Kungulli më i rëndë në Zvicër peshon 766 kilogramë. Me këtë kopje rekord, mbarështuesi Florian Isler nga Esslingen në kantonin e Cyrihut fitoi kampionatin zviceran në peshimin e kungujve të shtunën në Jona SG – me varietetin e kungullit Squash.

Që një vit më parë, Isler fitoi me një ekzemplar që peshonte 727.5 kilogramë. Këtë vit ai zuri vendin e dytë edhe me varietetin e kungullit Atlantic Giant. Ky knul peshon 728.5 kilogramë, siç njoftuan organizatorët të shtunën, shkruan Blick, transmeton albinfo.ch.

Sergio Lima Torres nga Konolfingen në kantonin e Bernës zuri vendin e tretë me kungullin e tij prej 485.5 kilogramësh.
Kampionati zviceran në peshimin e kungujve dhe perimeve u zhvillua për herë të 12-të.

Nëse keni jetuar në vend për një kohë, e dini që gjërat këtu ndryshojnë me një ritëm të shpejtë. Ka disa arsye pse zviceranëve u pëlqen të kalojnë kohën e tyre të lirë – dhe kjo nuk ka të bëjë fare me orët.

Nëse vini nga një vend me një mënyrë më dinamike dhe proaktive të të bërit të gjërave, atëherë mund të zhgënjeheni nga qasja e kujdesshme dhe e matur e Zvicrës ndaj zbatimit të ndryshimeve.

Një pjesë e arsyes për këtë ngadalësi është kulturore: zviceranëve nuk u pëlqen spontaniteti (përveç nëse është i planifikuar) ose të bëjnë diçka pa menduar.

Ata besojnë se nxitimi i gjërave dhe marrja e vendimeve të nxituara do të ketë rezultate katastrofike, prandaj ata preferojnë të ndjekin një rrugë të kujdesshme – edhe nëse është tepër e ngadaltë, transmeton albinfo.ch.

Si rregull i përgjithshëm, zviceranët kanë një prirje jo vetëm për planifikim, por edhe për planifikim paraprak, shkruan thelocal. Ata pëlqejnë të shqyrtojnë plotësisht çdo aspekt të një ndryshimi të propozuar dhe ta shohin atë nga të gjitha këndvështrimet e mundshme.

Për shembull, përpara se të merret ndonjë vendim i madh, veçanërisht një vendim që përfshin përdorimin e fondeve publike, formohen komisione për të shqyrtuar fizibilitetin e një projekti të caktuar. Kjo në vetvete mund të zgjasë pak.

Ndonjëherë, krijohet një komision më i vogël për të vlerësuar nevojën për formimin e një komisioni më të madh.

Qoftë në nivel federal, kantonal apo komunal, vendi është plot me komisione, komitete, panele dhe grupe pune të ndryshme, secila duke marrë kohën e vet për të dalë me propozime/vendime/zgjidhje.

Edhe gjatë pandemisë Covid, kur vendimet e shpejta ishin fjalë për fjalë një çështje jete a vdekjeje, Zvicra mbeti pas vendeve të tjera në zbatimin e rregullave të ndryshme, ndërsa Këshilli Federal shqyrtoi me kujdes vlefshmërinë (ose mungesën e saj) të secilës masë.

Siç u raportua në atë kohë, “ndërsa Austria, Gjermania dhe vende të tjera në Evropë kanë marrë masa proaktive javë më parë për të frenuar përhapjen e koronavirusit, Zvicra ka zvarritur këmbët në vendosjen e rregullave më të rrepta”.

Gazeta Blick shkroi për këtë kohë: “Një qetësi e çuditshme mbretëron në botën politike.”

Loja e pritjes

Një arsye tjetër (përveç asaj kulturore të përmendur më sipër) kontribuon në ngadalësinë famëkeqe të Zvicrës në vendimmarrje – sistemi politik i vendit.

Për shembull, për shkak të formës së decentralizuar të qeverisjes së Zvicrës, Këshilli Federal duhet të konsultohet me kantonet përpara se të merret një vendim në nivel kombëtar.

Kjo, siç mund ta imagjinoni, mund të zgjasë pak pasi secili prej 26 kantoneve mund të zvarritet individualisht dhe nuk mund të ketë konsensus midis tyre.

Dhe pastaj është marka unike e demokracisë së drejtpërdrejtë të Zvicrës.

Është e drejtë të thuhet se ky sistem është një shpatë me dy tehe: nga njëra anë, u jep njerëzve fuqinë për të marrë vendime që formësojnë jetën e tyre, por nga ana tjetër, shkakton të gjitha llojet e vonesave në zbatimin e ligjit.

Kjo sepse i gjithë legjislacioni dhe ndryshimet kushtetuese të miratuara nga parlamenti duhet të pranohen nga votuesit në një referendum përpara se të zbatohen.

Në një mënyrë vërtet zvicerane, datat e referendumit planifikohen vite më parë.

Edhe pasi ligji të miratohet, zakonisht duhen të paktën dy vjet derisa të hyjë në fuqi.

E gjithë kjo mund të ndihmojë në shpjegimin pse ndryshimi është i ngadaltë për t’u zbatuar në Zvicër, kështu që mund të mësoheni me të… dhe të mësoheni të prisni.

Shumica e kantoneve zvicerane i përkasin rajoneve gjuhësore gjermane, franceze ose italiane. Por ka edhe disa ku fliten dy gjuhë kombëtare. A do të thotë kjo se gjërat mund të ndërlikohen?

Për shumë të huaj është e habitshme që një vend i vogël si Zvicra ka katër gjuhë kombëtare: gjermanisht (në fakt gjermanishtja zvicerane), italisht, frëngjisht dhe romansh, megjithëse e fundit flitet vetëm nga rreth 60,000 njerëz në Graubünden.

Sikur e gjithë kjo të mos ishte mjaftueshëm e komplikuar, tre nga 26 kantonet janë zyrtarisht dygjuhëshe dhe një është tregjuhëshe, sepse — pourquoi pas?

Frëngjishtja dhe gjermanishtja fliten në kantonet e Bernës, Fribourg dhe Valais.

Për më tepër, në Graubünden, fliten tre gjuhë: gjermanisht, romansh dhe italisht, varësisht nga afërsia me rajonet gjuhësore fqinje.

Të dhënat demografike tregojnë se shumica e njerëzve në Bernë (81 përqind) flasin gjermanisht, me përjashtim të zonës së quajtur Jura bernois, e cila është frëngjishtfolëse, transmeton albinfo.ch.

Popullsia e Fribourgut është kryesisht frëngjishtfolëse (63 përqind), ku gjermanishtja është mbizotëruese në pjesën lindore të kantonit, ku ndryshon emrin në Freiburg.

Në Valais, 63 përqind e banorëve flasin frëngjisht, dhe gjermanishtja flitet në rajonet malore, ku Valais bëhet Wallis.

Për dikë që nuk është mësuar me diversitetin gjuhësor të Zvicrës, e gjithë kjo mund të duket e ndërlikuar dhe konfuze.

Por për zviceranët, gjithçka është çështje e natyrshme – është mënyra se si është ndërtuar vendi, dhe askush nuk e vë në dyshim ose nuk shqetësohet prej saj.

Deputetët dhe zyrtarët publikë në kantonet dygjuhëshe komunikojnë në gjuhën zyrtare të zgjedhur prej tyre, që do të thotë se ata duhet të jenë të rrjedhshëm në të dyja për t’u zgjedhur, shkruan thelocal.

Në administratën publike dhe në punët zyrtare, gjuha e distriktit ka përparësi, megjithëse të dyja mund të përdoren në mënyrë të ndërsjellë.

Megjithatë, banorët privatë nuk janë të detyruar të dinë të dyja gjuhët, edhe pse shumë i dinë.

A nuk i jep gjithë kjo shumëgjuhësi e përfshirë brenda zonave gjeografike relativisht të vogla mundësi për keqkuptime dhe keqkuptime – dhe nëse po, pse zviceranët nuk grinden me njëri-tjetrin?

Në realitet, konfliktet për gjuhët (ose për shumë gjëra të tjera, në fakt) nuk janë aspak të zakonshme në Zvicër. Kjo nuk do të ishte mënyra zvicerane.

Çfarë gjuhe duhet të mësoni nëse jetoni në një kanton dygjuhësh?

Për shumë banorë të huaj, të qenit i aftë vetëm në një gjuhë është shpesh e vështirë; të kesh nevojë të zotërosh dy do të ishte një dhimbje koke e madhe.

Por mos u shqetësoni: duhet të mësoni gjuhën e folur në pjesën e kantonit ku jetoni.

Dhe kjo na çon në një pyetje tjetër: cila gjuhë do të kërkohej për të aplikuar për shtetësi zvicerane, pasi kandidatët për natyralizim duhet të demonstrojnë aftësi shkrimi në nivelin A2 (fillor) dhe aftësi të folura B1 (mesatare). Ky është niveli i përcaktuar në Kornizën e Përbashkët Evropiane të Referencës për Gjuhët.

Për fat të mirë, do t’ju duhet të demonstroni aftësi vetëm në njërën nga gjuhët zyrtare të kantonit tuaj.

Disa ditë më parë, Migros njoftoi se 80 nga 250 markat e saj do të hiqeshin nga tregu. Ndër të tjera, marka e saj me përmbajtje të lartë proteinash Oh! dhe marka e vajit të ullirit Alexis. Tani rezulton se deri në dhjetë përqind e produkteve mund të zhduken nga raftet.

Më parë, dihej se disa produkte të M-Classic dhe M-Budget do të riemërtoheshin. Për shembull, paketimi i sapunit të lëngshëm M-Budget dhe i patateve të skuqura M-Budget do të ridizajnohen, sepse konsumatorët do të turpëroheshin t’i përdornin në shtëpi. Kjo për shkak se paketimi sinjalizon se duhet të kurseni. Por nuk mbetet vetëm me paketimin e ri, transmeton albinfo.ch.

Gama kombëtare e markave private do të reduktohet. Prandaj, produkte të shumta që janë të disponueshme në të gjitha supermarketet Migros në të gjithë Zvicrën do të zhduken, shkruan 20minuten. Dhjetë përqind e 10,000 artikujve ka të ngjarë të eliminohen.

Zëdhënësja e Migros, Prisca Huguenin-dit-Lenoir, shpjegon: “Ky rregullim bëhet si pjesë e strategjisë sonë të supermarketeve me qëllim që oferta jonë të jetë më e qartë dhe më e organizuar mirë.” Strategjia përkatëse u zhvillua nga Grupi Migros së bashku me Supermarkt AG dhe u zbatua gradualisht që nga marsi i këtij viti.

Huguenin-dit-Lenoir shpjegon se nuk është planifikuar asnjë reduktim i asortimenteve të synuara, por po kryhet një shqyrtim holistik i ofertës. Ajo thotë: “Qëllimi është të zvogëlohen markat ose produktet më pak të njohura me dublikime në mënyrë që të lehtësohet orientimi.”

Emra të mëdhenj si Frey, Farmer dhe Blévita mbeten në gamë. Në të ardhmen, produktet e markave më pak të njohura do të etiketohen vetëm me “Migros”.

Siç i tha një burim i brendshëm CH Media, reduktimi i planifikuar i referohet gamës totale, e cila përfshin rreth 40,000 artikuj. Si rezultat, deri në 4000 produkte duhet të eliminohen. Megjithatë, Migros e mohon këtë.

Humbje për policinë kantonale të Cyrihut, e cila nuk do të jetë në gjendje t’i ngarkojë një grupi aktivistësh klimatikë për kostot e shkaktuara gjatë një demonstrate në vitin 2023. Kjo u përcaktua nga Gjykata Administrative Kantonale, sipas së cilës “taksimi i shpenzimeve nuk është i ligjshëm”, në mungesë të një baze të qartë dhe të mjaftueshme ligjore.

Protesta daton që nga 19 qershori 2023, kur katër aktivistë bllokuan daljen e autostradës Cyrih-Altstetten, duke qëndruar në rrugë dhe duke u ngjitur pas asfaltit. Ndërhyrja e policisë përfshinte mbi njëzet agjentë, të mobilizuar gjithashtu për të menaxhuar bllokimin e trafikut të shkaktuar nga bllokada. Kostoja e operacionit u vlerësua në 6,144 franga, me një faturë prej 1,536 frangash të dërguar direkt te një prej aktivistëve, i cili më pas apeloi.

Gjykata theksoi se ligji kantonal është formuluar në një mënyrë “shumë të hapur” dhe se nuk ka kritere llogaritjeje në urdhëresë, duke i bërë kostot të paparashikueshme për ata që provokojnë ndërhyrjen e policisë. Si pasojë, akuza nuk mund të konsiderohet e ligjshme.

Në mars të vitit 2024, votuesit e Cyrihut miratuan një kundërprojekt ndaj iniciativës “Anti-Chaoten” të UDC-së, e cila parashikon ngarkimin e kostove për autorët e ndërhyrjeve të jashtëzakonshme, shkruan RSI. Megjithatë, protesta në fjalë i paraprin ndryshimit legjislativ dhe nuk mund t’i nënshtrohet në mënyrë retroaktive rregullave të reja, transmeton albinfo.ch.

Dënimi nuk është ende përfundimtar: Kantoni i Cyrihut mund të apelojë në Gjykatën Federale.