Disa nga të plagosurit në zjarrin e Crans-Montana kanë pësuar djegie të rënda që prekin rreth 60% të sipërfaqes trupore, njofton Dr. Wassim Raffoul, mjek i përgjithshëm në Spitalin e Morges dhe ish-drejtor i kirurgjisë plastike në Qendrën Romande të Djegieve.

Në një intervistë për programin radiofonik Forum, Dr. Raffoul shpjegon se këto janë dëmtime jashtëzakonisht serioze që kërkojnë kohë të gjatë trajtimi dhe mund të komplikohen nga faktorë të tjerë, si thithja e tymrave toksikë ose plagët e shkaktuara nga shtypja e trupit, transmeton albinfo.ch.

“Përveç flakëve dhe temperaturës, prezenca e tymrave shumë toksikë nga djegia e materialeve plastike e komplikon më tej trajtimin,” shpjegon ai. Një tjetër faktor që përkeqëson situatën është shtypja e trupit: “mund të ketë dëmtime, fraktura, gjakderdhje që shtohen mbi gjithçka tjetër.”

Aksidenti ndodhi rreth orës 01:30 të mëngjesit, dhe të gjithë të plagosurit u morën në trajtim deri në orën 05:00, sipas autoriteteve. “Është e jashtëzakonshme që brenda disa orësh të gjithë këta pacientë u triaguan,” shtoi Dr. Raffoul.

Sipas mjekëve të Spitalit Universitar të Cyrihut, prioritet është ruajtja e funksioneve jetësore si frymëmarrja, qarkullimi dhe vetëdija e pacientëve. “Të plagosurit nga djegiet kanë nevojë të madhe për lëngje dhe u japin menjëherë intravenoze sapo është e mundur,” thotë Marcel Schlatter, zëdhënës i spitalit.

Plagët pastrohen dhe sterilizohen, sepse djegiet kanë rrezik të lartë infektimi. Aplikohet dezinfektant, pomadë dhe fashë speciale, ndërsa pacientët vendosen në dhoma izolimi.

Në Spitalin Universitar të Lausanne (CHUV) janë pranuar “rreth 13 të rritur dhe 8 të mitur me djegie që mbulojnë më shumë se 60% të trupit,” shpjegon Dr. Raffoul. Për krahasim, djegiet konsiderohen serioze kur mbulojnë 10-20% të sipërfaqes trupore, dhe trajtimi i tyre kërkon kohë të gjatë.

Pacientët zakonisht marrin transplant të lëkurës, ose nga lëkura e tyre, ose artificiale, dhe qëndrojnë në spital për javë ose muaj. “Ndërrimi i fashës kërkon anestezi të përgjithshme dhe një ekip të tërë mjekësor,” thotë Marcel Schlatter.

Zvicra ka qendra për kujdes intensiv të pacientëve me djegie të rënda në Cyrih dhe Lausanne, duke siguruar trajtim të specializuar dhe mbikëqyrje të vazhdueshme.

Ursula von der Leyen, presidente e Komisionit Europian, deklaroi se Evropa qëndron pranë Zvicrës dhe po ofron ndihmë mjekësore përmes Mekanizmit të Mbrojtjes Civile të BE-së. Ajo shtoi se mendimet e saj janë me viktimat, familjet e tyre dhe të gjithë të prekurit nga tragjedia.

Shefja e politikës së Jashtme të BE-së, Kaja Kallas, vlerësoi guximin e atyre që rrezikuan jetën për të shpëtuar të tjerët. Ndërkohë, presidentja e Parlamentit Europian, Roberta Metsola, e përshkroi ngjarjen si një “fillim zemërthyes të Vitit të Ri”.

Pas zjarrit shkatërrues që shpërtheu natën e Vitit të Ri në një bar në Crans-Montana, dhjetëra familjarë po përjetojnë orë ankthi duke kërkuar të afërmit e tyre të zhdukur. Shumë prindër ende nuk kanë asnjë informacion nëse fëmijët e tyre ndodhen mes viktimave apo të plagosurve.

Sipas autoriteteve, të paktën 40 persona humbën jetën dhe mbi 100 të tjerë u plagosën, disa prej tyre rëndë. Identifikimi i viktimave po rezulton i vështirë për shkak të djegieve të rënda dhe mund të zgjasë disa ditë.

Familjarë dhe miq po përdorin rrjetet sociale për të kërkuar informacion mbi të zhdukurit, duke shpërndarë fotografi, përshkrime fizike dhe apel për ndihmë. Në disa raste, bëhet fjalë për të mitur dhe të rinj që kishin dalë për të festuar ndërrimin e viteve.

Autoritetet shëndetësore konfirmojnë se shumica e viktimave janë të rinj, kryesisht të moshës 16 deri në 26 vjeç. Spitalet në rajon janë të mbingarkuara me të plagosur nga djegiet, ndërsa disa pacientë janë transferuar me helikopterë dhe avionë ambulancë në spitale të specializuara.

Në Crans-Montana janë vendosur lule dhe qirinj në shenjë zie, ndërsa autoritetet kanë shprehur solidaritetin me familjet e prekura. Presidenti i Këshillit Shtetëror, Matthias Reynard, e cilësoi situatën si “një moment jashtëzakonisht të rëndë për familjarët”, duke theksuar se pasiguria është e dhimbshme, por hetimet dhe identifikimi kërkojnë kohë.

Një linjë telefonike ndihme është vënë në dispozicion për familjarët, dëshmitarët dhe personat e prekur: 0848 112 117.

Ndryshime të ndryshme në ligjet dhe rregulloret zvicerane hynë në fuqi më 1 janar. Ja një përzgjedhje.

Trafiku dhe transporti: Nga 1 janari, mbështetja financiare e qeverisë federale zvicerane për transportin hekurudhor vendas dhe transportin e mallrave do të ripërcaktohet. Qëllimi është të inkurajohet ngarkimi i mallrave me hekurudhë.

Ligji i ri zviceran mbi të dhënat e pasagjerëve ajrorë do të hyjë në fuqi. Linjat ajrore do të duhet t’u japin autoriteteve të dhëna të pasagjerëve ajrorë për të gjitha fluturimet që operojnë nga jashtë vendit në Zvicër dhe nga Zvicra në jashtë vendit.

Energjia dhe mjedisi: Çmimet e energjisë elektrike në Zvicër do të bien mesatarisht me rreth 4% në vitin 2026 për furnizimin bazë familjar. Një familje tipike do të paguajë 27.7 centimë për kilovat-orë, që përfaqëson një rënie prej 58 CHF (73 dollarë) në faturën mesatare të energjisë elektrike të një familjeje.

Mbështetja federale për zhvillimin e energjisë diellore në Alpe do të vazhdojë pas vitit 2025. Një ligj i veçantë do të hyjë në fuqi sot.

Në janar, do të hyjnë në fuqi rregulloret e reja në lidhje me përdorimin e produkteve të mbrojtjes së bimëve. Blerja dhe përdorimi i tyre në bujqësi do të kërkojë një autorizim të vlefshëm profesional. Ky ndryshim prek të gjitha fermat.

Duke filluar nga viti 2026, 567 milionë CHF do t’u paguhen të gjithë banorëve të Zvicrës si pjesë e taksës mjedisore. Shuma do të zbritet nga primet e tyre të sigurimit shëndetësor.

Shëndeti dhe fondet e sigurimeve shëndetësore: Pas më shumë se njëzet vjetësh, sistemi i tarifave mjekësore Tarmed do të zëvendësohet nga Tardoc dhe tarifat fikse ambulatore. Tarmed, i prezantuar në vitin 2004, nuk është rishikuar kurrë plotësisht. Futja e Tardoc përfaqëson një hap vendimtar drejt përmirësimit të kujdesit ambulator për pacientët, paguesit e primeve dhe profesionin mjekësor.

Qeveria zvicerane, për herë të parë, do të vendosë objektiva maksimale të rritjes së kostos për periudhën 2028 deri në 2031. Të mërkurën, ajo vendosi që kundërpropozimi ndaj iniciativës nga Partia e Qendrës do të hynte në fuqi në fillim të vitit. Ky kundërpropozim thotë se qeveria do të vendosë një kufi për rritjen e kostove të detyrueshme të sigurimit shëndetësor çdo katër vjet. Do të marrë një vendim fillestar në fund të vitit 2026. Nëse kostot tejkalojnë këtë vlerë të rënë dakord pa justifikim, Këshilli Federal dhe kantonet duhet të marrin në konsideratë masa korrigjuese.

Kostot e disa vaksinave tani mbulohen nga sigurimi shëndetësor, edhe nëse zbritja nuk është shteruar ende. Kjo përfshin vaksinat standarde si ato kundër difterisë, tetanosit dhe meningokokut.

Ndryshime të ndryshme në ordinancën e përfitimeve të sigurimit shëndetësor do të hyjnë në fuqi nga viti 2026. Për shembull, aplikacionet dixhitale të shëndetit, siç janë aplikacionet për trajtimin e depresionit, në të ardhmen do të rimbursohen nga sigurimi i detyrueshëm shëndetësor.

Planifikimi i sigurimeve dhe pensioneve: Kushdo që ka disa punë afatshkurtra me paga të ulëta mund të përfitojë nga dispozitat e përmirësuara të pensioneve të pleqërisë. Po merren masa edhe për individët e vetëpunësuar që ndërpresin aktivitetin e tyre.

Në janar 2026, pensionet e të mbijetuarve dhe të paaftësisë nga skemat e detyrueshme të pensioneve profesionale (LPP) të paguara që nga viti 2022 do të përshtaten për herë të parë me ndryshimet e çmimeve.

Mbrojtja sociale për punëtorët me detyra afatshkurtra në katër sektorë të kulturës dhe medias do të përmirësohet nga viti 2026. Paga e tyre tani do të mbulohet nga skema zvicerane e pensioneve të pleqërisë, edhe nëse është minimale.

Shoqëria, trajnimi dhe ligji penal: Ndjekja ose ngacmimi obsesiv do të jetë krim që nga fillimi i vitit 2026 dhe mund të dënohet me burgim ose gjoba. Megjithatë, ndjekja penale për ngacmim obsesiv është e mundur vetëm kur një viktimë paraqet një padi penale.

Kushdo që ka kryer vrasje kur ishte më i ri mund të internohet si i rritur, në kushte të caktuara, menjëherë pas një sanksioni penal të vendosur ndaj të miturve.

Nga 1 janari, kantonet do të jenë në gjendje të përcaktojnë formatin e provimit të njohurive të përgjithshme për diplomat e praktikës. Kantonet do të jenë në gjendje të vazhdojnë të organizojnë provime përfundimtare me shkrim ose provime me gojë.

Autoritetet zvicerane po ofrojnë stimuj më të mëdhenj për shpërndarjen e gazetave rajonale dhe lokale me postë. Zbritja tani është 43 centimë për kopje, 15 centimë më shumë se këtë vit.

Planifikimi i përdorimit të tokës dhe ndërtimi: Dispozitat e reja për ligjin e planifikimit hapësinor do të hyjnë në fuqi në faza në vitin 2026. Megjithatë, nga 1 korriku 2026, kantonet do të duhet të përcaktojnë brenda pesë viteve një strategji për të stabilizuar ndërtimin jashtë zonave të ndërtimit.

Pronarët dhe blerësit e pronave do të jenë më të mbrojtur në rast të defekteve të ndërtimit. Aktualisht, pronarët e pronave duhet të njoftojnë kontraktorin brenda 7 deri në 10 ditë për çdo defekt të ndërtimit, ose rrezikojnë të humbasin të drejtat e tyre të garancisë. Në të ardhmen, ata do të kenë 60 ditë. Kontrata nuk mund të përcaktojë një periudhë më të shkurtër ose të përjashtojë të drejtën për riparime.

Taksimi dhe krediti: Do të ketë më pak interes në vitin 2026 për pagesat vullnetare paraprake të taksave federale direkte. Ministria e Financave ka ulur normën e interesit nga 1.25% në 0.75%. Norma e interesit për pagesat e vonuara, rimbursimet dhe detyrimet e pagesës me kusht për taksat dhe tarifat federale po ulet gjithashtu nga 4.75% në 4.5%.

Dispozitat që lidhen me ndryshimin e marrëveshjes së taksimit të dyfishtë midis Zvicrës dhe Francës zbatohen nga 1 janari. Këto dispozita rregullojnë taksimin e të ardhurave nga puna në distancë.

Nga 1 janari, individët që i janë nënshtruar procedurave të pajustifikuara ligjore do të jenë në gjendje të parandalojnë më lehtë palët e treta që të bëhen të vetëdijshëm për këto procedura. Për ta bërë këtë, individi duhet, si më parë, të paraqesë një kërkesë në zyrën përkatëse të zbatimit të borxhit.

Norma maksimale e interesit për kredinë konsumatore do të rregullohet për të reflektuar uljen e normave të interesit. Në fillim të vitit 2026, norma për kreditë në para do të ulet nga 11% në 10%, shkruan swissinfo, transmeton albinfo.ch. Norma maksimale e interesit për lehtësitë e mbitërheqjes, të tilla si kartat e kreditit, do të ulet gjithashtu nga 13% në 12%.

Karakteristika të tjera të reja të planifikuara për vitin 2026: Këshilli Federal ka vendosur që punëtorët shtëpiakë do të shohin pagat e tyre minimale të rriten me 2% duke filluar nga 1 janari 2026. Këto do të përshtaten për të reflektuar ndryshimet në pagat nominale për vitet 2022 deri në 2024.

Mbështetja për kinemanë zvicerane duhet të riorientohet drejt një qasje gjithëpërfshirëse për mbështetjen e sektorit audiovizual. Këto masa duhet të hyjnë në fuqi më 1 janar.
Pagesa e 13-të e pensionit të pleqërisë duhet të shpërndahet nga dhjetori 2026. Por mënyra se si do të financohet mbetet e hapur dhe e diskutueshme.

Një linjë telefonike kombëtare emergjence do të futet nga 1 maji 2026. Personat e prekur nga dhuna në familje do të jenë në gjendje ta kontaktojnë atë.

Një skemë identiteti elektronik (E-ID) do të futet në Zvicër jo më herët se mesi i vitit 2026. Përdorimi i saj do të jetë opsional dhe falas, dhe do të bëhet i mundur përmes aplikacionit Swiyu.

Të hipësh spontanisht në autobus dhe të blesh një biletë me një monedhë nga shoferi, kjo është e ndaluar në gjithnjë e më shumë vende në Zvicër. Pa para me kartë, aplikacion për smartphone ose abonim, ekziston rreziku i drejtimit të paligjshëm të automjetit nëse nuk je i kujdesshëm. Shumica e kompanive të transportit janë të ankoruara në nivel lokal dhe të organizuara në shoqata rajonale, kështu që Zvicra është një mozaik transporti publik.

Për shembull, Baselland Transport (BLT) hoqi arkat me monedha nga autobusët e saj në mesin e dhjetorit kur ndryshoi orarin, kur zëvendësoi sistemin e saj të vjetëruar. Tani mund të blini dhe printoni vetëm bileta digjitale në automjet. Sipas shefit të BLT, Frédéric Monard, futja e makinave digjitale në autobus ka funksionuar mirë.

Tani kompanitë e transportit Schaffhausen kanë ndryshuar gjithashtu, por me një sistem të ndryshëm: Në Schaffhausen mbani një kartë ose një telefon celular me një aplikacion pagese kur hipni dhe nxirrni një sensor pa printer kur hipni, dhe sistemi më pas debiton tarifën – kështu funksionon tashmë në kantonin e Graubünden.

Për kompanitë e transportit, trajtimi i parave të gatshme është një përpjekje që vështirë se ia vlen më, sepse kërkesa po zvogëlohet, shkruan SRF. Vetëm gjysmë përqind e klientëve të BLT ende paguajnë me para të gatshme sot. Dhe pa shitje biletash, shoferët mund të ndjekin më mirë orarin, transmeton albinfo.ch.

Por kudo që paratë e gatshme zhduken nga transporti publik, ka kritika: Të moshuarit janë të mbingarkuar nga teknologjia digjitale, shpesh thuhet se kartat e kreditit ose bankare lënë gjurmë digjitale, fëmijët nuk kanë asnjë nga këto karta dhe ngarkimi i kartave të parapaguara është i lodhshëm.

Në parim, Fondacioni për Mbrojtjen e Konsumatorit është kritik: “Transporti publik nuk është thjesht çdo ofrues, por një shërbim publik. Askush nuk duhet të përjashtohet që nuk dëshiron ose nuk mund të jetë në rrugë digjitalisht”, thotë drejtoresha menaxhuese Sara Stalder. Nëse doni të blini me para të gatshme, mund të shkoni në një dyqan tjetër për të shmangur arkëtimet digjitale, por kjo është e pamundur me transportin publik.

Monard pajtohet që transporti publik duhet të jetë i lehtë për t’u përdorur për të gjithë. Kjo është arsyeja pse të ashtuquajturat makina “tap-and-ride” të BLT janë shumë të lehta dhe intuitive për t’u përdorur. Si një alternativë me para në dorë, ai i referohet kartave të parapaguara, përkatësisht asaj të re nga Alliance Swisspass, e cila blihet në sportel. Me kartat e parapaguara mund të vazhdoni të udhëtoni në mënyrë anonime në transportin publik.

Megjithatë, për Stalder, kartat me çip janë vetëm një “zgjidhje gjysmë zemre”, sepse për të ngarkuar kredinë, duhet ta bëni disi digjitalisht ose të prisni në radhë në një sportel. Monard premton se mund ta ngarkoni të gjithë monedhën tuaj në kartë në dyqanin BLT, por pranon: “Duhet ta bëni këtë devijim nëse doni të vazhdoni të jeni në rrugë me para në dorë.”

Shoqata e transportit të Cyrihut hoqi dorë nga paratë në dorë edhe më rrënjësisht një vit më parë: Me pajisje në automjet, biletat nuk shiten më. Kjo kishte dhënë reagime negative në muajt e parë, por më pak se sa pritej. Sepse tre të katërtat e të gjithë pasagjerëve tashmë blejnë biletën e tyre përmes aplikacionit. Si një alternativë ndaj shitjes në autobus, ZVV ofron shitje biletash me telefon, por shiten vetëm shumë pak bileta.

Jo vetëm që paratë në dorë po zhduken gjithnjë e më shumë nga autobusët, por ditët e monedhës janë të numëruara edhe në ndalesa. Për shembull, Tarifverbund Nordwestschweiz dëshiron të zëvendësojë makinat shitëse të vjetruara me makina thjesht digjitale nga mesi i vitit 2027.

Gripi sezonal ka vazhduar të përparojë në Zvicër gjatë javës së kaluar, e cila përkon me sezonin e festave. U raportuan pothuajse një e katërta e rasteve më shumë krahasuar me javën e kaluar.

Javën e kaluar, në Zvicër dhe Lihtenshtajn u raportuan 31.90 raste të konfirmuara në laborator për 100,000 banorë, një rritje prej 21.8% gjatë një jave, sipas Zyrës Federale të Shëndetit Publik (FOPH) të mërkurën. Kjo korrespondon me rreth 2900 raste të konfirmuara, shkruan RTS, transmeton albinfo.ch.

Shkallat më të larta të incidencës gjenden në kantonet Basel-Stadt (59.59), Jura (53.45) dhe Schaffhausen (51.88). Anasjelltas, rajonet më të ruajtura janë Obwald (5.04), Appenzell Inner Rhodes (5.98) dhe Appenzell Outer Rhodes (12.34).

Një zëdhënëse e Spitaleve Universitare të Gjenevës (HUG) raportoi një “nivel të lartë” të personave me grip “që para festave”, edhe nëse kulmi nuk është arritur ende. Ajo kujton se shtretër shtesë u hapën para festave dhe se maskat kanë qenë të detyrueshme në zonat e kujdesit që nga 9 dhjetori.