Studiuesit zviceranë kanë hartuar pesë skenarë të mundshëm për mënyrën se si mund të duket Zvicra deri në fund të këtij shekulli, duke analizuar ndikimin që zhvillimet sociale, ekonomike dhe politike mund të kenë në klimë dhe jetën e përditshme.

Studimi është zhvilluar nga Instituti Federal Zviceran për Pyjet, Borën dhe Peizazhin (WSL), në bashkëpunim me rreth 60 shkencëtarë nga 20 institucione kërkimore. Qëllimi nuk është të parashikohet e ardhmja me saktësi, por të kuptohen rrugët e mundshme të zhvillimit të shoqërisë zvicerane deri në vitin 2100, shkruan Swissinfo.ch, transmeton albinfo.ch.

Tre nga pesë skenarët bazohen në modelet globale të përdorura nga IPCC, paneli ndërkombëtar për ndryshimet klimatike. Ato përfshijnë:

një Zvicër shumë të teknologjizuar që mbështetet tek energjitë e rinovueshme dhe inovacioni,

një shoqëri me zhvillim të ngadaltë dhe më shumë fokus në konsum lokal dhe mirëqenie,

si dhe një skenar të errët me përçarje të thellë sociale, dobësim të institucioneve dhe pabarazi ekstreme mes elitës dhe shumicës së varfëruar.

Dy skenarë të tjerë janë zhvilluar posaçërisht për Zvicrën. Njëri përshkruan një vend që vazhdon të mbështetet gjatë në lëndët fosile dhe përballet vonë me pasojat e rënda mjedisore, ndërsa tjetri paraqet një model ku prioritet bëhen kohezioni social dhe cilësia e jetës, më shumë sesa rritja ekonomike.

Sipas studiuesve, mënyra se si do të zhvillohet shoqëria do të ndikojë drejtpërdrejt në emetimet e gazeve serrë, konsumin e burimeve, transportin, urbanizimin dhe nevojat infrastrukturore.

Ekspertët e klimës paralajmërojnë se Zvicra është veçanërisht e prekur nga ndryshimet klimatike, me temperatura që po rriten më shpejt se mesatarja globale, verëra më të thata, reshje më intensive dhe më pak borë në Alpe.

Autorët e studimit theksojnë se këto skenarë nuk janë parashikime, por mjete për të ndihmuar politikëbërësit dhe shoqërinë të kuptojnë më mirë pasojat afatgjata të vendimeve të sotme.

Tregu i pasurive të paluajtshme luksoze në Zvicër ka vazhduar rritjen edhe gjatë vitit 2025, megjithëse ritmi i rritjes po ngadalësohet krahasuar me vitet e fundit.

Sipas raportit “UBS Luxury Property Focus 2026”, çmimet e pronave luksoze janë rritur mesatarisht me rreth 3% në nivel kombëtar.

Rritja më e fortë është regjistruar në rajonet alpine, ku pronat luksoze janë shtrenjtuar mesatarisht me rreth 6% gjatë vitit të kaluar. Sipas ekspertëve të UBS, kërkesa po nxitet kryesisht nga blerës të pasur ndërkombëtarë që vazhdojnë ta shohin Zvicrën si një destinacion të sigurt për investime, shkruan Swissinfo.ch, transmeton albinfo.ch.

Në krye të listës së lokacioneve më të shtrenjta mbetet St. Moritz, ku çmimi mesatar për metër katror arrin rreth 52 mijë franga zvicerane. Pas tij renditen Gstaad dhe Verbier me rreth 45 mijë franga për metër katror.

Jashtë zonave alpine, lokacioni më i shtrenjtë është Cologny pranë liqenit të Gjenevës, me çmime mesatare rreth 43 mijë franga për metër katror, ndërsa në rajonin e Cyrihut kryeson Kusnacht me rreth 37 mijë franga për metër katror.

Sipas UBS, një apartament luksoz prej 150 metrash katrorë në një lokacion premium në Zvicër kushton mesatarisht 4 deri në 5 milionë franga, ndërsa vilat me parcela të mëdha shpesh kalojnë vlerën prej 10 milionë frangash.

Ekspertët paralajmërojnë se tregu mund të hyjë gradualisht në fazë stabilizimi. Në disa zona rreth liqeneve të Gjenevës dhe Cyrihut, çmimet kanë filluar të arrijnë një “plateau”, ndërsa kushtet ekonomike dhe përballueshmëria më e ulët pritet të ngadalësojnë ritmin e rritjes gjatë vitit 2026.

Numri i amerikanëve që jetojnë në Zvicër dhe po heqin dorë nga shtetësia amerikane po vazhdon të rritet, por këtë herë arsyet nuk lidhen vetëm me taksat dhe rregullat financiare.

Sipas raportimeve të fundit, gjithnjë e më shumë shtetas amerikanë në Zvicër po marrin këtë vendim për shkak të klimës politike në SHBA dhe rikthimit të Donald Trump në skenën politike.

Fenomeni nuk është i ri. Amerikanët që jetojnë jashtë vendit, përfshirë në Zvicër, prej vitesh ankohen për barrën e rëndë administrative dhe fiskale që SHBA u imponon qytetarëve të saj, edhe kur jetojnë jashtë territorit amerikan, shkruan The Local, transmeton albinfo.ch.

Një nga problemet kryesore mbetet sistemi amerikan i taksimit mbi bazën e shtetësisë, që detyron qytetarët amerikanë të deklarojnë dhe në disa raste të paguajnë taksa në SHBA edhe nëse jetojnë përgjithmonë jashtë vendit. Kjo ka krijuar vështirësi të mëdha edhe me bankat zvicerane, të cilat shpesh shmangin klientët amerikanë për shkak të rregullave të komplikuara të FATCA.

Sipas mediave zvicerane, ambasada amerikane në Bern po përballet me rritje të kërkesave për heqje dorë nga shtetësia, ndërsa terminet për këtë procedurë janë shtuar ndjeshëm.

Një faktor tjetër që ka nxitur interesimin është edhe ulja drastike e tarifës për heqjen dorë nga shtetësia amerikane. SHBA ka reduktuar së fundmi tarifën prej 2,350 dollarësh me rreth 80%, duke e bërë procesin shumë më të përballueshëm për qytetarët jashtë vendit.

Sipas vlerësimeve, më shumë se 30 mijë amerikanë kanë hequr dorë nga shtetësia amerikane në dekadën e fundit në nivel global.

Shtetet e Bashkuara po ushtrojnë presion ndaj Bashkimit Evropian për të lejuar qasje në databaza të ndjeshme policore dhe biometrike, duke paralajmëruar se në të kundërt mund të pezullohet udhëtimi pa vizë për qytetarët evropianë.

Bëhet fjalë për një marrëveshje të re të quajtur “Enhanced Border Security Partnership” (EBSP), përmes së cilës Washingtoni kërkon qasje në të dhëna si:

gjurmë gishtash

fotografi biometrike

informacione policore dhe të emigracionit.

Administrata amerikane ka vendosur si afat fundin e vitit 2026 për arritjen e marrëveshjes, duke paralajmëruar se vendet që nuk pranojnë kushtet mund të humbin aksesin në programin ESTA, që aktualisht u lejon qytetarëve të BE-së të udhëtojnë në SHBA pa vizë për deri në 90 ditë.

Propozimi ka shkaktuar reagime të forta në Evropë. Disa eurodeputetë e kanë quajtur kërkesën amerikane “shantazh”, ndërsa organizatat për mbrojtjen e privatësisë paralajmërojnë për rrezik të madh ndaj të drejtave të qytetarëve evropianë, shkruan The Local, transmeton albinfo.ch.

Sipas kritikëve, marrëveshja do t’i lejonte autoritetet amerikane të përdorin të dhënat për kontroll kufitar, profilizim dhe madje për ndalim hyrjeje ndaj personave që kanë shprehur publikisht kundërshtim ndaj politikave amerikane.

Ekspertët e privatësisë paralajmërojnë gjithashtu se kjo do të ishte hera e parë që Bashkimi Evropian do të pranonte ndarje masive të të dhënave personale me një shtet jo-anëtar për qëllime kufitare dhe emigracioni.

Debati po zhvillohet në një moment tensioni në marrëdhëniet transatlantike, ndërsa BE-ja përballet me dilemë mes ruajtjes së udhëtimit pa vizë dhe mbrojtjes së standardeve të privatësisë dhe të drejtave themelore të qytetarëve.

Puna me kohë të pjesshme po vazhdon të rritet në Zvicër, ndërsa gjithnjë e më shumë punonjës po zgjedhin të reduktojnë orarin e punës për arsye personale, familjare dhe të mirëqenies.

Sipas analizave të fundit mbi tregun e punës, rreth 4 në 10 persona të punësuar në Zvicër punojnë më pak se 37 orë në javë, duke e bërë vendin një nga shtetet me përhapjen më të madhe të punës part-time në Evropë, transmeton albinfo.ch.

Ndryshe nga perceptimi se të rinjtë janë grupi që preferon më shumë punën me orar të reduktuar, një analizë e Shoqatës Zvicerane të Punëdhënësve tregon se pikërisht personat mbi 50 vjeç janë ata që më shpesh zgjedhin të mos punojnë me orar të plotë.

Sipas ekonomistit Patrick Chuard-Keller, arsyeja kryesore është financiare: personat më të moshuar kanë të ardhura dhe kursime më të larta, prandaj mund ta përballojnë më lehtë reduktimin e orarit të punës.

Tek grupmoshat e reja, arsyeja kryesore mbetet arsimimi dhe studimet, ndërsa në moshën 30-44 vjeç një rol të madh luan kujdesi për fëmijët. Gratë vazhdojnë ta përmendin shumë më shpesh përgjegjësinë familjare si arsye për të punuar part-time.

Ekspertët theksojnë gjithashtu se puna me kohë të pjesshme nuk është gjithmonë zgjedhje e lirë. Në disa sektorë, sidomos pastrimi dhe kujdesi për të moshuarit apo fëmijët, shumë punonjës marrin vetëm orë të pjesshme pune dhe nuk arrijnë të sigurojnë një punë me orar të plotë.

Një faktor tjetër është edhe stresi në rritje në vendin e punës. Sipas debatit të fundit në Zvicër, intensiteti dhe ngarkesa e lartë e punës po shtyjnë shumë njerëz të ulin përqindjen e punës për të ruajtur balancën mes jetës private dhe asaj profesionale.

Megjithatë, fenomeni po shkakton debat politik dhe ekonomik. Disa qarqe ekonomike paralajmërojnë se rritja e punës part-time po zvogëlon potencialin e fuqisë punëtore në një kohë kur vendi përballet me mungesë punonjësish në disa sektorë.

Qeveria zvicerane nuk planifikon të bëjë ndryshime të përgjithshme në kufijtë aktualë të shpejtësisë në rrugë, pavarësisht debateve dhe kërkesave për ulje ose rritje të tyre.

Sipas raportimeve nga mediat zvicerane, autoritetet federale kanë konfirmuar se nuk do të ketë “retushime” apo ndryshime të përgjithshme të limiteve ekzistuese në nivel kombëtar, transmeton albinfo.ch.

Kjo do të thotë se kufijtë standard mbeten:

50 km/h në zonat urbane

80 km/h jashtë zonave të banuara

120 km/h në autostrada.

Debati për shpejtësinë në Zvicër është intensifikuar vitet e fundit, sidomos rreth zonave 30 km/h në qytete dhe kufizimeve të përkohshme në autostrada për të reduktuar kolonat dhe ndotjen.

Megjithatë, autoritetet kanë zgjedhur të ruajnë sistemin aktual, duke u fokusuar më shumë tek menaxhimi fleksibil i trafikut dhe kontrollet rrugore sesa tek ndryshimet e përgjithshme të limiteve. Në disa autostrada vazhdojnë të përdoren kufizime dinamike të përkohshme, ku shpejtësia mund të ulet në 100 ose 80 km/h gjatë trafikut të rënduar.

Ndërkohë, policia në kantone të ndryshme po vazhdon kontrollet intensive të shpejtësisë për të rritur sigurinë në komunikacion, sidomos në zonat urbane dhe pranë kufijve.

Autoritetet zvicerane kanë konfirmuar një rast të Hantavirusit të zbuluar te një pasagjer në anijen turistike MV Hondius.

Pasagjeri i ishte përgjigjur një e-mail nga kompania që menaxhonte anijen, e cila i informonte pasagjerët për incidentin shëndetësor, dhe ishte paraqitur në një spital në Cyrih të Zvicrës, ku po merr trajtim mjekësor.

Ndërkohë edhe autoritetet franceze njoftuan se u identifikua një pacient i cili nuk ishte në anijen MV Hondius, e cila është në karantinë, por ishte në të njëjtin fluturim me një nga pasagjerët, transmeton albinfo.ch.

Në përputhje me Rregulloret Ndërkombëtare të Shëndetit (RND), Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) po punon me vendet përkatëse për të mbështetur gjurmimin ndërkombëtar të kontakteve për të siguruar që ata që mund të jenë ekspozuar të monitorohen dhe për të kufizuar çdo përhapje të mëtejshme të sëmundjes.

Në përputhje me rregulloret ndërkombëtare shëndetësore, Organizata Botërore e Shëndetësisë ka nisur bashkëpunimin me vendet e përfshira për të gjurmuar kontaktet e mundshme dhe për të parandaluar përhapjen e mëtejshme të virusit. Analizat laboratorike kanë konfirmuar se bëhet fjalë për hantavirus të tipit Ande, një variant më agresiv i njohur për raste të rënda të sëmundjes.

Konfirmimi është bërë nga institucione si Instituti Kombëtar i Sëmundjeve Infektive në Afrikën e Jugut dhe Spitalet Universitare të Gjenevës në Zvicër, me mbështetjen e laboratorëve ndërkombëtarë në Senegal dhe Argjentinë. Deri më 6 maj janë raportuar gjithsej 8 raste të dyshuara, nga të cilat 3 janë konfirmuar me analiza laboratorike.

OBSH thekson se do të vijojë monitorimin e situatës dhe bashkëpunimin me autoritetet përkatëse, për të garantuar informimin dhe sigurinë e pasagjerëve, ekuipazhit dhe kontakteve të mundshme, si dhe për të kufizuar çdo rrezik të përhapjes së mëtejshme të virusit.