Rreth 13,000 djem të rinj filluan të hënën trajnimin themelor ushtarak në Zvicër. Mes tyre janë edhe 45 zviceranë të rinj që jetojnë jashtë vendit – të cilët nuk janë të detyruar ligjërisht të shërbejnë – por që kanë zgjedhur të bashkohen vullnetarisht me ushtrinë.

Valentin Lopez, një shembull i angazhimit

Valentin Lopez, 19 vjeç, nga departamenti Haute-Savoie në jug të Liqenit të Gjenevës, pothuajse nuk ka lidhje të drejtpërdrejtë me Zvicrën. Ai ka pasaportën zvicerane falë stërgjyshit të tij, por familja e tij ka jetuar në Francë për tre gjenerata. Megjithatë, ai ka vendosur të shërbejë në Ushtrinë Zvicerane, transmeton albinfo.ch.

“E shoh këtë si një mundësi për të ndjerë më shumë se jam zviceran,” tha Lopez për RTS. “Kam pasur fatin të lind si zviceran, por nuk jetoj këtu. Shpesh ndihesh pak si i jashtëm.”

Valentin dhe rreth njëzet vullnetarë të tjerë nga jashtë u thirrën javën e kaluar në Payerne për një ngjarje të veçantë rekrutimi. Shumë prej tyre, ashtu si ai, janë qytetarë francezë dhe mund të shërbejnë gjithashtu në Francë, ku do t’u kërkohej vetëm një “Ditë Mbrojtjeje dhe Qytetarie”. Pas kësaj, ata mund të ishin të përjashtuar nga shërbimi atje.

Kthim te rrënjët dhe përmirësimi personal

Sébastien Albayrak, 18 vjeç, nga Strasburgu, e sheh shërbimin ushtarak si një mundësi për t’u përmirësuar: “Nuk dua vetëm të bëj shërbimin ushtarak, por dua të përmirësohem si individ. Mendoj se kjo është një situatë fitim-fitim.”

Edhe pse motivimi i këtyre të rinjve zviceranë nga jashtë mund të duket i pazakontë për bashkëmoshatarët e tyre në Zvicër, Valentin shpreson të integrohet shpejt gjatë trajnimit themelor. “Në Zvicër mund të mendojnë se jam francez dhe të më përjashtojnë, por në realitet nuk ka diferencë. Në fund të fundit, të gjithë jemi të njëjtë.”

Mbështetje nga familja dhe perspektiva e ardhshme

Në fshatin francez Valleiry, Pascale, nëna e tij, është e lumtur: “Për mua, është sikur Valentin po kthehet te rrënjët e tij,” thotë ajo. Ajo premton se do ta vizitojë djalin e saj në Birmensdorf pranë Zyrihut, një vend që gjendet pesë orë larg me tren. Valentin është caktuar atje si rekrut i infanterisë dhe po mendon të ndjekë trajnimin e oficerit pas shërbimit bazë, me mundësinë më pas të bëhet polic në Zvicër.

Rritja e numrit të vullnetarëve

Qytetarët zviceranë që jetojnë jashtë përbëjnë vetëm një pjesë të vogël të rekrutëve, por numri i tyre po rritet: në vitin 2020 rreth pesëdhjetë vullnetarë regjistroheshin çdo vit, ndërsa sot numri ka arritur pothuajse 90.

Koloneli Samuel Crettol, komandanti i qendrës më të madhe të rekrutimit në vend, e ka vënë re këtë rritje: “Po, ata po shtohen. Ndoshta kjo ka të bëjë me tensionet ndërkombëtare,” sugjeron ai.

Megjithatë, procesi i rekrutimit është i njëjtë për të gjithë. “Nuk ka asnjë diferencë me mua. Ajo që i dallon është motivimi i tyre shumë i lartë. Ata janë këtu sepse e duan,” thekson Crettol.

Pesë vite pas futjes së lejes për baballarët, e njohur tani si “leja për prindin tjetër”, kjo masë duket se ka fituar zemrat e shumicës së baballarëve zviceranë, por sfidat kulturore dhe ekonomike ende ndikojnë në përdorimin e saj.

E futur në vitin 2021, leja për baballarët ka tërhequr shumë baballarë, megjithatë pengesat kulturore, humbjet e pagës apo kufizimet për bizneset ndonjëherë e frenojnë përdorimin e saj. Megjithatë, disa iniciativa janë nisur si në nivel kantonal ashtu edhe federal, me synimin e mundësisë për ta zgjatur atë.

Së fundmi, në Confignon (Gjenevë), në iniciativën e shoqatës “Klubi i Baballarëve”, u shfaq një dokumentar mbi lejen për baballarët, i cili u pasua nga një diskutim. Kjo ishte një mundësi për shumë baballarë që të ndanin përvojat e tyre. “Të jesh baba nuk është diçka e lindur; bëhesh baba përmes ndërveprimeve me fëmijët,” rrëfeu njëri prej tyre. “Ishte një eksperiencë e mrekullueshme, edhe pse kërkonte të zgjohesha më herët,” shtoi një tjetër, transmeton albinfo.ch.

Disa nga të pranishmit kishin marrë vetëm një ditë leje për lindjen e fëmijës, ndërsa të tjerët përfituan nga leja e plotë për baballarët. Të gjithë mirëpritën mundësinë e dy javëve të lejes, qoftë për të krijuar lidhje me foshnjën e re, qoftë për t’i dhënë një pushim nënës.

77% e baballarëve përdorin lejen

Sipas të dhënave të fundit, në vitin 2023 lejen e morën 77% e baballarëve ose prindërve të tjerë. Shkaku për 23% të mbetur është më i vështirë për t’u sqaruar. Një shpjegim i mundshëm lidhet me stereotipe të qëndrueshme, sipas Emilie Flamand, drejtoreshë e Zyrës për Promovimin e Barazisë dhe Parandalimin e Dhunës në Gjenevë.

Zyra Federale e Sigurimeve Shoqërore thekson se punonjësit me të ardhura të ulëta dhe të larta më shpesh nuk përfitojnë nga kjo leje. Në Gjenevë, organizata mbikëqyrëse e biznesit nënvizon se pagesa e kompensimit ka një kufi të caktuar. “Humbja e pagës mund të jetë një pengesë,” shpjegon Arnaud Bürgin, drejtor i Federatës së Bizneseve Frëngjishtfolëse Zvicerane në Gjenevë. “Një baba që fiton 12,000 franga në muaj do të marrë maksimumi 80% të 8,000 frangave gjatë lejes.”

Megjithatë, disa kompani e përqafojnë këtë leje. Në kompaninë elektrike Savoy, të gjithë baballarët e rinj marrin lejen. “Është një sfidë shtesë për kompaninë, por e kuptojmë,” shpjegon CEO-ja Philippe Massonnet. “Vështirësia më e madhe është kur ka njerëz në pozita përgjegjësie; herë pas here duhet të negociojmë orare të ndara për t’u siguruar që ata të mund të përballojnë periudhat më të ngarkuara.”

Në drejtim të një lejeje më të gjatë

Pyetja për një leje më të gjatë për prindërit po ngrihet tani, gjë që shqetëson disa punëdhënës. “Ne tashmë kemi vështirësi për të gjetur staf të kualifikuar për të forcuar ekipet tona,” paralajmëron Massonnet.

Në anën tjetër, “Klubi i Baballarëve” e konsideron sistemin aktual të pamjaftueshëm. Debati është i hapur, si në nivel kantonal ashtu edhe federal, ku disa iniciativa tashmë janë nisur.

Pas zjarrit fatal në barin Le Constellation, turizmi në Crans-Montana po përjeton një krizë. Hotelet po përballen me shumë anulime, ndërsa klientela italiane – një prej grupeve më të shumtë në resort – shfaqet e pikëlluar dhe hezituese për të vizituar zonën. Autoritetet dhe organizatorët gjithashtu kanë reduktuar ngjarjet festive nga respekti për viktimat, transmeton albinfo.ch.

Hotelieri Géraldine Bestenheider, drejtuese e një hoteli katër yjesh në Crans-Montana, thotë se për këtë javë hoteli është i zënë për shkak të klientëve të rregullt që marrin pjesë në një seminar. Por, përtej kësaj, të gjitha hotelet në Haut-Plateau kanë regjistruar një valë anulimesh që nga tragjedia më 1 janar.

“Anulimet janë të përhapura gjerësisht,” konfirmon ajo, e cila është edhe presidente e Shoqatës së Hoteleve të Crans-Montana. “Anulimet u shfaqën menjëherë pas ngjarjes, por edhe gjatë dy javëve pas saj. Edhe rezervime më vonë janë anuluar. Ne ofrojmë mundësinë për të shtyrë qëndrimin ose për të dhënë një kredi për një vizitë të ardhshme në Crans-Montana.”

Klientela italiane e zemëruar

Pronaret e shtëpive të dytë gjithashtu raportojnë shumë anulime për qiratë e pronave të tyre. Veçanërisht klientela italiane është e prekur nga tragjedia: gjashtë italianë ishin midis 40 viktimave të zjarrit.

“Zvicra dhe Crans-Montana gjithmonë kanë krijuar ndjenjën e sigurisë,” thotë William Raynar, anëtar i komitetit të APACH, Shoqatës së Pronarit të Apartamenteve dhe Shaletëve në Haut-Plateau. “Por kjo besueshmëri është dëmtuar. Duhet të gjejmë mënyra për të rikthyer besimin e tyre në resort.”

Historikisht, italianët kanë qenë gjithmonë shumë të pranishëm në Crans-Montana, thotë Cédric Berger, president i APACH. “Ata janë shumë të lidhur me Haut-Plateau të Crans-Montana. Shumë janë të zemëruar dhe po largohen nga resorti. Shpresoj të jem gabim; ndoshta kjo është për shkak të emocioneve, por duhet të bëjmë gjithçka për t’i rikthyer.”

Në Itali, Crans-Montana është kritikuar nga politika dhe mediat. Tre javë para Lojërave Olimpike Dimërore, Zvicra ka vendosur të ulë programin promocional, duke anuluar ngjarjet e muzikës elektronike dhe ceremoni gala.

“Kjo është hera e parë që duhet të anulojmë diçka për të mos ofenduar ndjeshmëritë,” thotë Alexandre Edelmann, ambasador dhe drejtues i “Swiss Presence”. “Është çështje empatie dhe respekti.”

Edhe atmosfera festive rreth garave të Kupës së Botës në ski në Crans-Montana është anuluar. Në zemër të resortit, mbetet një moment reflektimi dhe qetësie.

Një udhëtim me transport publik në Zvicër mund të zgjasë shumë më tepër, në varësi të vendit nga ku niseni. Arsyeja: frekuenca e lidhjeve të transportit publik ndryshon shumë nga një rajon në tjetrin.

Për shembull, nga Savognin në kantonin Graubünden, duhen 20 minuta me autobus postar për të arritur në Tiefencastel, vetëm dhjetë kilometra larg. Nga Olteni, në varësi të lidhjes së trenit, udhëtimi deri në Langenthal – që është dy herë më larg – merr gjysmën e kohës.

Është e njohur se disa zona të Zvicrës kanë mbulim më pak të zhvilluar se të tjerat. Me një mjet interaktiv të zhvilluar nga Shkolla e Arkitekturës, Inxhinierisë dhe Peizazhit e Gjenevës, në bashkëpunim me RTS, mund të llogarisni vetë zonën tuaj të mbulimit dhe ta krahasoni me qytetet dhe fshatrat përreth.

Ky mjet llogarit të gjitha destinacionet e mundshme nga një pikënisje e zgjedhur, bazuar në oraret e caktuara, duke marrë parasysh ndryshimet dhe rrugët e ecjes.

Edhe në udhëtime më të gjata, dallimet mund të jenë shumë të mëdha. Topografia, kufijtë dhe oraret ndikojnë ndjeshëm në kohën e udhëtimit. Gjatë orëve të pikut, një banor i Bernës mund të arrijë pothuajse gjithë Zvicrën dhe pjesën jugore të Gjermanisë brenda katër orësh, ndërsa dikush nga Gjeneva mund të shkojë vetëm deri në Platoën Zvicerane dhe Francën fqinje.