Njohja e një gjuhe “vendase” (fjala kyçe “vendase” këtu) është një kërkesë për leje qëndrimi dhe, akoma më shumë, për natyralizim në Zvicër. Pra, çfarë gjuhe duhet të zotërojë një i huaj nëse jeton në pjesën gjermanishtfolëse të Zvicrës?

Kjo është një dilemë me të cilën përballen shumë të huaj jo-gjermanishtfolës kur vijnë në Zvicër: a duhet të përpiqen të mësojnë gjermanishten standarde (Hochdeutsch) – e cila nuk është në të vërtetë një gjuhë lokale, apo të përpiqen të mësojnë gjermanishten zvicerane (Schwiizerdütsch)?

Të paktën zyrtarisht, gjermanishtja standarde është e listuar si gjuha kryesore kombëtare e Zvicrës dhe të gjitha komunikimet e shkruara nga qeveria dhe entitetet e tjera publike janë vetëm në atë gjuhë (ndoshta sepse nuk ka një version të shkruar të pranuar zyrtarisht të gjermanishtes zvicerane – megjithëse përdoret zakonisht në mediat sociale dhe në kapacitete të tjera jozyrtare).

Gjermanishtja zvicerane flitet nga rreth dy të tretat e njerëzve në Zvicër. E referuar nga folësit e saj si ‘Dialekt’ ose ‘Mundart’ (gjuhë e folur) ose vetëm ‘Dütsch’ (si në ‘Deutsch’ ose Gjermanisht), gjermanishtja zvicerane është në fakt një gamë dialektesh të ndryshme.

Pra, çfarë duhet të mendoni për të?

Për të gjitha qëllimet dhe synimet ligjore, të kesh nivelin e kërkuar të aftësisë në gjermanishten standarde është e mjaftueshme për të marrë (ose përmirësuar) lejen tuaj të punës dhe për t’ju bërë të kualifikuar për natyralizim (me kusht që të përmbushni edhe të gjitha kriteret e tjera të kërkuara).

Do të kuptoheni nga kolegët tuaj, fqinjët dhe të tjerët në komunitetin tuaj (megjithëse mund të mos jeni në gjendje t’i kuptoni, pasi duhet pak kohë që veshi juaj të mësohet me çdo dialekt zviceran-gjerman që flitet në zonën tuaj.)

Nuk ka nevojë të shqetësoheni, nuk do të jeni vetëm: afërsisht 330,000 qytetarë gjermanë jetojnë përgjithmonë në Zvicër – kryesisht në zonat zvicerano-gjermane.

Pra, nga pikëpamja zyrtare, gjermanishtja standarde është në rregull, megjithëse gjithmonë do të konsideroheni të huaj, transmeton albinfo.ch.

Pra, a ia vlen të mësosh gjermanishten zvicerane për t’u përshtatur?

Edhe pse vetëm njohja e gjermanishtes standarde është e nevojshme për të marrë shtetësinë, zviceranët vlerësojnë çdo përpjekje që të huajt bëjnë për t’u përshtatur.

Pra, edhe nëse përpjekjet tuaja për të zotëruar gjuhën gjermane të rajonit tuaj nuk janë perfekte, ato nuk do të kalojnë pa u vënë re dhe madje mund të rrisin shanset tuaja me komitetin tuaj lokal të natyralizimit nëse aplikoni ndonjëherë për shtetësi zvicerane.

Megjithatë, për arsye praktike, është më mirë që së pari të zotëroni nivelin e kërkuar të gjermanishtes standarde – qoftë edhe vetëm për të qenë në gjendje të lexoni lajmet (dhe të qëndroni të informuar për atë që po ndodh në Zvicër dhe në komunitetin tuaj), dhe për të kuptuar letrat dhe komunikimet e tjera me shkrim që merrni, shkruan thelocal.

Për një të huaj që nuk flet gjermanisht, është padyshim e vështirë të mësojë të dyja, por në fund mund të ia vlejë.

E vlefshme për integrimin

Disa këshilla të mira për këtë çështje vijnë nga mediat sociale, përkatësisht nga Reddit Zvicër.

Ja çfarë thanë dy përdorues:

“Ka shumë më tepër burime për gjermanishten standarde dhe kuptohet nga shumë më tepër njerëz, për të mos përmendur që është e standardizuar. Gjermanishtja zvicerane ndryshon shumë, madje edhe nga qyteti në qytet, dhe nuk ka drejtshkrime standarde. Schweizerdeutsch ka të paktën gjashtë drejtshkrime të ndryshme, varësisht nga dialekti që flisni”, tha një përdorues.

“Po e them këtë si një amerikan që mësoi gjermanisht dhe tani po punoj për të mësuar gjermanishten zvicerane. Ndoshta nuk do të jem kurrë në gjendje ta flas plotësisht gjermanishten zvicerane vetë, por jam përmirësuar shumë në kuptimin e saj dhe kam përvetësuar disa fraza në të folurin tim.”

Dhe një tjetër tha: “Sapo të mësoni gjermanishten standarde në nivelin B2 ose C1, atëherë të gjithë do t’ju thonë se nuk ka kuptim të mësoni gjermanishten zvicerane. Nga pikëpamja e integrimit, nuk jam dakord. Është padyshim një avantazh të jesh në gjendje të bisedosh në mundart [dialekt], por duhet mjaft kohë dhe këmbëngulje.”

Nga 1 tetori 2025, qiradhënësit në disa kantone zvicerane do të duhet të japin informacion të ri kur japin me qira një apartament. Çfarë është ky informacion dhe si u sjell dobi qiramarrësve?

Në rast të mungesës së banesave, disa kantone mund të kërkojnë, që nga kjo ditë e tutje, përdorimin e formularit zyrtar për njoftimin e qirasë fillestare kur lidhin një kontratë të re qiraje banimi.

Kjo do të sigurojë që qiramarrësit të informohen për qiranë e mëparshme dhe të drejtën e tyre për të kundërshtuar të vetën.

Përdorimi i formularit zyrtar – i cili duhet të përmbajë normën e interesit referues më të fundit të vlefshme ose normën e inflacionit më të fundit të vlefshme – synon gjithashtu të inkurajojë qiradhënësit të ushtrojnë vetëpërmbajtje kur rrisin qiranë ose kur ndryshojnë një qiramarrës.

Megjithatë, ky detyrim i ri zbatohet vetëm në kantonet që tashmë kanë deklarim të detyrueshëm – domethënë, përveç qirasë së re, qiradhënësi duhet të zbulojë edhe shumën e qirasë së vjetër në një formular zyrtar.

Kjo është tashmë e detyrueshme në Basel-City, Fribourg, Gjenevë, Lucernë, Zug dhe Cyrih, si dhe në disa bashki/rrethe të Neuchâtel dhe Vaud. Sipas Shoqatës së Qiramarrësve Zviceranë, “Këshilli Federal shpreson që kjo do të rrisë transparencën, ndërsa shoqatat e qiramarrësve e shohin atë si një hap të rëndësishëm në luftën kundër qirave të tepërta. Për qiradhënësit, ndryshimi do të thotë se ata do të duhet të plotësojnë dokumentet e tyre më me kujdes, sepse gabimet mund të çojnë shpejt në procedura ligjore.

Sfondi pas ligjit të ri

Një studim i kryer në vitin 2024 nga kompania e pasurive të paluajtshme Wüest Partner, zbuloi se pas një zhvendosjeje në një apartament të ri, madje edhe në një më të vogël, një pjesë e madhe e qiramarrësve paguajnë qira më të larta se banorët e mëparshëm.

Një arsye është mungesa e vazhdueshme – dhe, në disa raste, përkeqësimi – e strehimit.

Një tjetër është se kur një qiramarrës i vjetër largohet dhe mbërrin një i ri, qiradhënësit kanë të drejtë të rrisin qiranë deri në 10 përqind.

Kjo është e ligjshme dhe, për fat të keq, shumë qiramarrës duhet ta durojnë këtë rritje. Megjithatë, lind një problem kur pronari i pronës e rrit qiranë me më shumë se 10 përqind, transmeton albinfo.ch.

Kjo konsiderohet një praktikë abuzive, të cilën ligji i ri synon ta korrigjojë.

Çfarë ndodh tani?

Nga sot, 1 tetor 2025, vetëm formularët e rinj, “më transparentë” duhet të përdoren në kantonet që i nënshtrohen këtij rregulli, shkruan thelocal. Nëse një qiramarrës i ri vëren se formulari nuk përmban normën e interesit referues më të fundit të vlefshme ose normën e inflacionit më të fundit të vlefshme, qiraja e rënë dakord është e pavlefshme.

Po sikur të jetoni në një kanton që nuk e ka këtë rregull të detyrueshëm zbulimi?

Nëse dyshoni se qiraja juaj tejkalon pragun prej 10 përqind të lejuar për rritje, mund ta kundërshtoni atë.

Megjithatë, së pari duhet të zbuloni se sa saktësisht u është ngarkuar banorëve të mëparshëm të banesës suaj. Për fat të mirë, ky informacion është i njohur publikisht.

Keni të drejtë të pyesni qiradhënësin tuaj se cila ishte qiraja e mëparshme për apartamentin, dhe qiradhënësi duhet t’ju tregojë.