Qyteti i Moutier ka nisur një aktivitet mjaft të pazakontë që nga 1 janari: ndërrimin e targave të makinave. Tani, shkronjat JU dhe stemën e kantonit Jura zëvendësojnë BE të kantonit Bern. Rreth 5,700 sete targash janë prekur nga kjo ndryshim, transmeton albinfo.ch.

Ky e martë do të mbetet një ditë e veçantë për André Hulmann, banor i Moutier-it: ai hoqi targat bernese nga makina e tij, duke lënë pas një numër regjistrimi që zakonisht mbahet gjatë gjithë jetës. Ai i zëvendësoi me targat e reja JU, që mbajnë stemën e kantonit të ri, të cilat i mori në degën e Zyrës së Regjistrimit të Automjeteve në Jura, e hapur posaçërisht për këtë rast.

“Është mahnitëse!”, u shpreh André Hulmann, banor i Jurës, për programin e lajmeve të RTS-së, duke përshkruar ndjesinë e parë të udhëtimit me targat e reja.

Në mungesë të një ligji federal, janë kantonet ato që përcaktojnë moshën minimale për hyrjen në bare dhe klube nate në Zvicër.

Nga 40 personat që humbën jetën në zjarrin në lokalin Le Constellation, gjysma ishin të mitur, ndërsa më të rinjtë ishin vetëm 14 vjeç. Kjo tragjedi ka rihapur debatin mbi qasjen e adoleshentëve në bare dhe klube nate në Zvicër. Por çfarë parashikon ligji për praninë e të rinjve në këto ambiente?

Nuk ka ligj federal, rregullat i caktojnë kantonet

Zvicra nuk ka një ligj federal që rregullon këtë çështje. Çdo kanton ka rregulloret e veta për mbrojtjen e të rinjve, megjithëse dallimet mes kantoneve të Zvicrës frëngjishtfolëse nuk janë shumë të mëdha.

Një moshë kyçe është pothuajse e njëjtë kudo: 16 vjeç. Mbi këtë moshë, hyrja në bare nuk paraqet problem. Nën këtë kufi, të miturit duhet të jenë të shoqëruar nga një i rritur me autoritet prindëror për të hyrë në bar, apo edhe në kafene-restorante gjatë mbrëmjes.

Ora nga e cila zbatohet ky kufizim ndryshon sipas kantonit. Në Valais, ku ndodhi tragjedia, kufiri është vendosur në orën 22:00. Gjeneva dhe Neuchâtel janë më liberalë, duke kërkuar mbikëqyrje nga të rriturit vetëm pas mesnatës. Në Jura, kufiri është ora 21:00, ndërsa në Vaud vetëm 20:00.

Pa dallim mes bareve dhe klubeve të natës në Valais

Këto rregulla vlejnë për bare, kafene dhe restorante, përfshirë edhe lokalin Le Constellation në Crans-Montana. Duhet theksuar se në Valais autoritetet nuk bëjnë dallim mes bareve dhe klubeve të natës, ndryshe nga shumica e kantoneve të tjera. Në shumë raste, ligji është edhe më kufizues për klubet e natës, ku hyrja për të miturit shpesh ndalohet plotësisht.

Sipas ligjit në Valais, 14- dhe 15-vjeçarët që ndodheshin në Crans-Montana duhej të ishin të shoqëruar nga një i rritur i autorizuar, si prindër, kujdestar ligjor apo një person tjetër me autorizim. Nëse kjo ka ndodhur mbrëmjen e 31 dhjetorit, mbetet e paqartë. Prokurorja e Përgjithshme e Valais, Béatrice Pilloud, deklaroi se hetimet do ta sqarojnë këtë çështje.

Përgjegjësia e menaxherëve dhe kontrollet

Sipas ligjit të Valais, është detyrë e menaxherëve të lokaleve të kontrollojnë moshën e klientëve të rinj. Në rast shkeljeje, parashikohen gjoba deri në 50 mijë franga zvicerane, si dhe heqja e lejes së ushtrimit të aktivitetit dhe mbyllja e lokalit.

Megjithatë, në praktikë këto kontrolle mund të anashkalohen. Ekspertë të sigurisë kanë shpjeguar se të miturit ndonjëherë hyjnë të shoqëruar nga një mik sapo madhor, por jo nga një përfaqësues ligjor. Gjithashtu, përdorimi i kartave të rreme studentore nuk është i rrallë.

Në rastin e Le Constellation, një dëshmitar i ri ka deklaruar se ishte e mundur të hyhej në lokal përmes një hyrjeje anësore me derë automatike, duke përdorur një kod PIN, çka lejonte shmangien e kontrolleve në hyrjen kryesore. Hetimet do të përcaktojnë nëse kjo rrugë është përdorur dhe nga sa persona natën e Vitit të Ri.

“Jam befasuar nga mosha e klientëve”

Drejtori i GastroVaud, Gilles Meystre, u shpreh i habitur nga mosha e një pjese të klientëve të lokalit. “Jam vaudois dhe legjislacioni ynë ndryshon nga ai i Valais: nën moshën 16 vjeç, nuk lejohet hyrja pa autorizim prindëror në kantonin Vaud”, tha ai në emisionin Forum.

Ai theksoi se hetimet duhet të përcaktojnë nëse kontrollet në Valais, dhe veçanërisht në Crans-Montana, kanë qenë të mjaftueshme dhe nëse operatori i lokalit ka përmbushur detyrimet ligjore.

Pa përjashtime të veçanta në Valais

Disa kantone parashikojnë përjashtime për ngjarje të veçanta. Në Fribourg, për shembull, prefekti mund të ulë kufirin e moshës për aktivitete të organizuara posaçërisht për adoleshentë në bare apo klube nate. Një dispozitë e tillë nuk ekziston në Valais. Për këtë arsye, më 31 dhjetor nuk ishte dhënë asnjë autorizim i veçantë për lokalin Le Constellation.

Komuna e Crans-Montana ka pranuar se lokali Le Constellation, i shkatërruar nga zjarri, nuk është kontrolluar që nga viti 2019. Autoritetet komunale shprehën “keqardhje të thellë” për këtë dështim, duke folur për mungesë kontrollesh periodike gjatë viteve 2020–2025.

Këto deklarata u bënë të ditura gjatë një konference për shtyp, ku komuna paraqiti dokumentacionin zyrtar të dorëzuar më 3 janar në Prokurori, që përfshin rreth 60 dokumente. Hulumtimi është bazuar në afro 60 vite arkiva komunale, të cilat përshkruajnë të gjitha procedurat administrative që lidhen me lokalin, i hapur fillimisht në vitin 1967 dhe i transformuar në 2015, përpara krijimit të komunës së bashkuar të Crans-Montana-s në vitin 2017.

Asnjë kontroll mes viteve 2020 dhe 2025

Sipas ligjit, shërbimi komunal i sigurisë është i detyruar të kryejë kontrolle vjetore në objektet e hapura për publikun. Kryetari i komunës, Nicolas Féraud, konfirmoi se kontrolle (përfshirë sigurinë nga zjarri) janë kryer në vitet 2016, 2018 dhe 2019, por jo më pas.

“E pendojmë thellësisht këtë,” deklaroi Féraud, duke shtuar se aktualisht nuk ka një shpjegim për këtë neglizhencë. “Jemi thellësisht të trishtuar dhe nuk kemi përgjigje për momentin.”

Komuna theksoi se gjykatat do të përcaktojnë ndikimin e kësaj mungese kontrolli në zinxhirin e shkaqeve që çuan në tragjedi dhe se ajo do të marrë përsipër çdo përgjegjësi që do të vendosë drejtësia.

Çështja e shkumës akustike

Autoritetet komunale deklaruan se kontrolli i shkumës akustike në tavanin e bodrumit nuk ishte pjesë e mandatit të tyre, pasi punimet e brendshme nuk kishin kërkuar leje ndërtimi, as në vitin 2015 e as më pas. Megjithatë, pronari kishte detyrimin të respektonte ligjet për përzgjedhjen dhe vendosjen profesionale të materialeve.

Sipas komunës, gjatë një kontrolli të verandës në vitin 2015, shërbimi i sigurisë kishte verifikuar edhe veshjen akustike dhe nuk kishte konstatuar probleme. As në kontrolle të tjera të mëvonshme nuk ishin evidentuar shqetësime.

Masa të reja sigurie

Pas zbulimit të këtyre mangësive, kryetari Féraud njoftoi se një zyrë e jashtme e specializuar do të angazhohet për të kryer kontroll urgjent të 128 lokaleve publike në territorin e komunës. Po ashtu, do të kërkohet kontroll i materialeve, edhe pse ligji nuk e detyron një gjë të tillë.

Komuna ka vendosur gjithashtu ndalimin e përdorimit të mjeteve piroteknike në të gjitha ambientet e mbyllura.

Kapaciteti dhe pajisjet e sigurisë

Sipas autoriteteve, lokali Le Constellation kishte dy dalje emergjence, të mjaftueshme për këtë lloj objekti, dhe një fikës zjarri, i konsideruar i mjaftueshëm për madhësinë e hapësirës. Po ashtu, u theksua se nuk ishte i detyrueshëm një sistem alarmi kundër zjarrit për këtë kapacitet.

Kapaciteti maksimal i lokalit ishte 200 persona, 100 në bodrum dhe 100 në katin përdhes.

Reagimi i Kantonit

Këshilltari shtetëror i Valais-it përgjegjës për sigurinë, Stéphane Ganzer, deklaroi se kontrolli i materialeve, veçanërisht i një shkumë të tillë, “është pjesë bazë e çdo kontrolli sigurie”. Ai u shpreh i tronditur dhe i zemëruar nga mungesa e kontrolleve periodike që nga viti 2019.

“Janë konstatuar mangësi serioze dhe këto nuk duhet të ndodhin në një vend si i yni,” tha Ganzer, duke shtuar se kantoni po shqyrton masa urgjente shtesë, përfshirë ndalimin e mjeteve piroteknike në ambiente të mbyllura.

Nuk ka dorëheqje nga autoritetet lokale

I pyetur për dorëheqje, Nicolas Féraud u përgjigj negativisht:

“Ne jemi zgjedhur nga populli. Nuk e braktisim anijen në mes të stuhisë – ne marrim përgjegjësi.”

Ai theksoi se autoritetet kanë shprehur trishtimin e tyre disa herë, duke shtuar se nëse do të kishin pasur dijeni për probleme konkrete, do të kishin marrë masa menjëherë.

Avokati i viktimave kërkon përgjegjësi të plotë

Avokati Romain Jordan, që përfaqëson disa nga viktimat, deklaroi se komuna dhe të gjitha autoritetet duhet të mbajnë përgjegjësi të plotë. Ai kritikoi mungesën e kërkim-faljeve dhe theksoi se numri i madh i mangësive ngre pyetje serioze për hapjen e një hetimi më të thelluar ndaj komunës.

Sipas tij, përpjekja e komunës për ta paraqitur veten si viktimë është e papranueshme dhe cenon statusin e viktimave të vërteta të kësaj tragjedie.