur nga disa spitale dhe klinika mjekësore që kërkonin kompensim për ndalimin e procedurave jo urgjente gjatë pandemisë së COVID-19.

Sipas gjykatës, shteti federal nuk është përgjegjës për dëmet e pretenduara që rrjedhin nga masat e emergjencës, transmeton albinfo.ch.

Rasti dhe Kërkesa për Dëme

Në fillim të pandemisë, pranvera e vitit 2020, Këshilli Federal kishte ndaluar spitalet, klinikat, zyrat mjekësore dhe ato dentare të kryenin procedura jo urgjente për periudhën 17 mars – 26 prill 2020.

Në vitin 2023, disa kompani dhe klinika që i përkisnin të njëjtit grup spitalor paraqitën një kërkesë kompensimi prej 15.7 milionë frangash zvicerane, duke pretenduar se ndalimi kishte shkaktuar dëme financiare. Këshilli Federal kishte refuzuar kërkesën në mars 2024.

Vendimi i Gjykatës

Procesi gjyqësor publik u zhvillua në Lozanë të enjten, ku gjykata vendosi që padia duhet të refuzohej. Arsyeja e shkruar për vendimin do të publikohet më vonë.

Gjykata Federale ka theksuar se masat emergjente të pandemisë nuk mund të bëjnë shtetin përgjegjës për çdo dëmtim të pretenduar financiar.

Ministrja e Financave, Karin Keller-Sutter, paralajmëron se pa një rritje të taksës mbi vlerën e shtuar (TVSH), nuk do të ketë fonde të mjaftueshme për rritjen e shpenzimeve ushtarake.

Buxheti federal për vitin 2025 tregon një tepricë të përkohshme nga të ardhurat e larta tatimore, kryesisht nga kompanitë e mallrave, por sipas ministres, kjo nuk mjafton për planet e ardhshme të ushtrisë. Një e treta e fondeve shtesë të nevojshme do të mbulohet nga rritja e TVSH-së.

Qëndrimi i saj ka shkaktuar debat brenda partisë: ekspertët e sigurisë dhe disa politikanë propozojnë një rritje më të vogël të TVSH-së dhe përdorim të të ardhurave të tjera, si fitimet e bankës qendrore ose shitja e aksioneve të Swisscom. Ndërsa për përfaqësuesit e majtë, çdo rritje e TVSH-së për ushtrinë është e papranueshme.

Ministrja thekson se populli do të shikojë me kujdes nëse ka kursime reale para se të aprovojë fonde shtesë, duke e lidhur rritjen e TVSH-së direkt me mundësinë e financimit të ushtrisë.

Këshilli Federal i Zvicrës njofton se synon të përmirësojë shkëmbimin e informacionit midis forcave kantonale të policisë. Qeveria po planifikon modernizimin e sistemit aktual përmes platformës së standardizuar të kërkimit Polap dhe ka nisur një proces konsultimi publik.

Ministri i Drejtësisë dhe i Policisë, Beat Jans, shpjegoi se ligji duhet të ndryshohet që forcat kantonale të policisë të mund të lidhen me këtë platformë, e cila përdoret tashmë në nivel kombëtar dhe evropian që nga viti 2024. Qëllimi është të trajtohen kufizimet aktuale për shkëmbimin e të dhënave në luftën kundër krimit të organizuar.

Aktualisht, shkëmbimi i informacionit midis kantoneve është shumë i pabarabartë. Për shembull, masa për të hequr nga qarkullimi personat që kryejnë abuzime me fëmijë apo dhunë në familje shpesh pengohen nga kufijtë kantonalë. Gjurmimi i trafikantëve të drogës që lëvizin nga një kanton në tjetrin gjithashtu është i pamjaftueshëm.

“Policët në çdo kanton duhet të bëjnë kërkesa individuale për çdo rast,” tha Jans. “Është e ndërlikuar, joefikase dhe e ngadaltë.” Ai theksoi se shpesh është më lehtë të marrësh informacion nga vendet e tjera sesa nga kantonet e tjera në Zvicër.

Platforma Polap do të mundësojë që të gjithë policët në Zvicër të shkëmbejnë informacion në mënyrë standarde, duke ruajtur njëkohësisht mbrojtjen e të dhënave. “Polap nuk është një bazë e madhe të dhënash. Autoritetet e policisë nuk mbledhin informacione të reja. Ne thjesht sigurojmë që të dhënat ekzistuese të jenë të qasshme aty ku janë të rëndësishme për punën e policisë,” sqaroi Jans.

Qeveria ka hapur dy ndryshime ligjore për konsultim. Njëra synon të krijojë një bazë kushtetuese për rregullimin e shkëmbimit të të dhënave midis kantoneve dhe me Konfederatën, ndërsa tjetra synon të përshtatë të drejtat e qasjes në sistemet policore për autoritetet përkatëse. Procesi i konsultimit do të zgjasë deri më 26 maj, ndërsa zbatimi pritet jo më parë se viti 2029.

Polarizimi politik është një fenomen global në rritje, i shoqëruar me radikalizimin e pozicioneve dhe formimin e blloqeve që shpesh janë të pakompromisueshme brenda parlamenteve. Një dinamikë që Zvicra po e përjeton prej rreth njëzet vjetësh.

Që nga vitet 1990 dhe 2000, Zvicra ka përjetuar polarizim politik, gjatë së cilës Partia Popullore Zvicerane (SVP/UDC) arriti një rritje të konsiderueshme popullariteti, duke u bërë më pas partia kryesore në vend. Kjo e bën Zvicrën një nga pionierët e polarizimit në Evropë, transmeton albinfo.ch.

“E veçanta e Zvicrës është të kesh parti të mëdha në të dy skajet e spektrit politik,” komentoi Pascal Sciarini, profesor i shkencave politike në Gjenevë, në emisionin e mëngjesit të RTS të mërkurën. “Partia më e madhe në Zvicër [Partia Popullore Zvicerane] është një parti e djathtë ekstreme. Partia e dytë më e madhe [Partia Socialdemokrate] është shumë e majtë.”

Partia Socialiste Zvicerane, për shembull, pozicionohet më maj se homologet e saj gjermane ose franceze. E njëjta gjë vlen edhe për të Gjelbrit, që janë më majtë se partitë mjedisore evropiane. Ndërkohë, brenda Evropës, asnjë parti tjetër me peshë elektorale kaq të qëndrueshme nuk është kaq e djathtë sa SVP/UDC.

Kompromiset e vështira

Megjithë ndarjet e thella mes partive, politologët vlerësojnë se polarizimi në Zvicër rritet vetëm pak. Megjithatë, disa anëtarë të parlamentit konfirmojnë se arritja e marrëveshjeve ndërpartiake është sfiduese.

Këshilltari Kombëtar Damien Cottier (FDP/NE) thekson mungesën e gatishmërisë për kompromis, pasi këto herë-herë perceptohen si dobësim i partive. A ndikon kjo në kufizimin e lirisë së votimit të deputetëve? Sipas SmartMonitor, një platformë që monitoron modelet e votimit në Parlament, një Këshilltar Kombëtar voton në përputhje me partinë e tij në 98% të rasteve.

Megjithatë, me dy dhomat me të njëjtin pushtet, demokracinë direkte dhe rëndësinë që i jepet pakicave, sistemi politik zviceran detyron partitë të arrijnë marrëveshje, duke ndihmuar që Zvicra të mos bëhet akoma më e polarizuar.

Marrëdhëniet e mirë midis parlamentarëve

Pavarësisht polarizimit të theksuar, zyrtarët e zgjedhur zakonisht ndihen rehat me njëri-tjetrin:

“Në përgjithësi, marrëdhëniet midis parlamentarëve janë të shkëlqyera,” thekson Olivier Feller, Këshilltar Kombëtar i Partisë Liberale të Vaudit. “Kjo është e nevojshme, sepse edhe vendimi më i vogël, edhe ai me impakt minimal, është gjithmonë rezultat i një aleance mes dy grupeve parlamentare.”

Shumë në Parlament ndajnë këtë mendim. Marrëdhëniet brenda Asamblesë Federale janë përgjithësisht harmonike. Politika zvicerane është larg situatës amerikane, ku secili akuzon tjetrin si armik të kombit, pavarësisht postimeve të ashpra në rrjetet sociale apo deklaratave akuzuese të partive.

Rrjeti social, sfidë por jo pengesë

A helmon kjo lojë digjitale marrëdhëniet? “Kur je në rrjetet sociale, kërkon vëmendjen e njerëzve. Duhet një gjuhë provokuese,” pranon Këshilltari Kombëtar Manfred Bühler (SVP/BE). Por ai shton: “Kur punon në Parlament, puna politike është e një natyre tjetër, dhe, sa di unë, kjo punë kryhet gjithmonë shumë mirë.”

Disa parlamentarë konfirmojnë se kur janë në mjedisin privat të Parlamentit, tendenca për të antagonizuar partnerët është më e vogël.

Pascal Sciarini përfundon: “Polarizimi vetë nuk është domosdoshmërisht i keq. Është e rëndësishme të ketë dallime politike, sepse ato lejojnë zgjedhësit të bëjnë zgjedhjen e tyre.”

Organizata mjedisore Greenpeace ka akuzuar dy zinxhirët më të mëdhenj të supermarketeve në Zvicër, Coop dhe Migros, se po ofrojnë shumë produkte me origjinë shtazore dhe nuk po bëjnë mjaftueshëm për të reduktuar ndikimin e tyre klimatik.

Në një raport të publikuar të enjten, Greenpeace thekson se rreth 90% e proteinave të ofruara nga Migros dhe Coop janë me origjinë shtazore. Sipas organizatës, proteinat që vijnë nga mishi, vezët, peshku dhe produktet e qumështit dominojnë tregun aktual, ndërsa proteinat me bazë bimore përbëjnë vetëm rreth 10% të ofertës.

Reagimi i supermarketeve

Të kontaktuara nga media publike zvicerane RTS, Coop dhe Migros deklaruan me shkrim se “nuk i kuptojnë dhe nuk dëshirojnë të komentojnë këto shifra pa pasur qasje në të gjitha të dhënat”.

Megjithatë, të dy kompanitë theksuan se nuk u imponojnë zgjedhje konsumatorëve, por thjesht i përgjigjen kërkesës ekzistuese në treg.

Greenpeace: “Mos fajësoni konsumatorët”

Këto deklarata ngjallën reagimin e fortë të Fanny Eternod, zëdhënëse për çështjet e konsumatorit në Greenpeace Zvicër, e cila theksoi se kompanitë duhet “të ndalojnë së fajësuari konsumatorët”.

Sipas saj, supermarketet ndikojnë ndjeshëm në zgjedhjet e blerësve përmes marketingut. “Qindra miliona franga shpenzohen për reklama dhe këto pothuajse gjithmonë favorizojnë mishin”, u shpreh ajo.

Kërkesa për objektiva më ambicioze klimatike

Greenpeace kërkon që deri në vitin 2035, 60% e proteinave të shitura në dyqanet e Coop dhe Migros të jenë me bazë bimore. Duke qenë se këto dy zinxhirë përfaqësojnë mbi 80% të tregut ushqimor zviceran, organizata kërkon gjithashtu që reklamat dhe promovimet të fokusohen kryesisht te produktet e qëndrueshme me bazë bimore.

Sipas Greenpeace, këto masa janë të domosdoshme për të arritur objektivat klimatike të shpallura nga vetë kompanitë, të cilat synojnë emetime neto zero deri në vitin 2050.

Organizata shpreson që politika e re bujqësore e planifikuar për vitin 2030 të përfshijë masa më detyruese, përfshirë një marrëveshje performance ndërmjet Konfederatës dhe sektorit të tregtisë me pakicë.

Edhe autoritetet federale zvicerane, në strategjinë e tyre të re klimatike, rekomandojnë uljen e konsumit të mishit. Sipas Zyrës Federale për Sigurinë Ushqimore dhe Çështjet Veterinare, “dy deri në tre porcione në javë janë maksimumi i rekomanduar, veçanërisht nga pikëpamja shëndetësore”, duke theksuar se konsumi aktual është rreth tre herë më i lartë se niveli i këshilluar.

Gjeneva ka shkallën më të lartë të natyralizimit në Zvicër, por jo të gjithë ata që aplikojnë e kalojnë fazën.

Gjeneva kërkon që kandidatët për natyralizim të zakonshëm të kenë një leje C, të kenë banuar në Zvicër për të paktën 10 vjet dhe të paktën dy vjet në kanton – duke përfshirë 12 muajt para aplikimit.

Kjo është përveç kushteve të përcaktuara në nivel federal për të gjitha kantonet – domethënë, të jenë të zotë në gjuhën lokale (në këtë rast, frëngjisht) dhe të jenë të integruar, që në Gjenevë do të thotë pothuajse e njëjta gjë si në vende të tjera në Zvicër.

Me pak fjalë, Sekretariati Shtetëror për Migracionin (SEM) e përcakton këtë proces si pjesëmarrje në jetën ekonomike, sociale dhe kulturore të shoqërisë, e cila kërkon jo vetëm rrjedhshmëri në gjuhën kombëtare të një rajoni të caktuar, por edhe njohuri me mënyrën zvicerane të jetesës dhe zakonet lokale.

Një i huaj i ‘integruar’ duhet gjithashtu t’i bindet ligjeve të vendit dhe të mos paraqesë asnjë kërcënim për sigurinë e Zvicrës.

Kandidatët duhet të kalojnë edhe dy teste me shkrim: një mbi Zvicrën në përgjithësi – i cili përfshin pyetje rreth politikës zvicerane, demokracisë, historisë, gjeografisë dhe kulturës – dhe tjetri konkretisht rreth Gjenevës.

Testi zhvillohet në një iPad në Zyrën Kantonale të Popullsisë në Gjenevë; kandidatët duhet t’u përgjigjen 45 pyetjeve me zgjedhje nga një bankë prej 130 pyetjesh.

Shumica e pyetjeve kanë tre ose katër opsione, ndërsa të tjerat janë pyetje të vërteta/të gabuara.

Ato përqendrohen kryesisht në historinë, strukturën politike, zakonet, peizazhin dhe ushqimet tradicionale të Gjenevës.

Sipas Zyrës Kantonale të Migracionit (OCPM), në vitin 2025, 2,492 persona dhanë testin e njohurive të përgjithshme si për Zvicrën ashtu edhe për Gjenevën, dhe vetëm 38 prej tyre dështuan. Kjo sugjeron që testi nuk është shumë i vështirë.

Sa njerëz aplikojnë për shtetësi në Gjenevë dhe sa prej tyre refuzohen?

Kur bëhet fjalë për shkallën e përgjithshme të suksesit të aplikantëve për shtetësi në Gjenevë, pak më shumë se 90 përqind e kandidatëve marrin shtetësi zvicerane.

Nathalie Riem, zëdhënëse e OCPM, i tha The Local se në vitin 2025, 3,723 shtetas të huaj paraqitën një kërkesë për natyralizim të zakonshëm dhe 345 prej tyre u refuzuan, transmeton albinfo.ch.

Arsyeja për disa refuzime, sipas Riem, ishte “mosrespektimi i kërkesave formale, siç është kohëzgjatja e pamjaftueshme e qëndrimit dhe/ose mosarritja e nivelit të kërkuar të frëngjishtes”.

Në raste të tjera, “kur kushtet nuk plotësohen, një dekret që refuzon natyralizimin mund të lëshohet nga parlamenti i Gjenevës”, theksoi ajo. “Shumica dërrmuese e rasteve (përafërsisht 98 përqind e atyre që janë refuzuar) kanë të bëjnë me raste ku ekzistojnë dënime penale”.

Ky është një shembull se sa e vështirë mund të jetë Gjeneva.

Ajo përfshin një shtetas francez që kishte jetuar në Zvicër për 40 vjet.

Në vitin 2017, banori i Gjenevës kaloi me makinë pranë një kantieri ndërtimi me shpejtësi 40 km/orë me 80 km/orë dhe më pas u gjobit me 540 franga.

Kërkesa e tij për shtetësi u refuzua fillimisht në vitin 2018, sepse komiteti lokal i natyralizimit e mori drejtimin e tij të pakujdesshëm si të thoshte se kandidati “nuk ishte integruar me sukses”.

Apeli i tij i mëvonshëm kundër vendimit gjithashtu dështoi.

Më shumë përdorim i ketaminës dhe kokainës së krokut, por pak më pak i kanabisit dhe metamfetaminës kristalore: këto janë rezultatet e analizave të ujërave të zeza të kryera nga studiuesit në Institutin Federal Zviceran të Shkencës dhe Teknologjisë Ujore (Eawag).

Shifrat e reja të marra nga mostrat nga gjysma e parë e vitit 2025 u shfaqën në portalin e monitorimit të substancave Dromedario.

Ekspertët e Eawag shqyrtuan trendet në përdorimin e substancave të caktuara për të cilat shifra të pasigurta të shitjeve ose aspak janë të disponueshme, tha instituti të enjten. Bazuar në idenë se “ujërat e zeza nuk gënjejnë”, ekspertët përdorën analiza të ujërave të zeza për të nxjerrë përfundime rreth modeleve, rritjeve dhe uljeve të konsumit të drogës në mesin e popullsisë zvicerane.

Më shumë ketaminë në fundjavë

Ata gjetën një rritje të konsiderueshme të ketaminës në ujërat e zeza, një tregues se përdorimi i ketaminës është në rritje në Zvicër. Ketamina është një anestetik që përdoret në procedurat mjekësore. Megjithatë, ajo konsumohet edhe për qëllime rekreative, veçanërisht në skenën e klubeve dhe rave, ku njihet si “K” ose “Special K”.

Nivelet e ketaminës në ujërat e zeza të Cyrihut janë dukshëm më të larta se mesatarja për të gjitha dhjetë vendet e anketës në Zvicër.

Të dhënat nuk tregojnë se çfarë proporcioni i kësaj është për shkak të përdorimit mjekësor dhe çfarë merret për qëllime rekreative. Megjithatë, fakti që nivelet e ketaminës në ujërat e zeza të Cyrihut janë dukshëm më të larta në fundjavë sesa gjatë javës së punës mund të japë një tregues.

Tabloja është e ngjashme për kokainën crack. Eawag nuk e mat vetë crack-un në ujërat e zeza, por më tepër AEME (anhidroekgoninë metil ester), një produkt degradimi i crack-ut. Edhe këtu, vlerat u rritën ndjeshëm në vitin 2025. Përveç Cyrihut, vlerat në Chur, një qytet në Zvicrën lindore, janë gjithashtu shumë mbi mesataren zvicerane. Kishte gjithashtu një ndryshim të dukshëm midis ditëve të javës dhe fundjavave: vlerat janë dukshëm më të larta në fundjavë sesa gjatë javës së punës.

Në të kundërt, analiza e ujërave të zeza tregon se konsumi i metamfetaminës, i njohur edhe si metamfetaminë kristalore, ra pak. Metamfetamina kristalore konsiderohet si një nga drogat më të rrezikshme në treg. Që nga fillimi i matjeve në vitin 2021, ka pasur një rënie të lehtë të niveleve të metamfetaminës në ujërat e zeza në të gjithë Zvicrën.

Tabloja është e ngjashme për kanabisin: nivelet e produktit të degradimit të THC-së THC-COOH, i cili mund të zbulohet në urinën e njerëzve pas konsumimit të kanabisit, ishin pak më të ulëta në ujërat e zeza në dy tremujorët e parë të vitit 2025 sesa në vitet e mëparshme.

Qeveria federale ka përcaktuar vijat e përgjithshme të politikës së ardhshme bujqësore, që do të hyjë në fuqi nga viti 2030. Qëllimi është të përmirësohet siguria ushqimore e Zvicrës. Për ta arritur këtë, ajo ka përcaktuar masa në katër fusha.

Qëllimi është të zvogëlohet barra administrative mbi fermerët dhe të rritet liria e tyre e veprimit. Në të ardhmen, pagesat direkte do të varen më shumë nga rezultatet konkrete, njoftoi qeveria zvicerane, shkruan swissinfo. Do të lehtësohet edhe digjitalizimi, transmeton albinfo.ch.

Përveç kësaj, autoritetet planifikojnë të forcojnë pozicionin e fermave në treg. Në këtë drejtim, rritja e çmimit të qumështit e miratuar nga parlamenti do të nxisë krijimin e vlerës në bujqësi, tha qeveria.

Do të promovohet gjithashtu përdorimi efikas i burimeve dhe do të inkurajohet zhvillimi i qëndrueshëm i sektorëve agro-ushqimorë.
Një draft i detajuar do të hartohet dhe do të vihet për konsultim deri në tremujorin e tretë të vitit 2026.

Në Bise, ka më shumë vonesa në Aeroportin e Cyrihut. Meqenëse aeroplanët duhet të ngrihen në drejtim të lindjes, kundër erës, ka shumë kryqëzime në tokë dhe në ajër. Ngritjet dhe uljet nuk janë të mundshme në të njëjtën kohë në Bise.

Ky problem mund të zgjidhet me rrugë të reja nisjeje. Prandaj, Aeroporti i Cyrihut planifikon që aeroplanët të ngrihen në jug në Bise. Konkretisht, aeroplanët do të fluturojnë drejt përpara në pistën 16. Në varësi të madhësisë së aeroplanit dhe destinacionit, makinat do të kthehen herët a vonë në drejtime të ndryshme kryesore.

“Në këtë mënyrë, kryqëzimet e shumta mund të eliminohen dhe siguria mund të rritet”, thotë zëdhënësja e aeroportit Bettina Kunz. Përveç kësaj, falë regjimeve të reja të nisjeve në Bise, ka më pak vonesa.

Megjithatë, rregulloret e reja të operimit nuk janë miratuar ende. Deri vonë, banorët, komunitetet dhe shoqatat mund të komentonin për këtë. Rezistenca është e madhe.

Shqetësim për më shumë zhurmë

Komuna të ndryshme kanë kundërshtuar Zyrën Federale të Aviacionit Civil (FOEA) – duke përfshirë qytetet e Cyrihut, Uster dhe Dübendorf, si dhe komuna të ndryshme në bregun e djathtë të Liqenit të Cyrihut. Ata kanë frikë nga më shumë zhurmë nga avionët.

“Asnjë procedurë tjetër fluturimi nuk prek më shumë njerëz”, thotë Urban Scherrer nga shoqata Flugschneise Süd-Nein. Në fakt, aeroplanët do të ngriheshin mbi zonën më të dendur të populluar rreth aeroportit, shkruan SRF, transmeton albinfo.ch.

Dhe kjo është gjithashtu një rrezik sigurie, paralajmëron Scherrer. “Nuk mund ta imagjinoni se çfarë do të ndodhte në rast të një rrëzimi”. Përveç kësaj, kundërshtarët e zhurmës së avionëve nuk besojnë se këto ngritje nga jugu fluturohen vetëm në Biese. “Jemi të bindur se brenda pak vitesh do të fillojmë nga jugu në 365 ditë”, thotë Urban Scherrer.

Vetëm 18 ditë në vit

Bettina Kunz, zëdhënëse për median e Flughafen Zürich AG, është kundër kësaj deklarate. Regjimi i ri i nisjeve përdoret vetëm në rreth pesë përqind të kohës së operimit. Kjo do të thotë: Aeroporti parashikon të niset në drejtim të jugut rreth 18 ditë në vit.

Këshilli Federal ka përcaktuar qartë se nisjet në drejtim të jugut mund të bëhen vetëm drejt përpara në Bise, sipas Kunz. Kjo është detyruese dhe vlen edhe për kontrollin e trafikut ajror. “Frika se Skyguide do të kalojë në konceptin Bisen, megjithëse nuk ka Bise, është e pabazuar”, siguron ajo.

Zyra Federale e Aviacionit Civil tani po shqyrton ankesat e marra. Rregulloret e reja të operimit nuk do të futen në fuqi deri në vitin 2027, në rastin më të mirë.