Fehmi Mahalla, i lindur më 1981 në Ferizaj dhe i rritur në Lozanë që nga viti 1990, është një nga figurat më të spikatura shqiptare në sportin e karatesë, si garues dhe si trajner i disa prej emrave më të suksesshëm të gjeneratave të fundit. Rruga e tij nisi herët, nën udhëheqjen e babait të tij, Fahri Mahalla, në klubin e karatesë “Dardania Lausanne”, aty ku formoi disiplinën, teknikën dhe karakterin që e shoqërojnë edhe sot.
Sukseset si garues – një karrierë e kulluar prej kampioni
Fehmi Mahalla është pjesë e historisë së karatesë zvicerane, me rezultate që pak sportistë në Evropë mund t’i arrijnë:
Kampion i Evropës për seniorë, kategorisë së rëndë – Tenerife, 2005
Kampion i Lojërave Frankofone (2005–2007)
Fitues 3 herë i turneut më prestigjioz botëror, Open d’Paris, në kategorinë e rëndë dhe absolute
14 herë Kampion Shtetëror i Zvicrës
Pjesë ePërfaqësueses së Zvicrës për afro 20 vite
Foto: Genti Mersinaj
Ai luftoi për Zvicrën në një kohë kur Kosova ende nuk mund të përfaqësohej si shtet në arenën ndërkombëtare. Në këtë cilësi, Mahalla jo vetëm shënoi rezultate të jashtëzakonshme, por mbeti edhe shembull i dinjitetit dhe profesionalizmit në diasporë.
Fehmi Mahalla – trajner i kampionëve
Pas karrierës si sportist elitar, Mahalla u bë trajner i kërkuar në Zvicër, Kosovë dhe Shqipëri, duke u kthyer në arkitekt të sukseseve ndërkombëtare të dhjetëra sportistëve.
Këta janë kampionët që ka kalitur Fehmi Mahalla:
albinfo.chalbinfo.ch
Alvin Karaqi – Kampion i Lojërave Olimpike Evropiane, nënkampion i Evropës dhe Mesdheut, fitues i Premier League (Përfaqësues i Shqipërisë)
Orges Arifi – 2x Nënkampion i Evropës (Për Shqipërinë)
Kujtim Bajrami – 2x Nënkampion i Evropës, vendi i tretë në Botëror (Për Zvicrën)
Herolind Nishevci – Vendi i tretë në Kampionatin Botëror (Për Kosovën)
Në rolin e trajnerit të përfaqësueseve të Kosovës dhe Shqipërisë, ai ka kontribuar në ngritjen e këtyre dy ekipeve në nivele historike. Me Shqipërinë ka arritur dy medalje të argjendta evropiane, ndërsa me Kosovën rezultatin e jashtëzakonshëm të vendit të tretë në Evropë dhe Botë.
“Shpërblimi më i madh për një trajner është medalja e nxënësit”
Në rrëfimin e tij, Fehmi Mahalla e përshkruan suksesin me një thjeshtësi karakteristike: “Kënaqësia më e madhe nuk është vetëm medalja ime, por ajo e garuesit. Aty shpërblehet puna e trajnerit”.
Për të rinjtë, ai ka një mesazh të qartë: “Shpëtimi është te disiplina dhe te puna. Vetëm punë, punë dhe njerëz të duhur përreth. Vetëm kështu ecet përpara”.
Foto: Genti Merisnaj
Sfida dhe e ardhmja
Mahalla pranon se angazhimet profesionale në Zvicër e kufizojnë praninë e tij të përditshme në stërvitje, por synimi mbetet i pandryshuar: të jetë pranë garuesve që kanë potencial të shndërrohen në kampionë evropianë dhe botërorë.
“Në Zvicër niveli i të rinjve shqiptarë në karate ka rënë paksa, ndërsa Kosova dhe Shqipëria po shënojnë rritje dhe rezultate të jashtëzakonshme në skenën ndërkombëtare. Kjo më jep motivim të vazhdueshëm për të kontribuar aty ku talenti shqiptar po del në pah fuqishëm”, thekson Mahalla.
VIDEO:
Lidh tri hapësira shqiptare, përmes sportit
Fehmi Mahalla mishëron modelin e sportistit dhe trajnerit të diasporës: i përkushtuar, punëtor, me standarde të larta dhe me një sens të fortë përgjegjësie ndaj të rinjve shqiptarë. Sukseset e tij në Zvicër dhe ndikimi i tij në Shqipëri e Kosovë e bëjnë figurë shembullore – një histori suksesi që lidh tri hapësira shqiptare përmes sportit.
Kryeministrat e Danimarkës dhe Grenlandës kanë lëshuar një deklaratë, përmes së cilës kanë kërkuar respekt për kufijtë e shteteve të tyre pasi presidenti i SHBA-së, Donald Trump emëroi një të dërguar special në territorin danez, për të cilin ai e ka thënë vazhdimisht se duhet të jetë nën kontrollin e SHBA-së.
“E kemi thënë shumë qartë më parë. Tani e themi përsëri: nuk mund të aneksoni vende të tjera. Parimet themelore janë në rrezik. Grenlanda u përket grenlandezëve dhe SHBA-ja nuk duhet ta pushtojë Grenlandën. Ne presim respekt për integritetin tonë të përbashkët territorial”, thuhet në deklaratën e kryeministres së Danimarkës, Mette Frederiksen dhe të Grenlandës, Jens-Frederik, transmeton albinfo.ch.
Ndryshe, dje Trump ka emëruar guvernatorin e Luizianës, Jeff Landry, si të dërguar special të SHBA-së në ishullin e madh Arktik të pasur me minerale.
Udhëtimi midis Krishtlindjeve dhe Vitit të Ri nuk është aspak një përvojë relaksuese. Për çfarë duhet të jeni të përgatitur kur të largoheni nga Zvicra në ditët në vijim?
Së pari: mbërrini në aeroport në kohë… dhe kini durim
Edhe para se të hipni në aeroplan, jini të përgatitur për turma të mëdha dhe radhë të gjata në të gjitha aeroportet e Zvicrës:
Cyrih
“Periudha e Krishtlindjeve dhe Vitit të Ri është një nga kohët më të ngarkuara të vitit për udhëtime në Aeroportin e Cyrihut,” tha zëdhënësja Livia Caluori.
“Për shkak të rritjes së vëllimit të pasagjerëve, mund të ketë kohë më të gjata pritjeje, veçanërisht gjatë orëve të pikut – për shembull në regjistrim, pikat e kontrollit të sigurisë ose kontrollin e pasaportave,” shtoi ajo.
Gjenevë
Meqenëse pritet që më shumë pasagjerë të rreshtohen në regjistrim dhe siguri, “ne ju rekomandojmë që të arrini tre orë para nisjes së fluturimit tuaj,” tha menaxhmenti i aeroportit.
EuroAirport
Meqenëse qasja rrugore në EuroAirport është aktualisht e ndërprerë, pasagjerëve u kërkohet të lënë kohë shtesë për të udhëtuar drejt aeroportit.
Përveç kësaj
Edhe pse grevat janë relativisht të rralla në Zvicër, ato janë shumë më të zakonshme jashtë vendit – duke përfshirë edhe gjatë festave të Krishtlindjeve dhe Vitit të Ri.
Imagjinoni të udhëtoni jashtë vendit dhe të gjendeni të bllokuar për shkak të një greve në transport.
Sipas Euronews, “grevat e udhëtimit janë bërë një pjesë e njohur e sezonit festiv, pasi punëtorët synojnë një nga periudhat më të ngarkuara të vitit në luftën e tyre për paga dhe kushte më të mira”.
Ku do të ndodhin grevat gjatë javës së fundit të vitit 2025?
Nga 26 deri më 29 dhjetor, stafi tokësor i EasyJet në Aeroportin Luton të Londrës do të bëjë grevë, prandaj prisni vonesa me regjistrimin dhe trajtimin e bagazheve kur të mbërrini nga Zvicra.
Dhe nëse udhëtoni për në Spanjë me Ryanair, kini kujdes se stafi që punon për partnerin spanjoll të shërbimit tokësor të linjës ajrore, Azul Handling, ka organizuar greva javore.
Ato do të vazhdojnë deri më 31 dhjetor, të mërkurën, të premten, të shtunën dhe të dielën midis orës 5 dhe 9 të mëngjesit, 12 dhe 3 pasdite, si dhe nga ora 9 e mbrëmjes deri në mesnatë.
Një tjetër problem i mundshëm: kontrolle të shtuara kufitare
Qeveria njoftoi më 19 dhjetor se, për të parandaluar imigracionin e paligjshëm, Zvicra po rrit kontrollet në kufijtë e saj, dhe veçanërisht në kufirin me Italinë.
Kjo do të thotë se kryhen kontrolle më të rrepta dhe më të rregullta – diçka që duhet ta mbani mend nëse po udhëtoni drejt Zvicrës nga Italia, pasi mund të kërkohen pritje më të gjata në pikat e kontrollit kufitar.
Por kjo nuk është e gjitha: nëse po fluturoni brenda Evropës dhe nuk keni një pasaportë zvicerane ose të BE/EFTA-s (Norvegji, Islandë ose Lihtenshtajn), prisni radhë më të gjata në Sistemin e Hyrjes/Daljes (EES) në aeroportet e destinacionit tuaj. (I njëjti rregull vlen edhe kur fluturoni drejt Zvicrës nga jashtë vendit).
Siç raportohet nga Euronews, “Kontrollet e reja kufitare tashmë po shkaktojnë dhimbje koke për pasagjerët, të cilët kanë raportuar radhë të gjata ndërsa njerëzit kalojnë nëpër procedurat e përpunimit për herë të parë. Një raport nga Këshilli Ndërkombëtar i Aeroporteve (ACI) Evropë ka paralajmëruar se në aeroportet më të prekura – veçanërisht në Francë, Gjermani, Greqi, Islandë, Itali, Portugali dhe Spanjë – kohët e pritjes mund të jenë deri në tre orë.”
“Në disa raste, vonesat kanë rezultuar në humbjen e fluturimeve të pasagjerëve.”
Komisioni Evropian ka vlerësuar se Kosova ka vazhduar t’i përmbushë obligimet që nga liberalizimi i vizave, por ka kërkuar që të bëhet më shumë në informimin e qytetarëve të Kosovës se lëvizja pa viza nuk duhet të keqpërdoret për të kërkuar azil të pabazuar në vendet e Bashkimit Evropian.
Në raportin vjetor të liberalizimit të vizave për të gjitha shtetet nëpër botë, BE-ja konstaton me shqetësim se keqpërdorimi i liberalizimit për të kërkuar azil ka vazhduar ndërsa në disa raste, si ai i Kosovës, ka ardhur deri te rritja e kërkesave për azil. Në këtë raport, Komisioni Evropian ka përdorur shifrat për vitin 2024 për të cilin ato janë të plota.
Sipas raportit të Komisionit Evropian, gjatë vitit 2024 ka pasur një rritje të ndjeshme të numrit të kërkesave për azil nga shtetasit e Kosovës me më shumë se mbi 6.700 kërkesa të regjistruara. Kjo shifër është më e vogël sesa kërkesat nga ana e shtetasve të Shqipërisë. Në rastin e Shqipërisë trendi është në ulje, ndërsa në atë të Kosovës është në rritje krahasuar me një vit më herët.
Komisioni Evropian në këtë raport thekson se parandalimi i paraqitjes së kërkesave të pabazuara për azil duhet të mbetet prioritet për të gjithë partnerët që gëzojnë mundësinë e lëvizjes pa viza, e kjo vlen sidomos për Kosovën, por edhe për Shqipërinë, Moldavinë dhe Gjeorgjinë.
Komisioni Evropian kërkon që autoritetet e Kosovës të bashkëpunojnë edhe më shumë me vendet anëtare të BE-së për të adresuar në mënyrë më të mirë problemin e kërkesave të pabazuara për azil.
Komisioni Evropian njeh faktin se autoritetet në Kosovë kanë zhvilluar fushata të duhura për ndërgjegjësimin e qytetarëve, por kërkon që të vazhdojë me këtë proces, në mënyrë që qytetarët të kuptojnë më mirë të drejtat dhe obligimet që dalin nga liberalizimi i vizave.
Nga Kosova, sikur edhe nga vendet e tjera që kanë liberalizim vizash, kërkohet që edhe më shumë të përshtatin regjimin e tyre për viza me atë të BE-së. Kjo ka të bëjë me mundësinë e ardhjes pa viza në vendet e rajonit të Ballkanit Perëndimor, e pastaj kalojnë ilegalisht në territorin e BE-së. Këtë dukuri BE-ja, sidomos në rastin e Serbisë dhe Bosnjë e Hercegovinës, e sheh edhe si rrezik potencial për sigurinë e BE-së.
Komisioni Evropian ka kërkuar nga Kosova edhe parandalimin e lëshimit të dokumenteve false të identitetit dhe udhëtimit me identitete të rreme, si dhe me përmirësimin e kapaciteteve për zbulimin e dokumenteve të falsifikuara.
Kërkohet që të vazhdohet bashkëpunimi me Interpolin për dokumentet e humbura dhe të vjedhura e të zbatohet në tërësi ligji i ri dhe Udhëzimi Administrativ për Kartat e Identitetit, në mënyrë që të rritet edhe siguria e dokumenteve.
BE-ja vazhdimisht ka rikujtuar Kosovën dhe vendet e tjera se me hyrjen në fuqi të liberalizimit të vizave nuk kanë përfunduar obligimet për të përmbushur kërkesat, por ato janë të vazhdueshme./KOHA
Në korrik, një politikan i SVP-së u sulmua në Zofingen. Policia kantonale e Aargaut arrestoi së fundmi tre persona në lidhje me këtë grindje. Të arrestuarit janë një shtetas zviceran 20-vjeçar, një shtetas gjerman 21-vjeçar dhe një shtetas kosovar 19-vjeçar, transmeton albinfo.ch
Të tre akuzohen në lidhje me një sulm mbi René Schindler, 53 vjeç, anëtar i SVP-së i Zofingenit në parlamentin kantonal. Është kërkuar paraburgim, siç raportohet nga “Aargauer Zeitung”.
Ai ksihte pësuar lëndime në kokë, mavijosje dhe kishte humbur një dhëmb nga sulmi ndërsa po ecte për në shtëpi nga festivali tradicional i fëmijëve në Zofingen në orën 23:00. Ai kërkoi trajtim spitalor. Tre të rinjtë ikën para se të mbërrinte policia.
Sipas viktimës, sulmi kishte ndodhur pasi ai ishte përpjekur të ndërmjetësonte në mes të një grupi të rinjsh që ishin duke u rrahur mes vete.
“Policia ka bërë një punë të shkëlqyer,” thotë Schindler për gazetën “Aargauer Zeitung”. “Ndihesha se po merrem seriozisht dhe po mbështetesha mirë gjatë gjithë procesit”, thotë ai.
Vetë Schindler kontribuoi në hetim.
“Dikush më dërgoi foto të një të riu dhe unë njoha njërin nga sulmuesit e mi në to”, shpjegoi ai. “Pastaj ia dërgova fotot policisë”, përcjell albinfo.ch. Më vonë, atij iu treguan edhe foto të tjera në të cilat ai njohu një autor të dytë me “siguri 98 për qind”.
Arrestimet u bënë të mundura “falë punës së kujdesshme hetimore të policisë kantonale”, tha një zëdhënës i zyrës së prokurorit publik për gazetën AZ.
Viti 2025 ishte një vit i shkëlqyer për arin. Metali i verdhë fitoi më shumë se 60%, duke përditësuar vazhdimisht rekordet e tij.
Të hënën, për herë të parë në histori, është tejkaluar çmimi prej 4400 dollarësh (3488 CHF) për ons (domethënë kilogrami është rreth 113,000 CHF). Dhe sipas ekspertëve, të gjithë përbërësit janë aty që edhe viti 2026 të jetë i favorshëm.
Një nga faktorët kryesorë pas nivelit të lartë të çmimeve është dhe mbetet pasiguria globale. Këto variojnë nga pasojat e politikës doganore të Presidentit të SHBA-së Donald Trump, të cilat janë ende të vështira për t’u vlerësuar, deri te konfliktet e shumta gjeopolitike, veçanërisht lufta në Ukrainë.
Në kohë si këto, ari është pasuria më e sigurt kur bëhet fjalë për mbrojtjen e një portofoli dhe ruajtjen e vlerës së tij. Një qasje që për më tepër tejkalon shekujt, duke sugjeruar se asgjë nuk ka ndryshuar: në Romën e lashtë një ons ari bënte të mundur blerjen e një tunike elegante, sot me të njëjtën sasi mund të blini një kostum elegant.
Por bankat qendrore janë gjithashtu një faktor i rëndësishëm. Meqenëse dollari amerikan është monedha referuese në botë, ai ka qenë prej kohësh monedha rezervë “par excellence”, shkruan swissinfo. Megjithatë, kohët e fundit, një trend ka fituar vrull midis bankave qendrore të vendeve në zhvillim: shkëputja nga supremacia e dollarit. Ari shërben si zëvendësim.
Sipas llogaritjeve nga ekspertët e kompanisë së investimeve VanEck, që nga viti 2022 bankat qendrore në të gjithë botën janë blerës neto të arit dhe ruajnë më shumë se 1,000 ton në vit. Edhe në vitin 2025 ky trend vazhdoi, me rreth 700 ton tashmë në fund të tetorit, sipas prodhuesit të arit Heraeus. Këto blerje janë një mbështetje e madhe për çmimin e metalit, transmeton albinfo.ch.
Sidomos në Kinë, braktisja e dollarit është pjesë e strategjisë dhe blerjet aktuale mund të jenë edhe më të larta se shifrat zyrtare, spekulon Arthur Jurus, drejtor investimesh i bankës private Oddo BHF Suisse. Sipas Commerzbank, megjithatë, rezervat e arit të bankave qendrore nuk ka gjasa të rriten pafundësisht. Në fakt, rezervat tradicionalisht kanë për qëllim të sigurojnë tregtinë e jashtme dhe t’u ofrojnë importuesve valutë të huaj të mjaftueshme për të paguar mallrat e tyre: kjo është vështirë e mundur me arin.
Pastaj është politika monetare: normat e ulëta të interesit barazohen me një çmim më të lartë të arit. Në të vërtetë, normat e ulëta reale të interesit e bëjnë metalin e çmuar, i cili në vetvete nuk gjeneron asnjë të ardhur, më tërheqës. Dhe në vitin 2026, normat e interesit pritet të vazhdojnë të bien, të paktën në Shtetet e Bashkuara.
Në këtë kontekst, kryetari i ri i Rezervës Federale do të luajë një rol vendimtar. Pasardhësi më i mundshëm i Jerome Powell është Kevin Hassett, një mbështetës besnik i Trump dhe për këtë arsye një garantues i uljeve të kostos së parasë të kërkuara vazhdimisht nga presidenti amerikan. Deri në fund të mandatit të Powell në maj, situata e normave të interesit mund të mbetet ende e qetë.
IG Markets ofron një arsye tjetër për trendet aktuale, megjithëse një më pak themelore. Në SHBA së shpejti do të ketë zgjedhje afatmesme dhe, sipas statistikave, vite të tilla janë të mira për arin, shpjegon Christian Henke, analisti kryesor i tregut. Në periudha të tilla, luhatshmëria rritet, aksionet janë më pak të kërkuara dhe investitorët kërkojnë strehë të sigurta.
Por sa e pasur do të jetë në të vërtetë bufeja e arit në vitin 2026? Henrik Marx, kreu i shitjeve në Heraeus Precious Metals, supozon një diapazon çmimesh midis 3,500 dhe 5,000 dollarëve për ons. Ekspertë të tjerë parashikojnë gjithashtu rritje të mëtejshme të çmimeve, ndoshta pas një pauze, duke pasur parasysh nivelet mjaft të larta.
Vlerësimet variojnë nga 4500 dollarë në Oddo BHF në 4950 dollarë në Deutsche Bank. Në të njëjtën kohë, shumë ekspertë e lënë derën hapur: nëse, për shembull, lufta në Ukrainë do të mbaronte ose ngjarje të tjera do të ulnin dëshirën për siguri, një korrigjim i fortë nuk mund të përjashtohet.
Ishte një vit kontrastesh për bujqësinë zvicerane. Të korrat e mira rimbushën stoqet, por çmimet e ulëta të prodhuesve, presioni nga importet dhe shfaqja e dëmtuesve të rinj ulën rendimentet në shumë ferma.
Sipas rishikimit vjetor të publikuar të hënën nga Shërbimi i Informacionit Bujqësor, bilanci për prodhimin e të korrave është pozitiv: të korrat e perimeve ishin të mira dhe sektori i drithërave u rimëkëmb.
Në rastin e patateve dhe frutave, gjithashtu, rendimentet e larta kanë mundësuar rimbushjen e stoqeve – megjithëse kjo ka çuar në një rënie të çmimeve. Përveç kësaj, fermat u përballën me presionin nga importet dhe dëmtuesit e rinj si bredhi i panxharit. Në vreshtarinë, kriza u përkeqësua, raportojnë mediat zvicerane, transmeton albinfo.ch.
Prodhimi i qumështit ishte më i lartë se vitin e kaluar, por presioni mbi çmimet u rrit. Sezoni i kullotave alpine u prek nga sëmundjet e kafshëve dhe sulmet e ujqërve.
Prodhimi i mishit të viçit ngeci dhe importet u rritën, por prodhuesit e derrave ishin në gjendje të përballonin veten. Të korrat e mjaltit ishin mbi mesataren.
Sëmundjet kardiovaskulare shkaktuan më shumë se një të katërtën e vdekjeve të regjistruara vitin e kaluar në mesin e popullsisë me banim të përhershëm në Zvicër. Këto sëmundje janë në veçanti shkaku kryesor i vdekjes tek gratë, ndërsa tek burrat faktori kryesor vdekjeprurës është kanceri.
Sipas të dhënave të publikuara sot nga Zyra Federale e Statistikave (FSU), në vitin 2024 vdiqën pothuajse 72,000 njerëz, domethënë rreth 37,000 gra dhe rreth 35,000 burra. Njëzet mijë nga këto vdekje janë për shkak të sëmundjeve kardiovaskulare.
Nga ana tjetër, për 18,000 njerëz, beteja kundër një tumori ishte fatale, lexojmë në një shënim. Sa i përket demencës, pati mbi 6,500 vdekje, dy të tretat e të cilave ishin femra, shkruan RSI.
Siç u përmend, sëmundjet e zemrës dhe të sistemit të qarkullimit të gjakut kanë qenë shkaku kryesor i vdekjes tek gratë, me një përqindje prej pothuajse 29%, përpara kancerit (22%), përcjell albinfo.ch. Pozicionet e përmbysura për burrat, me tumore që, megjithëse pak (28% deri në 27%), kanë marrë më shumë viktima të sulmeve në zemër dhe goditjeve në tru.
Sa i përket shkallës së vdekshmërisë, në të dy gjinitë shkalla e vdekshmërisë ka rënë, por shkalla e kancerit është rritur. Rënie e dyfishtë ka edhe për shkallën e lidhur me shkaqet e jashtme të vdekjes, përkatësisht aksidentet, krimet e dhunshme dhe vetëvrasjet.
Viti 2026 paraqitet nën një sfond pozitiv dhe negativ. Pensionistët do të përfitojnë të ardhura shtesë falë pensionit të 13-të AHV, por kontributet e sigurimeve shëndetësore do të mbeten një barrë e konsiderueshme, duke u rritur ende krahasuar me vitet e kaluara.
Pensioni i 13-të AHV
Reforma kryesore legjislative e vitit të ardhshëm ka të bëjë me pensionistët. Në dhjetor 2026, pagesa e 13-të e pensionit të pleqërisë dhe të mbijetuarve (AHV) do të bëhet për herë të parë.
Për beqarët në pension, ky pension i 13-të përfaqëson një të ardhur shtesë midis 1260 dhe 2520 frangave zvicerane. Shuma e tij korrespondon me një të dymbëdhjetën e pensioneve të paguara gjatë vitit. Llogaritja është më komplekse për çiftet e martuara.
Energjia elektrike po bëhet më e lirë
Çmimi i energjisë elektrike pritet të bjerë me një mesatare prej 4% në vitin 2026. Një familje tipike do të paguajë 27.7 cent për kilovat orë vitin e ardhshëm, një kursim mesatar prej 58 frangash për vitin.
Ky është viti i tretë radhazi i rënies së çmimeve të energjisë elektrike, pas rritjes së ndjeshme në fillim të luftës në Ukrainë. Edhe pse kursimet mund të duken modeste, ato grumbullohen me kalimin e viteve.
Çdo verë, kompanitë e energjisë elektrike i paraqesin tarifat e tyre të reja autoriteteve për shqyrtim. Çmimet e reja hyjnë në fuqi më 1 janar të vitit pasardhës.
Rënie e të ardhurave për fotovoltaikët
Ndërsa familjet mund të presin rënien e çmimeve të energjisë elektrike, operatorët e instalimeve fotovoltaike do të marrin të ardhura dukshëm më të ulëta.
Sipas vlerësimeve të Shoqatës së Prodhuesve të Pavarur të Energjisë (VESE), norma e blerjes për energjinë elektrike diellore pritet të ulet me pothuajse 25% – një rënie e konsiderueshme e të ardhurave që lidhen me injektimin e kësaj energjie elektrike në rrjet, me një shpërblim mesatar prej rreth 9.6 centësh për kWh për instalimet deri në 30 kW.
Kjo rënie është për shkak të Ligjit të ri të Energjisë, i cili hyn në fuqi më 1 janar. Ai harmonizon normat e blerjes në të gjithë Zvicrën. Prandaj, pronarët e instalimeve diellore do të marrin më pak para, veçanërisht në verë, një periudhë me energji elektrike të tepërt.
Primet e sigurimit shëndetësor rriten
Sa i përket kostove shëndetësore, barra mbi mbajtësit e policave do të rritet më tej vitin e ardhshëm. Primet do të rriten mesatarisht me 4.4%. Primi mesatar mujor tani do të arrijë në 393 franga zvicerane për person.
Anketat tregojnë se kostoja e lartë e kujdesit shëndetësor është shqetësimi kryesor i zviceranëve.
Një model i ri çmimesh zbatohet edhe për konsultat mjekësore. Sistemi i vjetër Tarmed zëvendësohet nga struktura e re tarifore Tardoc. Ky ndryshim ka të bëjë me shërbimet mjekësore ambulatore.
Sipas shërbimit të krahasimit Comparis, ky evolucion mund të çojë në një rritje ose ulje të faturave për pacientët, varësisht nga trajtimi dhe modeli i sigurimit.
Norma interesi më të ulëta për kreditë e pasurive të paluajtshme dhe konsumatore
Ata që dëshirojnë të hyjnë në borxh po përfitojnë nga konteksti aktual. Këtë vit, Banka Kombëtare Zvicerane e ka ulur normën e saj të politikës në 0%, dhe normat e interesit në përgjithësi po bien. Prandaj, paratë janë të lira. Ky është një lajm i mirë për të gjithë pronarët e shtëpive që duhet të rinovojnë kredinë e tyre të shtëpisë vitin e ardhshëm, shkruan RTS, transmeton albinfo.ch.
Kreditë konsumatore janë bërë gjithashtu më të përballueshme. Më shumë se katër miliardë franga zvicerane në kredi të reja konsumatore kontraktohen çdo vit në Zvicër.
Normat më të ulëta të interesit të tregut nënkuptojnë se qeveria federale do të ulë normën maksimale të interesit për kreditë konsumatore me një pikë përqindjeje që nga 1 janari 2026. Nga kjo datë, kjo normë maksimale do të jetë 10%.
Qiramarrësit në përgjithësi përfitojnë nga ky mjedis me normë të ulët interesi. Norma e politikës pritet të mbetet e pandryshuar vitin e ardhshëm dhe inflacioni është gjithashtu i ulët. Prandaj, shumica e familjeve mund të presin që qiraja e qirasë së tyre aktuale të mbetet e qëndrueshme; një rritje e përgjithshme e qirave nuk duhet të pritet.
Nëse mendoni për horizontet shumë të mëdha, mund të mendoni për Nju Jorkun, Hong Kongun ose Dubain. Metropoli amerikan, për shembull, ka rreth 300 rrokaqiej – ndërtesa që janë mbi 150 metra të larta. Qytetet zvicerane nuk po luajnë në këtë ligë deri më tani. Duhet pranuar se Cyrihu ose Bazeli, për shembull, kanë ndërtuar gjithashtu pak më lart që nga fillimi i mijëvjeçarit. Një horizont? Të dy qytetet janë larg kësaj. Me një projekt të ri, Cyrihu tani mund të bëjë një hap përpara këtu.
14 vjet pas përfundimit të Kullës Prime – ndërtesa më e madhe në qytet, e vendosur direkt në Hardbrücke të Cyrihut – tani shfaqet emri Elysium. Një rrokaqiell vizionar i firmës arkitekturore të Cyrihut Studioforma Design. Lartësia e kullës: 240 metra – dy herë më e lartë se Kulla Prime dhe aq e lartë sa asnjë ndërtesë tjetër në Zvicër! Ndërtesa rekord e ndarjes së qiellit do të ndërtohet pikërisht në afërsi të Kullës Prime.
Detajet e projektit
Koncepti është ambicioz. Janë planifikuar 612 apartamente, rreth një e treta e të cilave duhet të jenë të lira. Përveç kësaj, ka një hotel, ambiente kulturore, hapësira dyqanesh dhe zona të gjelbra dhe të përbashkëta të aksesueshme publikisht. Qëllimi nuk është të ndërtohet një kullë luksoze, por një model dendësimi urban që kundërvepron mungesën akute të strehimit. “Në një qytet ku strehimi është ende i pakët, Elysium tregon një rrugë të mundshme: dendësi që u shërben njerëzve – në vend që t’i zhvendosë ata”, thotë zëdhënësja e Studioforma, Harriet Darko-Boamah, për “20 minuta”.
Projekti përfshin gjithashtu një element të dytë, po aq të dukshëm, të quajtur Mantis. Kjo është një urë spektakolare për këmbësorë që të çon nga rruga në katin e dymbëdhjetë. Ajo lidh zonën e stacionit me një oborr të ngritur – dhe në të njëjtën kohë mbron viaduktin dhe Frau-Gerolds-Garten të njohur. Poshtë urës, është planifikuar një amfiteatër i hapur me 1256 vende, shkruan Blick. “Një skenë e re kulturore në mes të qytetit – e aksesueshme publikisht dhe arkitekturore mbresëlënëse”, shkruajnë arkitektët e Cyrihut në faqen e internetit, përcjell albinfo.ch.
Sa realist është zbatimi?
Kryearkitekti Alex Leuzinger flet qëllimisht për “20 minuta” provokim. “Tre ose katër kate nuk janë të mjaftueshme”, thotë ai. Meqenëse zona e ndërtimit është e kufizuar, Cyrihu nuk ka zgjidhje tjetër veçse të shkojë më lart në planin afatgjatë. Ndërtimi i kondensuar shpesh kritikohet – por në fund të fundit është përgjigja për rritjen e qirave, ndërprerjet bosh dhe mungesën e hapësirës. Zona industriale në Hardbrücke me lidhje hekurudhore dhe zona të lëna djerrë është gjithashtu veçanërisht e përshtatshme për një projekt të tillë.
Por sa realist është zbatimi? Vetë arkitekti kryesor Leuzinger i zbeh pritjet. Ankesat për ndërtim, rezistenca politike dhe kundërshtimet – për shembull për shkak të hijes ose shqetësimeve për zhurmën – i bëjnë projektet e mëdha në Zvicër të vështira. “Shumë duan të jetojnë në qytet, por në të njëjtën kohë të kenë paqe rurale”, thotë ai. Janë pikërisht këto argumente që kanë bllokuar projektin e ansamblit në zonën e Zurich Hardturm me dy kulla banimi (secila 137 metra e lartë) dhe një stadium futbolli për vite me radhë.
Një vështrim në rekordin e mëparshëm zviceran tregon se sa unik do të ishte Elysium. Sepse aktualisht kullat Roche në Bazel janë ndërtesat më të larta në vend me përkatësisht 205 dhe 178 metra. Kulla më e lartë rezidenciale në Zvicër është aktualisht Kulla Three Point E në Dübendorf ZH, e cila u përfundua në vitin 2024. Me 113 metra, nuk është as gjysma e lartësisë së Kullës Elysium të planifikuar.
Rreziku i rrëzimit është veçanërisht i lartë në dimër. Gjatë kësaj periudhe, rreth 22,000 shtrime në spital urgjente janë për shkak të lëndimeve të shkaktuara nga rrëzimet dhe aksidentet. Kjo është 9% më shumë se gjatë pjesës tjetër të vitit, njoftoi të hënën Zyra Federale e Statistikave.
Shtrimet në spital të lidhura me lëndimet rriten ndjeshëm nga dhjetori e tutje, duke arritur kulmin në shkurt në rajonet turistike të Graubünden dhe Valais. Sipas një analize, numri i rasteve në këto dy kantone është dy herë më i lartë se gjatë pjesës tjetër të vitit, shkruan swissinfo, përcjell albinfo.ch.
Në Graubünden, për shembull, 35 raste në ditë u regjistruan në shkurt midis viteve 2022 dhe 2024, krahasuar me 18 raste në Valais. Në shtator, shifrat ishin përkatësisht 11 dhe 9 raste në ditë. Sipas Zyrës Federale të Statistikave, shumica e pacientëve vijnë nga kantone të tjera ose nga jashtë vendit.
Duke përfaqësuar një të katërtën e të gjitha rasteve, lëndimet në kokë janë më të shpeshtat. Megjithatë, janë lëndimet në gju dhe shpatulla që rriten më shumë gjatë muajve të dimrit.
Larg qytetit të vjetër, parlamenti i qytetit të Bernës nuk sheh nevojë për rregullim të mëtejshëm të Airbnb-ve, sipas përgjigjes së tij ndaj një interpelance që kritikonte një qira afatshkurtër të planifikuar në Länggasse.
Në mocionin e tyre, anëtarët e Partisë Social Demokratike të krahut të majtë pretenduan se apartamentet për qira afatshkurtër po ndërtoheshin në mes të një mungese banesash dhe në një vendndodhje të shkëlqyer. Si rezultat, do të humbiste një hapësirë e rëndësishme jetese, thanë ata. Komisioni lokal i lagjes kishte kundërshtuar pa sukses projektin me 16 apartamente në Seidenweg.
Nga ana tjetër, parlamenti i qytetit sheh nevojë për veprim vetëm në qytetin e vjetër, shkroi ai. Atje, përqindja e ofertave të reklamuara të Airbnb në lidhje me stokun e banesave ishte dukshëm më e lartë se në pjesën tjetër të qytetit: sipas një vlerësimi nga qershori i kaluar, kishte 26 Airbnb aktive për 1,000 apartamente. Distrikti Mattenhof-Weissenbühl ishte në vendin e dytë me 7.4, shkruan swissinfo, transmeton albinfo.ch.
Parlamenti i qytetit u përgjigj gjithashtu se është i pozicionuar mirë kur bëhet fjalë për mbrojtjen e hapësirës ekzistuese të jetesës. Megjithatë, ai ka hapësirë të kufizuar për manovrim kur bëhet fjalë për ofertat e reja të Airbnb. Si rregull, nuk kërkohet autorizim nëse një apartament ekzistues shndërrohet në një qira afatshkurtër.
I vetmi përjashtim në këtë drejtim është qyteti i vjetër, ku zhvilluesi duhet të tregojë me kërkesë se hapësira e prekur e jetesës nuk do të jepet me qira në një bazë afatshkurtër kur paraqet aplikime të reja planifikimi.
Lex Airbnb ende i bllokuar
Kjo është një nga pasojat e “Lex Airbnb”, të cilën votuesit e Bernës e miratuan me më shumë se 80% në vitin 2022. Qëllimi i projektligjit ishte të kufizonte qiranë komerciale të disa shtëpive të dyta në qytetin e vjetër: apartamentet mund të jepen me qira si Airbnb për një maksimum prej 90 netësh në vit.
Megjithatë, ndryshimi përkatës i ligjit është bllokuar ligjërisht për shkak të një ankese kolektive, përfshirë edhe nga shoqata e pronarëve të shtëpive. Sipas parlamentit të qytetit, më pas do të trajtohet nga gjykata administrative. Megjithatë, amendamenti ka një “efekt paraprak”, shkroi ajo. Sipas shërbimit të informacionit komunal, ndërkohë nuk po përpunohen aplikime për ndërtime që shkelin rregullat e reja.
Si pjesë e zonës Shengen “pa kufij”, në kufijtë zviceranë kryhen vetëm kontrolle sporadike dhe të rastësishme. Por kjo qasje e butë pritet të ndryshojë.
Në mocione identike, të dy dhomat e Parlamentit – Këshilli Kombëtar dhe Këshilli i Shteteve – i kanë bërë thirrje Këshillit Federal të intensifikojë kontrollet në kufijtë zviceranë, me qëllim gjetjen dhe dëbimin e vazhdueshëm të personave pa leje qëndrimi, si dhe frenimin e krimit ndërkufitar.
Në përgjigje, Zyra Federale për Doganat dhe Mbrojtjen Kufitare (BAZG) po vendos 300 punonjës shtesë në kufijtë e Zvicrës.
“Kjo do të sigurojë një prani dhe mbikëqyrje minimalisht të shtuar në vendet që lidhen me migracionin, tha qeveria.
Ajo shtoi se fokusi fillestar i kësaj mase të re “do të jetë në kufirin jugor” – domethënë, në pikat e kontrollit përgjatë kufirit me Italinë, përmes të cilave shumica e migrantëve përpiqen të hyjnë në Zvicër, shkruan thelocal, përcjell albinfo.ch.
A do ta ngadalësojnë këto kontrolle më sistematike trafikun turistik, si dhe rrjedhën e punëtorëve ndërkufitarë në Zvicër?
Sipas autoriteteve federale, kontrollet e shtuara, veçanërisht në kufirin jugor, do të kenë në mënyrë të pashmangshme pasoja negative për trafikun kufitar në tërësi.
Megjithatë, pavarësisht kontrolleve të intensifikuara, “trafiku ndërkufitar i pasagjerëve dhe tregtisë, i cili është kaq i rëndësishëm për Zvicrën, duhet të ruhet sa më shumë që të jetë e mundur”, thanë ata.
Pezullimi i zgjatur së fundmi i ribashkimit familjar po tregon një ndikim të qartë. Sipas Ministrisë së Brendshme, vetëm një hyrje e vetme aktuale ndodhi nën këtë kategori në nëntor. Në të njëjtin muaj të vitit të kaluar, shifra ishte 241 persona, dhe në nëntor 2023 arriti në 1,146. Në përgjithësi, rënia e numrit të azilit vazhdoi në muajin e parafundit të vitit.
Në njëmbëdhjetë muajt e parë, u paraqitën 15,337 kërkesa për azil, duke përfaqësuar një rënie prej pothuajse saktësisht 35 përqind. Nga këto, vetëm 6,417 ishin kërkesa origjinale, që do të thotë se ato u paraqitën nga individë të sapoardhur dhe jo nga fëmijë të lindur më vonë, për shembull.
Në nëntor, kur u regjistruan 1,012 kërkesa për azil, rënia nga viti në vit arriti në 46 përqind, shumë mbi rënien mesatare mujore. Pak më shumë se gjysma e të gjitha kërkesave të paraqitura deri më tani këtë vit erdhën nga persona nën moshën 18 vjeç, shkruan theinternational. Gratë përbënin 41.4 përqind të të gjitha kërkesave, transmeton albinfo.at.
Sipas Ministrisë së Brendshme, një faktor shtesë vazhdon të zbatohet për gratë, pasi shumë gra afgane e kanë gjetur më të lehtë të marrin azil pas një vendimi të gjykatës evropiane dhe për këtë arsye po përpiqen të përmirësojnë statusin e tyre nga mbrojtja plotësuese në azil të plotë.
Afganët paraqesin më shumë aplikime
Afganët kryesojnë listën këtë vit me 4,843 aplikime për azil, të ndjekura nga sirianët me 3,865 dhe somalezët me 931. Deportimet në të tre vendet kanë ndodhur këtë vit për herë të parë në shumë dekada.
Sipas shifrave paraprake, deri më tani këtë vit ka pasur 12,883 largime nga vendi. Nga këto, 52 përqind ishin vullnetare. Pothuajse gjysma e të deportuarve kishin dënime penale, tha Ministria e Brendshme.
Në njëmbëdhjetë muajt e parë të vitit, statusi i mbrojtjes u dha 11,185 herë. Statusi i azilit u dha në pak më shumë se 7,700 raste, me pjesën tjetër të ndarë midis mbrojtjes plotësuese dhe lejeve të qëndrimit humanitar. Shkalla e njohjes ishte veçanërisht e lartë për afganët, në 75 përqind. Numri i grave që u është dhënë azil ishte dukshëm më i lartë se ai i burrave, në rreth 2,550 krahasuar me rreth 1,990. Ndër sirianët, shkalla e njohjes së azilit ra në 22 përqind këtë vit. Megjithatë, sirianët ishin deri tani përfituesit më të shpeshtë të mbrojtjes plotësuese, e cila u dha në 1,140 raste.
Krimi i organizuar është aktiv në Zvicër, veçanërisht në trafikun e drogës, pastrimin e parave, trafikimin e qenieve njerëzore dhe lojërat e fatit të paligjshme, transmeton albinfo.ch.
Si rezultat, Këshilli Federal ka miratuar të premten Strategjinë Kombëtare për të Luftuar Krimin e Organizuar – përpjekja e parë e tillë e këtij lloji.
Deri në fund të vitit 2026, Departamenti Federal i Drejtësisë dhe Policisë do të zhvillojë, në bashkëpunim me autoritetet kantonale dhe komunale të zbatimit të ligjit, një plan veprimi kombëtar për të luftuar krimin e organizuar.
“Aktivitetet e grupeve kriminale nuk ndalen në kufijtë kantonalë dhe kombëtarë”, tha Këshilli Federal.
Prandaj, strategjia “synon të forcojë shkëmbimin e informacionit brenda Zvicrës dhe jashtë saj, si dhe përdorimin e mekanizmave ekzistues të bashkëpunimit, për shembull duke nxitur bashkëpunimin brenda ekipeve të përbashkëta hetimore në raste komplekse kombëtare dhe ndërkombëtare”.
Qeveria jo vetëm që do të sigurojë që të kryhen kontrolle më të rrepta dhe më të rregullta, por gjithashtu do të deportojë vazhdimisht ata që hyjnë në Zvicër pa dokumente të vlefshme dhe që nuk aplikojnë për azil, njoftoi Këshilli Federal, transmeton albinfo.ch.
300 roje shtesë nga Zyra Federale për Doganat dhe Sigurinë Kufitare (BAZG) do të vendosen për kontrolle identiteti, veçanërisht në kufirin jugor të Zvicrës.
Specialistë të tjerë doganorë do të marrin gjithashtu të drejtat e nevojshme të aksesit në sistemet e kërkimit dhe informacionit.
Qendra Kombëtare e Sigurisë Kibernetike (NCSC) ka marrë një numër gjithnjë e në rritje raportimesh për një mashtrim.
Sipas kësaj skeme të veçantë, viktima nuk detyrohet të klikojë në një lidhje, siç ndodh zakonisht, transmeton albinfo.ch.
Në vend të kësaj, nën pretekstin e një transaksioni të dyshuar, atyre u kërkohet të telefonojnë përsëri një numër telefoni. Megjithatë, kushdo që telefonon numrin nuk do të lidhet me një shërbim të ligjshëm ndaj klientit, por direkt me qendrën e thirrjeve të mashtruesve. Më pas atyre u kërkohet të zbulojnë informacionin e tyre bankar, gjoja për të verifikuar transaksionet.
NCSC ka lëshuar rekomandime se çfarë të bëni (dhe çfarë të mos bëni) nëse jeni shënjestër e këtij mashtrimi të fundit.
Posta Zvicerane do të përfitojë nga një fleksibilitet më i madh në shpërndarjen e letrave dhe pakove.
Do të kërkohet të dorëzojë të paktën 90 përqind të letrave dhe pakove në kohë; megjithatë, aktualisht kjo përqindje është përkatësisht 97 përqind dhe 95 përqind.
Sipas qeverisë, ky lehtësim do t’i lejojë Postës Zvicerane të operojë në mënyrë më efikase dhe, mbi të gjitha, ekonomike, transmeton albinfo.ch.
Megjithatë, rregulloret e reja nuk kanë ndikim në shpërndarjen e gazetave të përditshme.
Nuk ka asnjë informacion se kur do të hyjë në fuqi sistemi i ri.
Kryeministri shqiptar Edi Rama bëri të ditur se Shqipëria eksporton sot në 80 vende të botës, ndërsa eksportet e produkteve shqiptare kanë kaluar shifrën e gjysmë miliard euro.
Gjatë një takimi ku u prezantuan mekanizmat për mbështetjen e fermerëve drejt tregut evropian, Rama u ndal te zhvillimi i sektorit të bujqësisë, që sipas tij, reflektohet edhe me rritjen e eksporteve.
Rama kujtoi se një dekadë më parë eksportet ishin thjesht dhe vetëm një aktivitet i një grushti fermerësh që ja kishin dalë deri aty, transmeton albinfo.ch.
Ndërkohë, sipas tij, “defiçiti tregtar ishte një katastrofë unikale në rajon”.
“Për çdo euro të eksportuar ne importonim 9 euro. Ndërkohë që sot produkte tona shkojnë në 80 vende të botës. Eksportet kanë kaluar gjysmë miliard euro dhe deficit është ulur në 1 në 3. Përpjekja jonë është që të ulim deficitin në 1 në 2”, tha Rama.
Pa viza drejt 29 vendeve anëtare të zonës Schengen, kryesisht shtete anëtare të BE-së…
Ky lajm kishte ardhur me paralajmërimin se liberalizimi i vizave mund të përkeqësojë trendin e migrimit nga Kosova.
Dhe, gjatë vitit të parë, më 2024, kishte ndodhur pikërisht kjo, sipas të dhënave të Zyrës së Statistikave të BE-së, Eurostat.
Trendi, megjithatë, ndryshoi në vitin e dytë të mundësisë së udhëtimit pa viza, Evropa e Lirë, transmeton albinfo.ch.
Edhe pse janari i këtij viti shënoi numrin më të lartë të kërkesave për azil nga qytetarët e Kosovës në vendet e Bashkimit Evropian për një fillimvit, trendi ra dukshëm në muajt pasues.
Në disa muaj, ky numër ishte madje më i ulët se në vitet para liberalizimit të vizave. Në parim, liberalizimi i vizave mundëson udhëtime pa viza vetëm deri në 90 ditë – brenda gjashtë muajsh – në cilindo nga 29 shtetet anëtare të zonës Schengen.
Udhëtimet pa viza duhet të shërbejnë kryesisht për vizita turistike, çështje familjare ose të ngjashme, dhe assesi për punë apo përfitime të tjera. Në Kosovë kishte shqetësime se shumë të rinj mund ta shfrytëzojnë këtë mundësi për të tentuar të gjejnë punë apo për të kërkuar azil.
Edhe pse në të kaluarën kishte një numër dukshëm më të madh të burrave që kërkuan azil në BE, ky dallim pothuajse u zhduk në dy vjetët e fundit. Këtë vit, përpos rënies së përgjithshme të numrit të azilkërkuesve, vërehet një rënie drastike edhe e numrit të azilkërkuesve nën 14 vjeç.
Ky është një lajm i mirë për kosovarët, pasi që trendi i aplikimeve më të mëdha për azil rrezikon edhe marrëveshjen për liberalizimin e vizave.
Bashkimi Evropian ka në dorë të ashtuquajturin Mekanizëm të pezullimit të vizave. Me këtë mekanizëm, një vendi joanëtar të BE-së, si Kosova, mund t’i pezullohet përkohësisht përjashtimi nga vizat, nëse bën keqpërdorime, apo ka rritje të konsiderueshme të migrimit të parregullt.
Për më tepër, këtë muaj, Këshilli i Bashkimit Evropian e përfshiu Kosovën në listën e vende të sigurta të origjinës, në përpjekje për ta përshpejtuar kthimin e migrantëve, duke e bërë më të vështirë për qytetarët nga këto vende të kërkojnë azil në BE.
Arben Myftari nuk e sheh dizajnin thjesht si kombinim formash dhe ngjyrash. Për të, dizajni është mbi të gjitha një mjet që ndërton besim – besimin që një produkt apo kompani arrin të krijojë përmes mënyrës se si paraqitet. Ai e sheh dizajnin si mënyrën për ta shprehur vizualisht identitetin e vërtetë të një kompanie, ashtu siç ajo dëshiron të perceptohet. Në studion e tij 3eni.com, Arbeni realizon pikërisht këtë shërbim: një dizajn të qartë, që kuptohet dhe vlerësohet shpejt.
Një përzgjedhje punimesh të realizuara ndër vite nga 3eni.com.
I udhëhequr nga një pasion për dizajnin qëkur ishte fëmijë, Arben Myftari pas dekadash karrierë në agjenci të ndryshme ndërkombëtare krijoi studion e tij për dizajn grafik, në Vjenë. 3eni.com është thjesht një përmbushje e ëndrrës së tij që nisi qysh në moshën 10 vjeçare, kur prindërit i blenë kompjutërin e parë Commodore 64. Më vonë, si 13-vjeçar ai posedonte një PC 286, nga i cili nisi të eksploronte mundësitë që jepnin programet si CorelDRAW – program për dizajn grafik – dhe me AutoCAD – për arkitekturë. Arbeni kujton me nostalgji pikërisht këtë kohë kur ky si fëmijë i mësonte përdorimin e kompjuterit për arkitekturë, një miku të familjes, profesor i arkitekturës, Agush Beqirit.
„Ai ishte rreth 60 vjeç, unë vetëm 13, por të dy kishim dëshirë të mësonim nga njëri-tjetri. Ai mbetet për mua një shembull frymëzimi – të mbetem gjithmonë kureshtar dhe me etje për dije. Në ato katër vite mësova shumë, profesionalisht dhe në aspektin njerëzor e krijues“, kujton Arbeni.
Fillimisht ai po planifikonte të shpërngulej nga Kosova në Nju Jork. Por, Amerika i dukej shumë larg familjes, andaj vendosi që më 1997 të shpërngulej në Vjenë për të studiuar për dizajnin grafik dhe multimedian. Sot, Arbeni jeton me gruan dhe dy fëmijët e tij në Seestadt, në Vjenë.
Nga posterat që preknin zemrat, te dizajnet që ndërtojnë identitetet e bizneseve
Arbeni kishte vite përvojë pune në botën e dizajnit grafik. E nisur në Kosovë, ku po punonte në faqosjen e gazetës „Koha Ditore“, ai ishte krijuesi i dy postereve që ngelen në memorie nga historia e kohës së luftës në Kosovë.
Reklamë e publikuar në gazetën Koha Ditore për të shënuar tirazhin ditor prej 30.000 në vitin 1997, si dhe një poster që paraqet të gjitha llojet e faqeve të gazetës Koha Ditore.
“´Ti na duhesh për UÇK-në´ dhe ´Do you need to see everything to help?´, janë dy punë të lindura në moment, të cilat u shpërndanë gjerësisht nëpërmjet e-mailit dhe u bënë pjesë e frymës së kohës.“
“Në vitet që pasuan udhëtova shpesh mes Vjenës dhe Prishtinës, duke punuar në projekte të ndryshme si logoja e mëparshme e IPKO-s, …
… dizajni i gazetës “Express”, …
“… si edhe në identitetin vizual e Shoqatës së Kontabilistëve të Çertifikuar dhe Auditorëve të Kosovës (ShKÇAK).”
“Kam krijuar gjithashtu disa fushata politike, përfshirë ato të Ramush Haradinajt dhe Behgjet Pacollit, në periudhën kur ai hyri për herë të parë në politikë“, kujton ai përvojën e tij në Kosovë. Pas disa vitesh përvojë pune në agjenci ndërkombëtare, Arbeni vendosi të hapte kompaninë e tij, ku siç thotë ai, synonte për të bashkuar përvojën profesionale të agjencive të mëdha me qasjen personale dhe të afërt ndaj klientëve. Kur flet për suksesin e tij më të madh, thotë se besimi që kanë klientët për të është vlerësimi më i lartë.
Disa postera për Jazz Festivalin në Prishtinë. Njëri prej tyre tërhoqi vëmendjen e gazetares Eliza Hoxha, e cila shkroi një koment të veçantë me titullin „Zemra rrah për ata që kanë vesh!“
Veçantia e 3eni.com, misioni dhe shërbimet
Studio e Arben Myftarit i ndihmon bizneset të duken ashtu siç duan të perceptohen.
„Shumë kompani kanë shërbime ose produkte të mira, por nuk arrijnë ta përcjellin vlerën e tyre vizualisht. Aty fillon puna ime – nga logoja, identiteti vizual dhe webfaqja, deri te komunikimi dhe materialet e shtypura – unë ndihmoj që mënyra si e sheh vetveten një kompani të përputhet me mënyrën se si e shohin të tjerët. Në thelb, nuk është fjala vetëm për ngjyra apo forma, por për besimin që një dizajn i mirë arrin të krijojë. Një markë e paraqitur qartë kuptohet më shpejt, vlerësohet më shumë dhe zgjidhet më shpesh“, tregon dizajneri Myftari.
Pjesë nga “Corporate Design Manual”, i cili është ridizajnuar për start:bausparkasse.
Projektet që i merr studio 3eni.com, zakonisht vijnë nga rekomandimet që klientët u japin të tjerëve. Sipas Arbenit, kjo tregon se sa besim kanë klientët e tij tek puna e tij.
„Për një kohë të gjatë madje nuk kisha as webfaqe të studios – siç thuhet me shaka: “Këpuctari këpucët e veta i rregullon të fundit.” Tani, më në fund, kam krijuar faqen time me projektet e realizuara, dhe çdo javë shtoj punë të reja, por edhe projekte më të vjetra që kanë qenë pjesë e rrugëtimit tim profesional. Klientela ime është kryesisht austriake, por bashkëpunoj rregullisht edhe me kompani shqiptare të suksesshme, si dhe me klientë ndërkombëtarë që kërkojnë cilësi, qartësi dhe një qasje strategjike në dizajn“.
Për të parë projektet e Arben Myftarit, klikoni këtu: www.3eni.com
Çka e dallon tregun e dizajnit austriak nga ai shqiptar?
Kur flet për klientelën austriake dhe shqiptare, Beni siç e njohin të gjithë, tregon dallimet që kanë në zhvillimin e projekteve këto dyja.
„Më herët, në Kosovë e Shqipëri, kush kishte një kompjuter dhe programe si CorelDRAW apo Photoshop, mendonte se mund të bënte dizajn. Në Austri, dizajni shihet ndryshe – si një shërbim profesional dhe strategjik, i lidhur ngushtë me komunikimin e markës dhe identitetin e kompanisë. Këtu çdo projekt fillon me analizë, objektiva të qarta dhe strategji vizuale, jo thjesht me estetikë. Fatmirësisht, edhe tregu ynë po zhvillohet me hapa të shpejtë në këtë drejtim – vlera e dizajnit profesional dhe e mendimit krijues po vlerësohet gjithnjë e më shumë“, sqaron ai.
Si fillon një projekt i mirë, sipas Benit?
Kur tregon për veten e tij, Arbeni shpesh rikthehet në fëmijëri. Një nga pasionet e tij të kahershme janë artet marciale. Ai kishte ushtruar tashmë karate në Pejë, ndërsa kishte vazhduar me Kung-Fu pasi ishte shpërngulur në Vjenë. Me kalimin e viteve filloi një përvojë interesante me joga-n, ku do të kombinoheshin ushtrimet fizike, frymëmarrja, biseda interaktive dhe meditimi.
“Aty kuptova se disiplina, përqendrimi dhe balanca që kërkon dizajni janë të njëjtat që kërkon edhe jeta shpirtërore. Ndoshta edhe për këtë arsye më pëlqen të mendoj se çdo projekt i mirë fillon me frymëmarrje të thellë – me durim, me vëmendje dhe me një zemër të qetë”.
Dy projektet më sfiduese të Arben Myftarit deri më tani
Arbeni thote se për të çdo projekt është si një histori e re për t’u treguar. Por, ai ka vendosur t´i ndajë dy me lexuesit e Albinfo.at.
„E para lidhet me Hagelversicherung, një kompani sigurimi austriake që mbron fermerët, blegtorët, vreshtarët dhe prodhuesit lokalë nga rreziqet e motit dhe dëmet natyrore. Isha në Prishtinë kur mora e-mailin me ftesë për të marrë pjesë në garë me disa agjenci të tjera marketingu, bashkë me materialet për fushatën. Në shënime shkruhej: “Nëse blini 10% më shumë produkte rajonale dhe bujqësore, krijoni 17.000 vende pune dhe mbroni klimën. ”Teksa fillova punën, u ndërpre rryma – dhe idenë e zhvillova nën dritën e qiriut. Mendova: “Si do ta interpretonte këtë një fëmijë?”. Kështu lindi koncepti ku një vajzë e vogël i thotë babait: “Kam një punë për ty”, duke mbajtur në duar produkte rajonale. Kur u ktheva në Vjenë për prezantim, mendova se do të flisja vetëm me drejtorin e marketingut – por në sallë ishte i gjithë bordi i kompanisë. Me pak emocion prezantova idenë, dhe në mes të fjalës, drejtori i kompanisë më ndërpreu duke thënë: “Ide fantastike!”. Fushata më pas u publikua për një vit në revista dhe gazeta të ndryshme austriake.
Ideja me të cilën 3eni.com u zgjodh fitues përballë disa agjencive në Vjenë.Pamje nga një fushatë me testimonialë, si Mario Plachutta dhe Mag. Isabella Krassnitzer.
Projekti i dytë është WienerSozialdienste.at – ofruesi kryesor i shërbimeve sociale në Vjenë, me mbi 1.800 punonjës nga 70 kombe, i themeluar në vitin 1946. Projekti nisi më 2019 dhe përfshinte ridizajnimin e plotë të faqes së internetit, ku sfida kryesore ishte paraqitja e 19 shërbimeve të ndryshme në mënyrë intuitive për përdoruesin. Bashkëpunimi me ta vazhdon ende sot dhe është kthyer në një marrëdhënie të qëndrueshme besimi dhe bashkëpunimi afatgjatë“.
Pamje e faqes kryesore të webfaqes WienerSozialdienste.at, e cila është ridizajnuar nga 3eni.com.
Rëndësia e Rrjetit të Bizneseve Shqiptare për komunitetin shqiptar në tregun austriak
Sipas Arben Myftarit, bashkëpunëtor i Rrjetit Global të Bizneseve Shqiptare që ka degë edhe në Austri, ka rëndësi të madhe krijimi i urave bashkëpunuese dhe krijimi i besimit mes sipërmarrësve shqiptarë.
“Shumë prej bizneseve tona janë të suksesshme, por shpesh u mungon lidhja dhe prezantimi në një nivel më të gjerë. Përmes rrjetit, ndihmojmë që këto biznese të njihen, të afirmohen dhe të pozicionohen më mirë në tregun austriak, duke ndarë përvoja, kontakte dhe mundësi konkrete bashkëpunimi. Këtë e bëjmë edhe përmes Panairit të Bizneseve Shqiptare në Vjenë, të cilin e organizuam për herë të pestë në prill 2025”, thotë ai.
Myftari thotë se Rrjeti e forcon komunitetin duke dëshmuar se bashkë mund të jenë më të dukshëm, më profesional dhe më të respektuar në tregun austriak.
Pamje nga katalogu i titulluar “Rrjeti”, i realizuar nga 3eni.com, ku 73 kompani janë të prezantuara me nga një faqe reklamuese dhe i cili botohet dhe shpërndahet gjatë panairit.
Synimi për të ardhmen për studion 3eni.com është që të ndërtohen bashkëpunime afatgjata me biznese që mendojnë me vizion, ku dizajni shihet jo si shpenzim, por si investim në besim dhe vlerë. Arbeni thotë se studion do ta pozicionojë si pikë referimi për dizajn cilësor dhe strategjik, që lidhet me emocione dhe rezultate.
Mesazh për të rinjtë:
Mbani gjithmonë një bllok skicimi dhe një laps me vete – ka diçka magjike në mënyrën analoge, në kontaktin e drejtpërdrejtë me lapsin dhe letrën. Të skicojnë ide sa herë që kanë mundësi, të analizojnë reklamat e mira, të lexojnë dhe të shkruajnë (madje edhe ditar) – sepse kreativiteti ushqehet nga vëzhgimi dhe reflektimi i përditshëm.
