Dhjetëra çështje janë në axhendë gjatë sesionit pranveror të parlamentit të Zvicrës, që do të mbahet nga 2 deri më 20 mars.
Ndërsa të dy dhomat e Parlamentit – Këshilli Kombëtar dhe Këshilli i Shteteve – rimbledhen, deputetët do të diskutojnë dhjetëra çështje të reja dhe të vjetra.

Këto janë vetëm disa prej tyre:

Forcimi i neutralitetit zviceran

Ligjvënësit do të diskutojnë iniciativën e udhëhequr nga Partia Popullore Zvicerane (SVP), së bashku me një grup tjetër të krahut të djathtë, Pro-Schweiz, i cili po bën thirrje për mbrojtjen e traditës së neutralitetit të Zvicrës.

Konkretisht, ata kërkojnë të përcaktojnë neutralitetin në terma ligjorë dhe ta përfshijnë atë në Kushtetutë, për të parandaluar qeverinë të miratojë sanksione ose të marrë anë në konflikte të armatosura.

Iniciativa ‘Busulla’

Qeveria po propozon që kur paketa më e re e marrëveshjeve me BE-në të vihet në një referendum në vitin 2027, shumica e popullit do të kërkohet për ratifikim, por jo shumica e kantoneve.

Deputetët do të debatojnë një mocion të paraqitur nga Partia Liberale-Radikale, e cila dëshiron që referendumi t’i nënshtrohet miratimit edhe nga shumica e kantoneve.

Taksa e tranzitit

SVP sugjeron që kushdo që kalon nëpër Zvicër nga një vend fqinj në tjetrin – domethënë, shoferët e huaj – duhet të jetë i detyruar të paguajë një tarifë tranziti.

Në mënyrë specifike, qëllimi i saj është të zvogëlojë trafikun e pikut në rrjetin rrugor kombëtar me një tarifë tranziti të varur nga trafiku.

Deputetët do të vazhdojnë debatin e tyre mbi këtë çështje gjatë seancës së marsit.

Dosja penale e qytetarëve të BE-së

Deputetët do të debatojnë një mocion parlamentar që i kërkon qeverisë të sigurojë që informacioni mbi dënimet e mëparshme të qytetarëve të Bashkimit Evropian që dëshirojnë të vendosen në Zvicër të kërkohet sistematikisht nga vendi i tyre i origjinës.

Marrëveshja për Lëvizjen e Lirë të Personave midis Zvicrës dhe BE-së nuk parashikon mundësinë e kërkimit të një ekstrakti të dosjes penale si pjesë e një kërkese për leje qëndrimi; ky opsion aktualisht ekziston vetëm në rastet e ‘dyshimeve të bazuara mirë’, shkruan thelocal, transmeton albinfo.ch.

Dhe një temë disi e lidhur…

Zbulimi i kombësisë së shkelësve të huaj

Ligjvënësit do të shqyrtojnë një lëvizje drejt zbulimit të plotë – siç janë mosha, gjinia dhe kombësia – të personave të arrestuar nga policia.

Nxitësit e kësaj mase, SVP, argumentojnë se ky informacion i veçantë është i rëndësishëm për arsye transparence.

Mbiemra me dy mbiemra

Kjo lejohej në Zvicër deri në vitin 2013, por më pas ligji u ndryshua, kështu që rregulloret aktuale ndalojnë bashkëshortët të përdorin një mbiemër të dyfishtë.

Parlamentarët do të japin mendimin e tyre mbi propozimin e një deputeti të SVP-së për t’u tërhequr, në mënyrë që bashkëshortët të mund të përdorin përsëri një mbiemër të dyfishtë.

Inkurajimi i personave në pension për t’u kthyer në punë

Si pjesë e paketës së tyre më të gjerë të pensioneve, deputetët do të flasin për propozime të ndryshme që synojnë krijimin e stimujve më të fortë për njerëzit që i afrohen moshës së pensionit – ose ata që janë tashmë në pension – për të qëndruar në fuqinë punëtore.

Kjo është edhe më e rëndësishme duke pasur parasysh mungesën kronike të punonjësve në sektorë të caktuar të tregut të punës.

Qiratë, taksat dhe primet e sigurimit shëndetësor ndryshojnë ndjeshëm nga një komunë zvicerane në tjetrën. Një analizë e re tregon shkallën e këtyre ndryshimeve dhe ku mund të jetoni (relativisht) lirë.

Përgjigja e kësaj pyetjeje, e cila ndoshta ka qenë në mendjen e të gjithë banorëve të Zvicrës në një kohë ose në një tjetër – zbulohet në një analizë të re të kostos të kryer nga botimi Beobachter.

Për të vendosur këtë krahasim, qiraja mesatare, barra tatimore dhe prima mesatare e sigurimit shëndetësor u nxorën nga burime zyrtare dhe u mblodhën së bashku për të gjitha komunat. Llogaritja u krye së pari për një familje me katër anëtarë, me të ardhura vjetore prej 150,000 frangash që jeton në një apartament me 4.5 dhoma, dhe pastaj një herë të dytë për një person të vetëm me të ardhura prej 100,000 frangash në vit që jeton në një apartament me 2.5 dhoma, transmeton albinfo.ch.

Dallimet rajonale janë të konsiderueshme, por nëse prisni të shihni qytete të mëdha, ose edhe të mesme, në këtë listë, përgatituni të zhgënjeheni: të gjitha këto komunitete janë të vogla, dhe disa janë të vendosura jashtë rrugës së rrahur.

Më i liri…

Deri tani, është Medel (Lucmagn), në rajonin e sipërm të Surselvës në Graubünden.

Komuniteti ka afërsisht 500 banorë, të shpërndarë në 10 fshatra të vendosura midis Disentis dhe Qafës Lukmanier.

Jeta atje është mjaft e përballueshme – të paktën sipas standardeve zvicerane.

Për shembull, një familje e klasës së mesme me të ardhura bruto prej 150,000 frangash që jeton në një apartament me 4.5 dhoma paguan pak më shumë se 3,000 franga në muaj për qira, taksa dhe prime sigurimi shëndetësor.

Si krahasim, në Commugny (Vaud), e njëjta familje do të duhej të shpenzonte 7,000 franga në muaj për këto tre shpenzime fikse.

Ku tjetër mund të shkojë një pagë më lart në Zvicër?

Në përgjithësi, kostoja e jetesës në komunitetet e tjera të Graubünden është ndër më të lirat në Zvicër.

Por jeta në fshatrat e vegjël dhe shpesh të largët nuk është e përshtatshme për të gjithë.

Mos u shqetësoni: Beobachter rendit gjithashtu dy komuna në kantonin qendror të Zug – Steinhausen dhe Risch – të cilat janë vetëm pak larg nga Cyrihu dhe janë ndër më të përballueshmet në vend.

Cilat komunitete duhet të shmangin njerëzit me një buxhet të kufizuar?

Sigurisht, ato më të shtrenjtat.

Sipas studimit, ato janë komuna të vendosura në bregun e poshtëm të Liqenit të Gjenevës, veçanërisht në Commugny (Vaud), si dhe Bellevue dhe Confignon (të dyja në Gjenevë).

Qiratë shumë të larta – mbi 4,000 franga për një apartament me 4.5 dhoma dhe gati 3,000 franga për një apartament me 2.5 dhoma – të kombinuara me taksa të konsiderueshme dhe prime sigurimi shëndetësor, rezultojnë në kostot më të larta të përgjithshme në ato rajone.

Mungesa serioze e vaksinave dhe antibiotikëve në Zvicër është zgjidhur. Kjo u njoftua sot nga Zyra Federale për Furnizim Ekonomik (UFAE), duke specifikuar se rezervat e detyrueshme janë rimbushur pothuajse plotësisht.

Pavarësisht këtij përmirësimi, thekson UFAE, nuk mund të përjashtohet mundësia që mungesa të izoluara të ndodhin përsëri në të ardhmen dhe për këtë arsye do të jetë e nevojshme të përdoren rezervat e detyrueshme.

Në përgjithësi, në fakt, problemet e furnizimit me ilaçe vazhdojnë. Siç demonstrohet nga listat e publikuara rregullisht nga Qendra e Njoftimit për Barnat për Përdorim Njerëzor me Rëndësi Jetësore, të cilat rendisin dhjetëra produkte të padisponueshme ose që janë vetëm pjesërisht të padisponueshme, shkruan RSI, transmeton albinfo.ch.

Shkaqet janë të shumta, shpjegon Zyra, ndër të cilat është zhvendosja e prodhimit në vendet me kosto të ulët, varësia e fortë nga disa vende prodhimi në Azi dhe zvogëlimi i rezervave përgjatë zinxhirit global të furnizimit. Përveç kësaj, tregu zviceran nuk është tërheqës për shumë prodhues.

Mediumi austriak “Krone” ka raportuar sot për aksidentin fatal të cilin nga afër e pa futbollisti nga Kosova, Valon Berisha.

Raportohet se një furgon që po drejtohej nga një 38-vjeçar me shtetësi të Zvicrës, doli nga rruga pranë Laakirchen në Austri dhe mori lëndime vdekjeprurëse, teksa aksidenti ndodhi në 8:10 të mëngjesit, pasi furgoni u përplas me një barrierë druri.

Valon Berisha ishte në një veturë tjetër para furgonit dhe e pa aksidentin në pasqyrë, shkruan Krone, transmeton albinfo.ch.

“Ai u ndal menjëherë dhe vrapoi drejt vendngjarjes, duke dhënë ndihmën e parë së bashku me dëshmitarë të tjerë dhe duke thirrur shërbimet e urgjencës. Pas afërsisht 30 minutash përpjekje për ringjallje, ngasësi i furgonit u shpall i vdekur”, thuhet në raportim.

Ndryshe, dy javë më parë Valon Berisha u transferua nga LASK-u i Austrisë për te Zurichu i Zvicrës.

Gazeta tjetër austriake “Heute” shkruan se, Valoni bashkë me kushëririn e tij ishin nisur nga Zvicra për në Austri, i cili po i ndihmonte Valonit për t’u zhvendosur nga Austria te klubi i ri në Zvicër.

Sipas Ministrit Zviceran të Mbrojtjes, Martin Pfister, rritja e planifikuar e TVSH-së në favor të ushtrisë është një zgjidhje minimale për sigurinë e Zvicrës. Është “një sakrificë e dukshme, por edhe e menaxhueshme” për të gjithë, thotë ai.

“Po flasim për 0.80 CHF (1.03 dollarë) për një blerje prej 100 CHF,” tha Pfister në një intervistë me Neue Zürcher Zeitung (NZZ) të hënën. Vende të tjera evropiane po investonin ndjeshëm më shumë në siguri, tha ai.

“Aktualisht jemi të pajisur dobët,” tha ministri i mbrojtjes. Edhe pse e ndjen këtë mirëkuptim nga të gjitha palët, tani duhet të ndërmerren veprime, tha ai.

Nëse kjo nuk ndodh, Zvicra do të kishte një problem, sipas Pfister. “Plani B do të thotë më pak siguri për Zvicrën. Do të merrnim një rrezik të madh.” Zvicra nuk është realisht një vend që merr vullnetarisht rreziqe të mëdha, thotë Pfister. “Ne kemi një traditë të gjatë të shmangies së rrezikut.”

Populli dhe kantonet do të vendosin

Sipas qeverisë, Zvicrës do t’i duhen rreth 31 miliardë CHF për të forcuar sigurinë nga viti 2028. Qeveria kombëtare dëshiron të kompensojë këtë shpenzim shtesë duke rritur TVSH-në me 0.8 pikë përqindjeje për një periudhë prej dhjetë vitesh, siç njoftoi në fund të janarit, transmeton albinfo.ch.

Ministria e mbrojtjes do të përpunojë detajet deri në fund të marsit. Parlamenti pritet të merret me çështjen dimrin e ardhshëm. Populli dhe kantonet do të kenë fjalën e fundit, pasi një ndryshim kushtetues është i nevojshëm për një rritje të TVSH-së. Votimi është planifikuar për verën e vitit 2027.

Refuzim në anketë

Në një anketë të botuar rreth dy javë më parë nga instituti i kërkimit të opinionit Sotomo në emër të gazetës Blick, 76% e të anketuarve thanë se ishin qartësisht ose disi kundër propozimit.

Pavarësisht fushatës së ardhshme të referendumit, Pfister thotë se dëshiron të krijojë transparencë të plotë në lidhje me problemet me projektet e departamentit të tij.

Sigurisht, tundimi për të hedhur thjesht një perde ngjyrë rozë mbi të gjitha projektet është i madh në dritën e një votimi të tillë, i tha ai NZZ-së, “por bindja ime është e qartë: nuk duhet t’i gënjejmë njerëzit – edhe nëse kjo do të thotë se duhet të adresojmë të vërteta të pakëndshme”.

Qentë ndikojnë në cilësinë e ajrit në shtëpi. Një studim nga Lozana ka matur për herë të parë gazrat, grimcat dhe mikrobet që miqtë me katër këmbë sjellin brenda.

Hulumtuesit i shohin rezultatet si bazë për modele më realiste të ajrit të brendshëm, tha të hënën Instituti Federal Zviceran i Teknologjisë në Lozanë (EPFL). Ndikimi i njerëzve në ajër është studiuar mirë. Megjithatë, studiuesit thonë se ndikimi i kafshëve shtëpiake mezi është marrë në konsideratë deri më sot.

Sipas studimit, një qen i madh në qetësi lëshon afërsisht të njëjtën sasi CO2 si një njeri i rritur. Sasia e amoniakut të emetuar është gjithashtu e krahasueshme. Ky gaz prodhohet kur proteinat zbërthehen dhe lirohet nëpërmjet lëkurës dhe ajrit që thithim.

Sipas të dhënave, megjithatë, qentë kishin ndikimin më të madh në grimcat në ajër. Duke u tundur, kruar ose përkëdhelur, ata nxisin sasi të mëdha pluhuri, poleni, mbetjesh bimore dhe mikrobesh. Qentë e mëdhenj lëshojnë dy deri në katër herë më shumë mikroorganizma sesa një njeri në të njëjtën dhomë.

Kafshët veprojnë si “bartës” të lëvizshëm, duke transportuar material biologjik nga jashtë brenda dhe duke e shpërndarë atë në të gjithë dhomën nëpërmjet aktiviteteve të tyre. Megjithatë, kjo larmi e shtuar e grimcave në brendësi nuk është domosdoshmërisht negative, sipas studiuesve, shkruan swissinfo. Disa studime sugjerojnë se kontakti me mikrobe të ndryshme mund të nxisë zhvillimin e sistemit imunitar, veçanërisht tek fëmijët, transmeton albinfo.ch.

Reaksionet kimike me ozonin

Një aspekt tjetër ka të bëjë me reaksionet kimike brenda. Ozoni që hyn në shtëpi nga jashtë reagon me lipidet e lëkurës dhe formon substanca të reja si aldehidet ose ketonet. Tek njerëzit, skualeni, një përbërës i sebumit të lëkurës, luan një rol këtu.

Qentë nuk prodhojnë vetë skualen. Megjithatë, njerëzit transferojnë mbetjet e lëkurës në gëzofin e kafshëve kur i ledhatojnë ato. Këto mbetje më pas reagojnë edhe me ozonin. Mesatarisht, megjithatë, qentë prodhuan rreth 40% më pak produkte reagimi të ozonit sesa njerëzit.

Ekipi përdori një dhomë të kontrolluar mjedisore në EPFL në Fribourg për matjet. U analizuan dy grupe qensh: një me tre qen të mëdhenj (një Mastiff, një Mastiff Tibetan dhe një Newfoundland) dhe një me katër qen të vegjël (Chihuahua). Studimi u botua në revistën Environmental Science & Technology.

Sipas standardeve ndërkombëtare, familjet zvicerane janë të pasura, të kënaqura dhe të lëvizshme nga ana sociale. Shkalla e varfërisë midis familjeve me fëmijë është rreth 6%, që është shumë e ulët në të gjithë Evropën. Këto janë gjetjet e Institutit për Politikat Ekonomike Zvicerane.

Ndikimi i origjinës në të ardhurat e mëvonshme ka qenë gjithashtu i qëndrueshëm për 40 vjet dhe është i ulët në krahasimin ndërkombëtar, sipas një njoftimi për shtyp të hënën mbi studimin “Politika familjare e bazuar në prova në Zvicër: Çfarë funksionon si?” nga Instituti për Politikat Ekonomike Zvicerane (IWP) në Universitetin e Lucernës. Studimi zbuloi gjithashtu një nivel të lartë kënaqësie me jetën midis familjeve në Zvicër.

Prandaj, rezultatet bien ndesh me mendimin e përhapur se vendet me mbështetje më të gjerë shtetërore janë përgjithësisht më mirë, tha ai.

Është e jashtëzakonshme që Zvicra i arrin këto qëllime me shpenzime qeveritare dukshëm më të ulëta se shumë vende fqinje. Ndërsa Gjermania, Franca, Austria dhe Holanda shpenzojnë rreth 3% deri në 5% të shpenzimeve të tyre publike për politikat familjare, Zvicra ka qenë në 1% deri në 2% për dekada të tëra.

Sipas studimit, strukturat familjare dhe realitetet e jetës kanë ndryshuar rrënjësisht gjatë tre dekadave të fundit. Prindërit sot kanë kualifikime arsimore po aq të larta, shumica e nënave janë të punësuara me ngarkesa pune në rritje dhe familjet kanë mesatarisht më pak fëmijë, shkruan swissinfo. Modelet e roleve kanë ndryshuar në përputhje me rrethanat: modeli klasik i një prindi nuk karakterizon më shumicën e familjeve, transmeton albinfo.ch.

Ky ndryshim shoqëror ka ndryshuar gjithashtu pritjet për politikën familjare. Ndërsa masat e politikës familjare para fillimit të mijëvjeçarit shërbyen kryesisht për të ofruar siguri financiare, sot kushtet kornizë për një ekuilibër më të mirë midis punës dhe jetës po bëhen gjithnjë e më të rëndësishme.

Sipas studimit, ky zhvillim reflektohet edhe në buxhetet publike. Përqindja e shpenzimeve të lidhura me familjen në shpenzimet totale të kantoneve dhe komunave është më shumë se dyfishuar që nga viti 2000.

Megjithatë, autorët e studimit paralajmërojnë se një zgjerim i përgjithshëm i përfitimeve të politikës familjare nuk është i këshillueshëm. Ka kuptim të bëhen përshtatje të synuara në favor të fëmijëve në disavantazh, prindërve beqarë dhe familjeve me të ardhura të ulëta, “pa e mbingarkuar kornizën ekzistuese funksionale”.