Në kantonin e Vaud, teleferikët nuk kanë një pagë minimale, dhe sindikata SCIV po denoncon kushtet e punës për punonjësit, duke theksuar se pagat janë më të ulëta se në Valais. Sindikata kërkon një kuadër ligjor kantonal, ndërsa operatorët propozojnë një pagë minimale prej 20 frangash në orë duke filluar nga viti 2026.

Punonjësit raportojnë se pagat më të ulëta arrijnë rreth 17 franga për orë në zonën Leysin-Les Mosses-La Lécherette, duke e bërë punën të vështirë për mbulimin e shpenzimeve. Maxime Cottet, drejtori i Télé Leysin-Les Mosses-La Lécherette, thotë se janë futur shkallë pagash dhe vlerësime vjetore për rritjen e mundshme të pagës.

Diferençat mes stacioneve janë të dukshme: në Glacier 3000, paga minimale sezonale është 20 franga, ndërsa në Villars-Gryon-Diablerets arrin 21 franga. Në krahasim, në kantonin e Valais ekziston një pagë minimale prej 22.75 frangash për orë, me një pagë të 13-të.

Sindikalisti Pierre Vejvara thotë se Vaud duhet të ndjekë shembullin e Valais dhe të vendosë një rregullore të qartë ligjore. Megjithatë, asociacioni i teleferikëve të Alpëve të Vaud thekson se ndryshimet e pagave duhet të vendosen nga drejtuesit e kompanive.

SCIV gjithashtu denoncon mungesën e orëve të garantuara të punës, që shpesh varen nga përvoja ose nga kushtet e stinës. Megjithatë, shumë punonjës vlerësojnë mundësinë për të kombinuar punën me aktivitete të tjera dhe kënaqësinë e punës në natyrë.

Sipas një studimi të ri nga profesori i ekonomisë Marius Brülhart, pasuria trashëgueshme në Zvicër arriti 3.6 trilionë franga në 2025, gati katër herë më shumë se prodhimi i brendshëm bruto, duke u rritur dy herë më shpejt se të ardhurat.

Rritja lidhet kryesisht me tregun e aksioneve dhe pasuritë e patundshme, ndërsa fitimet reale nuk kanë ndryshuar shumë. Studimi gjithashtu tregon se pasuria e familjeve mbi 65 vjeç është dhjetë herë më e madhe se e familjeve më të reja.

Për të financuar shpenzimet shtesë federale, si rritja e shpenzimeve ushtarake dhe pensionet e AHV-së, Brülhart sugjeron vendosjen e një tatimi federal mbi pasurinë, si alternativë ndaj rritjes së TVSH-së ose kontributeve të pagës.

Këshilli kantonal i Cyrihut miratoi rishikimin e ligjit të policisë, duke u lejuar forcave të policisë të përdorin inteligjencën artificiale (AI) në hetimet e tyre.

Ligji i ri krijon bazën ligjore për shkëmbimin e të dhënave midis policive dhe organizatave partnere dhe synon të përmirësojë parandalimin e krimeve, ekstremizmit dhe terrorizmit. AI mund të përdoret vetëm në rast indikacionesh serioze për krim ose rrezik për jetën e dikujt. Gjithashtu, do të jetë e mundur analizimi i pamjeve video me rezolucion të lartë kur ka rrezik të madh.

Shumica qendrore-djathtiste mbështeti ligjin, duke theksuar nevojën për një polici moderne dhe efikase, ndërsa grupet e majta kritikuan fuqitë e reja dhe kërkuan kufizime më të forta mbi përdorimin e AI. Ligji do të kthehet në komitetin e hartimit para votimit përfundimtar në këshill.

Pas vendimit të Gjykatës Supreme amerikane që i dha goditje tarifave të ish-presidentit Donald Trump, ai reagoi me një tarifë globale prej 10% dhe më pas e rriti në 15%. Për kompanitë zvicerane, kjo krijon më shumë pyetje sesa përgjigje. Disa kërkojnë rimbursime, ndërsa të tjerët presin qartësi të mëtejshme.

CEO i Nestlé, Philipp Navratil, tha për agjencinë e lajmeve AWP të hënën: “Nëse tarifat doganore ndryshojnë çdo tre muaj, kjo e bën situatën të komplikuar për ne.” Sipas tij, ndryshimet e shpeshta pengojnë planifikimin e qëndrueshëm të zinxhirit të furnizimit.

Kur u pyet nëse janë të nevojshme negociatat për një marrëveshje doganore apo nëse duhet të pezullohen, CEO-ja u përgjigj me rezervë. Ai shprehu besim të plotë tek Këshilli Federal dhe Sekretariati Shtetëror për Çështjet Ekonomike (SECO) për arritjen e një marrëveshjeje të kënaqshme, pa konfirmuar nëse do t’i bashkohet një padie të kompanive të tjera që kërkojnë rimbursim.

Ky është rasti i Swatch, e cila do të kërkojë rimbursim retroaktiv për tarifat e paguara. Një zëdhënës i grupit të orëve me bazë në Biel shpjegoi: “Informacionet për tarifat e reja doganore janë aktualisht kontradiktore dhe të paplota. Prandaj është e vështirë të merret një qëndrim.”

Duke pritur qartësi

Përfaqësuesi i Federatës së Industrisë Zvicerane të Orëve (FH), Yves Bugmann, tha se po presin më shumë qartësi: “Situata ndryshon shumë nga një kompani te tjetra, varësisht nga mënyra e importit.”

Organizata përfaqësuese Swissmem shtoi: “Gjykata Supreme e SHBA-së nuk ka vendosur ende për rimbursimin e tarifave doganore, që tani duhet të vendoset nga gjykatat më të ulëta.”

Teknisht, tarifat i janë paguar importuesit në SHBA, dhe ata duhet të kërkojnë rimbursimin. “Në realitet, kompanitë industriale zvicerane kanë absorbuar pjesërisht këto tarifa duke rregulluar çmimet e tyre dhe do të duhet të arrijnë një marrëveshje me klientët.”

Samuel Vuadens, president i Shoqatës Zvicerane të Industrisë së Makinerive dhe drejtor i Nexfab, një kompani e mikro-teknologjisë, përshkroi situatën si “një gjendje pasigurie”: “Është si të jesh një grup alpinistësh në male, i kapur nga një stuhi e fortë. Për shkak të kaosit të pasigurisë, klientët nuk bëjnë porosi, sepse nesër mund të jetë më mirë ose më keq. Kjo pasiguri është ende e pranishme dhe po përballemi me një rezistencë të fortë.”

Një raport i ri dhe gjithëpërfshirës, i hartuar nga disa profesorë të ekonomisë, tregon se pabarazia në Zvicër po zgjerohet ndjeshëm në fusha të papritura. Mediumi RTS ka pasur qasje ekskluzive në këtë raport.

Në Zvicër, diskutimet për pabarazinë zakonisht lidhen me dallimet në paga. Pagat e larta të disa drejtuesve të kompanive shpesh shkaktojnë reagime nga sindikatat, ndërsa negociatat për paga çdo vjeshtë janë të tensionuara, transmeton albinfo.ch.

Megjithatë, sipas ekonomistit Marius Brülhart, profesor në HEC Lausanne dhe bashkautor i raportit, pabarazitë reale janë thelluar në fusha të tjera gjatë 25 viteve të fundit. Ai thekson se Zvicra njihet si një vend me shpërndarje relativisht të barabartë të pagave krahasuar me vendet e tjera evropiane, por kur bëhet fjalë për pasurinë, pabarazia është shumë më e theksuar.

Pasuria rritet më shpejt se të ardhurat

Sipas të dhënave të raportit, pasuria është rritur mesatarisht me rreth 4%, ndërsa të ardhurat vetëm me 2.5%.

Brülhart shpjegon se individët që zotërojnë aksione apo pasuri të paluajtshme kanë përfituar shumë më tepër sesa ata që varen vetëm nga paga. “Mesatarisht, pasuritë janë rritur me rreth 4%, ndërsa të ardhurat vetëm me 2.5%”, thekson ai.

Pse kapitali pasurohet më shpejt

Dy faktorë kryesorë e shpjegojnë këtë trend që nga vitet 2000:

Indekset e bursës janë rritur dy herë më shpejt se prodhimi i brendshëm bruto (PBB), duke rritur fitimet për aksionarët.

Çmimet e pasurive të paluajtshme janë rritur ndjeshëm, duke shtuar vlerën e pronave për pronarët.

Si rezultat, ata që posedojnë kapital përfitojnë më shumë sesa ata që jetojnë nga puna.

Pse sindikatat fokusohen te pagat

Pavarësisht këtyre zhvillimeve, Swiss Trade Union Federation mbron fokusin e saj te pagat. Ekonomisti kryesor i saj, Daniel Lampart, thekson se pagat mbeten burimi kryesor i të ardhurave për shumicën e popullsisë.

Sipas tij, ky fokus ka ndihmuar në kufizimin e hendekut mes pagave të ulëta dhe të larta, si dhe në ruajtjen e balancës mes të ardhurave të punonjësve dhe fitimeve të kompanive.

Sfida në taksimin e pasurisë

Profesori Dusan Isakov nga University of Fribourg vlerëson se ekziston hapësirë për rritjen e taksimit mbi pasurinë, por thekson se kjo është e vështirë për t’u zbatuar.

Zvicra tradicionalisht ka mbajtur taksa të ulëta mbi kapitalin për të tërhequr biznese. Për më tepër, taksimi i pasurisë është kompleks, pasi përfshin jo vetëm para në dorë, por edhe pasuri si prona që duhet të vlerësohen.

Rreziku për kohezionin social

Sipas raportit, financimi i projekteve të reja publike – si pagesa e pensionit të 13-të – mbështetet kryesisht në kontributet mbi pagat ose në TVSH, gjë që mund të thellojë më tej pabarazitë.

Brülhart paralajmëron për një ndryshim të rrezikshëm shoqëror: “Po shkojmë gradualisht drejt një shoqërie ku rëndësi më të madhe ka familja në të cilën lind apo martohesh, sesa përpjekja personale.”

Sipas tij, ky zhvillim e largon Zvicrën nga ideali meritokratik i bazuar në arsim dhe punë individuale.

E majta në Gjenevë, së bashku me organizatat mjedisore, të mobilitetit dhe shoqatat e banorëve, ka nisur zyrtarisht një referendum kundër vendosjes së kufirit të shpejtësisë 50 km/h në rrugët kryesore të qytetit.

Ky vendim vjen pasi përfshirja e këtij parimi në ligj u miratua nga shumica e djathtë në Këshillin e Madh të kantonit.

Komiteti i referendumit deklaroi të hënën se ndryshimi në Ligjin për Mobilitet të Koordinuar dhe të Balancuar (LMCE) dëmton banorët e lagjeve të prekura në favor të trafikut kalimtar. Sipas tyre, rreth 120,000 persona në Gjenevë janë të ekspozuar ndaj niveleve të larta të zhurmës nga trafiku rrugor, transmeton albinfo.ch.

Gjithashtu, komiteti theksoi rrezikun në rritje për jetën: në rast përplasjeje, probabiliteti i vdekjes rritet nga 10% në shpejtësi 30 km/h në 70% në 50 km/h.

Kundërshtarët e ndryshimit e cilësojnë tekstin si “të vjetëruar, të rrezikshëm dhe të papërgjegjshëm”, duke nënvizuar përfitimet e kufizimeve më të ulëta të shpejtësisë. Sipas tyre, kufiri 30 km/h përmirëson qarkullimin, ul ndotjen e ajrit dhe emetimet e gazeve serrë, si dhe redukton grimcat e imëta nga gomat dhe frenat që ndotin ajrin dhe lumenjtë. Po ashtu, ai lehtëson gjelbërimin e hapësirave urbane.

Sipas nismëtarëve të referendumit, ky ndryshim ligjor do të kufizojë pa nevojë komunat dhe administratën kantonale, duke penguar marrjen në konsideratë të specifikave të lagjeve dhe zbatimin e masave të synuara. Ata theksojnë gjithashtu se standardet federale për mbrojtjen nga zhurma tashmë hasin vështirësi në zbatim.

Organizatorët kanë afat deri më 1 prill për të mbledhur 4,272 nënshkrime të vlefshme për ta çuar çështjen në votim.

Dhjetëra çështje janë në axhendë gjatë sesionit pranveror të parlamentit të Zvicrës, që do të mbahet nga 2 deri më 20 mars.
Ndërsa të dy dhomat e Parlamentit – Këshilli Kombëtar dhe Këshilli i Shteteve – rimbledhen, deputetët do të diskutojnë dhjetëra çështje të reja dhe të vjetra.

Këto janë vetëm disa prej tyre:

Forcimi i neutralitetit zviceran

Ligjvënësit do të diskutojnë iniciativën e udhëhequr nga Partia Popullore Zvicerane (SVP), së bashku me një grup tjetër të krahut të djathtë, Pro-Schweiz, i cili po bën thirrje për mbrojtjen e traditës së neutralitetit të Zvicrës.

Konkretisht, ata kërkojnë të përcaktojnë neutralitetin në terma ligjorë dhe ta përfshijnë atë në Kushtetutë, për të parandaluar qeverinë të miratojë sanksione ose të marrë anë në konflikte të armatosura.

Iniciativa ‘Busulla’

Qeveria po propozon që kur paketa më e re e marrëveshjeve me BE-në të vihet në një referendum në vitin 2027, shumica e popullit do të kërkohet për ratifikim, por jo shumica e kantoneve.

Deputetët do të debatojnë një mocion të paraqitur nga Partia Liberale-Radikale, e cila dëshiron që referendumi t’i nënshtrohet miratimit edhe nga shumica e kantoneve.

Taksa e tranzitit

SVP sugjeron që kushdo që kalon nëpër Zvicër nga një vend fqinj në tjetrin – domethënë, shoferët e huaj – duhet të jetë i detyruar të paguajë një tarifë tranziti.

Në mënyrë specifike, qëllimi i saj është të zvogëlojë trafikun e pikut në rrjetin rrugor kombëtar me një tarifë tranziti të varur nga trafiku.

Deputetët do të vazhdojnë debatin e tyre mbi këtë çështje gjatë seancës së marsit.

Dosja penale e qytetarëve të BE-së

Deputetët do të debatojnë një mocion parlamentar që i kërkon qeverisë të sigurojë që informacioni mbi dënimet e mëparshme të qytetarëve të Bashkimit Evropian që dëshirojnë të vendosen në Zvicër të kërkohet sistematikisht nga vendi i tyre i origjinës.

Marrëveshja për Lëvizjen e Lirë të Personave midis Zvicrës dhe BE-së nuk parashikon mundësinë e kërkimit të një ekstrakti të dosjes penale si pjesë e një kërkese për leje qëndrimi; ky opsion aktualisht ekziston vetëm në rastet e ‘dyshimeve të bazuara mirë’, shkruan thelocal, transmeton albinfo.ch.

Dhe një temë disi e lidhur…

Zbulimi i kombësisë së shkelësve të huaj

Ligjvënësit do të shqyrtojnë një lëvizje drejt zbulimit të plotë – siç janë mosha, gjinia dhe kombësia – të personave të arrestuar nga policia.

Nxitësit e kësaj mase, SVP, argumentojnë se ky informacion i veçantë është i rëndësishëm për arsye transparence.

Mbiemra me dy mbiemra

Kjo lejohej në Zvicër deri në vitin 2013, por më pas ligji u ndryshua, kështu që rregulloret aktuale ndalojnë bashkëshortët të përdorin një mbiemër të dyfishtë.

Parlamentarët do të japin mendimin e tyre mbi propozimin e një deputeti të SVP-së për t’u tërhequr, në mënyrë që bashkëshortët të mund të përdorin përsëri një mbiemër të dyfishtë.

Inkurajimi i personave në pension për t’u kthyer në punë

Si pjesë e paketës së tyre më të gjerë të pensioneve, deputetët do të flasin për propozime të ndryshme që synojnë krijimin e stimujve më të fortë për njerëzit që i afrohen moshës së pensionit – ose ata që janë tashmë në pension – për të qëndruar në fuqinë punëtore.

Kjo është edhe më e rëndësishme duke pasur parasysh mungesën kronike të punonjësve në sektorë të caktuar të tregut të punës.