Reshjet e dendura të dëborës – midis 20 dhe 40 cm në male – kanë rritur rrezikun e orteqeve në zona të caktuara alpine.
Si pasojë, qeveria ka lëshuar paralajmërimin e dytë më të lartë për rrezikun e orteqeve – 4 nga 5, transmeton albinfo.ch.
Zonat ku rreziku është më i lartë janë Valais, si dhe Bernese Oberland.
Është një pamje e zakonshme në një ditë dimri të shohësh njerëz me lopata duke pastruar borën nga pjesa e përparme e shtëpive të tyre. Kjo është një detyrë e pakujdesshme, por e domosdoshme jo vetëm sepse zviceranëve u pëlqen që gjithçka të jetë e pastër dhe e rregullt, por edhe, më e rëndësishmja, për të parandaluar rrëshqitjet dhe rëniet, shkruan The Local, transmeton albinfo.ch.
Por kush është saktësisht përgjegjës për këtë punë?
Nëse jeni qiramarrës, atëherë sigurimi i hyrjes së sigurt në ndërtesë është përgjegjësi e qiradhënësit tuaj ose e dikujt që ai ose ajo punëson për këtë shërbim.
Ata jo vetëm që duhet të pastrojnë shtigjet që të çojnë në dhe nga ndërtesa, por edhe t’i shkrijnë ato nga akulli, nëse kërkohet një veprim i tillë.
Përjashtimet e vetme nga ky rregull, sipas portalit të pasurive të patundshme Homegate, janë zonat që nuk janë të arritshme nga jashtë, siç është ballkoni juaj.
Ju jeni gjithashtu përgjegjës për pastrimin e hapësirës suaj të parkimit.
Çfarë ndodh nëse qiradhënësi nuk e heq borën dhe ju rrëzoheni dhe lëndoheni?
Nëse qiradhënësi nuk përmbush detyrimin e tij për të siguruar akses të sigurt në dhe përreth ndërtesës, atëherë ai ose ajo do të mbahet përgjegjës për aksidentet që ndodhin në pronën e tij për shkak të neglizhencës së tij.
Ndërsa sigurimi juaj i aksidenteve (i cili është i detyrueshëm në Zvicër, qoftë përmes punëdhënësit tuaj ose polisës shëndetësore) do të mbulojë kostot mjekësore, sigurimi i përgjegjësisë së qiradhënësit do të paguajë për çdo kosto ndihmëse të shkaktuar nga lëndimet tuaja – për shembull, nëse thyeni syzet ndërsa bini dhe keni nevojë për zëvendësim, ose keni nevojë për një karrige me rrota për të lëvizur.
Megjithatë, ka përjashtime nga ky rregull.
Nëse nuk jetoni në një ndërtesë me shumë njësi, por merrni me qira një shtëpi të vetme familjare, atëherë në parim jeni përgjegjës për pastrimin e borës përreth pronës.
Kjo pikë do të përfshihet dhe përcaktohet në kontratën tuaj të qirasë.
Po sikur të jeni pronar shtëpie – jo qiramarrës?
Në këtë rast, varet nga ju të pastroni borën dhe akullin nga prona juaj për ta bërë atë të sigurt jo vetëm për veten tuaj, por edhe për të gjithë ata që vijnë në derën tuaj – qoftë një mysafir i ftuar, postar apo person i shpërndarjes së Uber Eats.
Arti i pastrimit të borës
Nuk duhet të jetë surprizë për askënd që ka jetuar në Zvicër për një kohë që bora këtu nuk mund të hiqet thjesht në një mënyrë të rastësishme ose të parregullt.
Duhet të bëhet siç duhet, në mënyrën zvicerane.
Kjo do të thotë që bora nuk duhet të hidhet thjesht mbi pronat e të tjerëve ose në trotuarin publik. Në vend të kësaj, duhet të vendoset në grumbuj të rregullt në anë të rrugës – por jo përpara një hidranti ose në një kalim për këmbësorë.
Gjithashtu, pastrimi i borës nuk mund të bëhet kurdo që të dëshironi, por vetëm gjatë ditëve të javës nga ora 7 deri në 9 të mëngjesit.
Gati 2,5 miliardë dollarë llogaritet dëmi i përmbytjeve në tre dekada në Shqipëri, e megjithatë askush nga përfaqësuesit e institucioneve që janë të angazhuara me mirëmbajtjen e sistemit hidrik në Shqipëri, vlerësimin e riskut para dhe gjatë emergjencave nuk ka dhënë llogari para drejtësisë dhe as është gjetur fajtor.
Fatura e dëmit ekonomik bëhet publike nga një raport i detajuar i Kontrollit të Lartë të Shtetit, që ka kaluar në lupë përgjegjësitë në nivel qendror dhe të pushtetit lokal duke nisur nga ministria e bujqësisë deri tek ndërmarrjet që administrojnë argjinaturat, sistemin kullues dhe kanalizimet, raporton TCH, transmeton albinfo.ch.
Gjetjet janë bërë publike nga Kontrolli i Lartë i Shtetit mbas auditimit mbi përmbytjet e 2024 në qytetin e Vlorës, ku dhe janë administruar qindra dokumente mbi hartën, kanalizimin, deri tek hidrovorët dhe kontratat e mirëmbajtjes së tyre. Në këtë kontroll, përpos evidentimit të problematikës për mos pastrimin e kanaleve kulluese prej dekadash nga institucionet përgjegjëse, ngrihen pikëpyetje për mosmenaxhim efektiv të riskut nga përmbytjet në nivel kombëtar, i cili duhet të përshtatej me kushtet klimaterike, që në këto kushte, sipas KLSH, bie në kundërshtim me ligjin për mbrojtjen civile. E ndërsa ekspozohet se 3,285 objekte janë ndërtuar pa leje në infrastrukturën ujitëse, kulluese dhe të mbrojtjes, ky është vetëm njëri ngërç, pasi të tjerat lidhen me mosbashkëpunimin e duhur midis institucioneve për menaxhimin e situatave të përmbytjes, deri tek mungesa e mirëmbajtjes të sistemit kullues.
Nga 1990 numërohen tetë përmbytje të rënda në Shqipëri: e 1995, shtatori 2002 kur u prekën 7,500 familje kryesisht në Torovicë, Lezhë dhe Milot, shkurt-mars 2004 përmbytjet e Drinit dhe Bunës, dhjetor 2005 përmbytjet në Jug nga Vjosa, përmbytjet e Nënshkodrës 2010-2011 gjatë të cilës u evakuuan 12 mijë shtetas, në shkurt 2015 përmbytja e Jugut ku u dëmtuan plotësisht 709 shtëpi, përmbytjet e nëntorit 2017 përgjatë rrjedhës së Vjosës ku u dëmtuan 4,700 banesa dhe e 2021 e 2024 në zonat Lezhë, Shkodër dhe Vlorë, me mijëra hektarë tokë të përmbytur, banesa e biznese të shkatërruara dhe rrugë të bllokuara përkohësisht nga rrëshqitjet.
Në të gjithë këto emergjenca, drejtësia ka shënuar vetëm dy hetime, duke dyshuar se nuk ishte vetëm faji i motit. E para emergjenca e 2010 në Shkodër, mbasi u hapën tre porta shkarkimi të Vaut të Dejës, të Komanit dhe të Fierzës, dhe kjo solli përmbytjet masive të gjithë Shkodrës, madje edhe në qytet. Por, duke u bazuar në ekspertizën e tre specialistëve të hidrocentraleve, hetimet dolën në përfundimin se çështja duhej pushuar, mbasi hapja e digave ishte e justifikuar. E dyta, ende nën proces, është e prokurorisë së Durrësit, nisur pak ditë më parë, jo vetëm për shkatërrim prone me përmbytje, por gjithashtu edhe ndaj personave që dyshohet se shpërdoruan detyrën gjatë menaxhimit të situatës.
Deri më tani, edhe për këtë dosje nuk ka ende të dyshuar.
Mesfushori shqiptar, Ardon Jashari, është shpallur lojtari më i mirë i kampionatit të Belgjikës.
Jashari është fitues i “Këpucën e Artë” për vitin 2025 në Belgjikë, transmeton albinfo.ch.
Ai madje e pranoi personalisht çmimin, ndonëse gjatë ditës luajti për herë të parë si titullar për Milanin në Serie A kundër Fiorentinës. Ai fluturoi për në Middelkerke me aeroplan privat.
“Është e mrekullueshme, e pabesueshme që fitoj. Çmimi më i veçantë në Belgjikë. Jam krenar, por dua t’i falënderoj veçanërisht të gjithë në Club Brugge. Pa ta, kjo nuk do të ishte e mundur”, ka thënë Jashari.
“Këpuca e Artë” është trofe që jepet nga viti 1954. Fitues shpallet lojtari që merr me së shumti vota. Në procesin e votimit marrin pjesë gazetarë sportive, anëtarë të Bordit të Federatës së Futbollit të Belgjikës, disa gjyqtarë dhe fituesit e mëhershëm të “Këpucës së Artë”.
Meqenëse një sezon futbolli nuk përkon me një vit kalendarit, ka dy raunde votimi. Një pas përfundimit të sezonit dhe një në dhjetor pas gjysmës së parë të sezonit të ri. Dhe pasi numërohen të gjitha votat, shpallet fituesi i “Këpucës së Artë.
Por Jasharit i mjaftuan vetëm votat e një raundi për të fituar Këpucën e Artë. “Kjo e bën këtë edicion edhe më historik”, shkruan “hln.be”.
Ai fitoi 351 pikë, ndërsa dy ish-bashkëlojtarët e tij te Club Brugge, Hans Vanaken i dyti me 304 pikë dhe Christos Tzolis në vendin e tretë me 243 pikë.
Ministria e Jashtme britanike ka lëshuar një paralajmërim udhëtimi për Zvicrën. Paralajmërime të ngjashme vlejnë edhe për Gjermaninë, Italinë dhe Portugali.
Zvicra konsiderohet një destinacion turistik ëndrrash. Megjithatë, tani qeveria britanike po paralajmëron qytetarët e saj kundër udhëtimit në Konfederatën Helvetike.
Sipas Ministrisë së Jashtme britanike, Zvicra nuk konsiderohet më një vend i sigurt për turistët. Në fillim të janarit, qeveria britanike lëshoi një paralajmërim për disa vende, duke përfshirë Zvicrën, për shkak të rreziqeve të sigurisë dhe kërkesave më të rrepta për hyrje pas Brexit.
Vendet e tjera të prekura
Paralajmërimi i përditësuar nuk vlen vetëm për Zvicrën, por edhe për Itali, Kroaci, Portugali, Gjermani, Estoni dhe Finlandë. Ministria britanike thekson rritjen e rreziqeve të sigurisë dhe rekomandon kujdes të shtuar, edhe pse nuk ka pasur incidente të mëdha terroriste kohët e fundit.
Rreziku i vjedhjeve të vogla
Ndërkohë që norma e krimit në Zvicër është përgjithësisht e ulët, numri i vjedhjeve të vogla në qytetet kryesore ka shënuar një rritje. Rreziku është veçanërisht i lartë në Aeroportin e Gjenevës dhe në trenat drejt dhe nga qyteti, sipas Ministrisë britanike të Jashtme. Qeveria gjithashtu paralajmëron se mbajtja e drogës mund të sjellë sanksione të rënda dhe se aeroportet zvicerane kanë teknologji të avancuar për kontrollin e bagazheve, transmeton albinfo.ch.
Sportet dimërore dhe ndalimi i mbulimit të fytyrës
Për shkak se sportet dimërore tërheqin shumë turistë britanikë, Ministria e Jashtme rekomandon të kontrollohet paraprakisht mbulimi i sigurimeve. Paralajmërimi i udhëtimit gjithashtu përmend ndalimin e mbulimit të fytyrës në kantonet Ticino dhe St. Gallen.
Brexit dhe autorizimet elektronike
Që nga fillimi i vitit 2025, turistët europianë kanë nevojë për një autorizim elektronik udhëtimi (ETA) për të vizituar Britaninë e Madhe. Përditësimi i paralajmërimeve britanike përfshin kontroll më të rreptë të këtyre autorizimeve dhe nuk lidhet me rritje të papritur të krimeve të dhunshme apo sulmeve terroriste.
Edhe pse primet e sigurimeve shëndetësore po rriten ndjeshëm, shumica e të siguruarve në Zvicër nuk janë të gatshëm të ndryshojnë ofruesin e tyre. Vetëm rreth 1 në 12 pagues të premierës ka nënshkruar një polisë të re të sigurimit bazë, pasi dallimet midis kompanive janë të vogla dhe shumica mbetet tek ofruesi aktual.
Ekspertët e sigurimeve theksojnë se norma e ndërrimit të ofruesve mbetet e ulët, vetëm 7 deri 10 për qind, edhe pse çmimet rriten çdo vit. Premierat mesatare mujore tashmë afrojnë 400 franga, duke shtuar presion mbi buxhetet e familjeve zvicerane, transmeton albinfo.ch.
Sipas Felix Schneuwly nga shërbimi online Comparis, motivi kryesor për këtë qëndrim është se “dallimet në çmime janë bërë më të vogla”. Për më tepër, kompanitë më të mëdha, CSS dhe Helsana, ofrojnë premierë tërheqëse në të gjithë Zvicrën, duke ulur interesin për ndërrim.
Dallimet rajonale janë të dukshme: në kantonin Zug mesatarja e premierës është 260 franga, ndërsa në Ticino arrin 500 franga. Një ndikim të veçantë kanë edhe familjet me fëmijë të shumtë, pasi çmimet ndryshojnë sipas grupmoshave. Në Zug, për shembull, kantoni do të japë subvencione për trajtime spitalore që do të ulin premierat rreth 15% këtë vit.
Një faktor tjetër që ndalon ndërrimin e ofruesit është dëshira e të siguruarve për të mbajtur të njëjtin ofrues për sigurimin bazë dhe atë plotësues, edhe nëse çmimi i sigurimit bazë tek një kompani tjetër është më i ulët.
Megjithë rritjen e qëndrueshme të kostove, shumica e zviceranëve preferojnë stabilitetin dhe komoditetin e të mbajturit të të njëjtit ofrues, duke shmangur ndryshime që mund të sjellin përfitime minimale.
Në fund të vitit të kaluar, Këshilli Federal i Zvicrës publikoi një raport mbi situatën e personave non-binarë – pra ata që identifikohen jashtë kategorive “mashkull” dhe “femër”. Raporti thekson se këta individë përballen me shumë sfida në jetën e përditshme: “Personat non-binarë raportojnë dhunë, diskriminim, përjashtim, presion për të u përshtatur dhe, njëkohësisht, një ndjesi padukshmërie.”
Pozicionet e politikanëve
Sibel Arslan, këshilltare kombëtare e Partisë së Gjelbër, thotë se politikën duhet të ndërmarrë hapa: “Këta njerëz kanë shumë pak dukshmëri, dhe ne nuk jemi të vetëdijshëm për vështirësitë që ata përballen,” shpjegon ajo. Personat non-binarë përballen me dhunë dhe përjashtim, dhe si juriste dhe deputete, Arslan dëshiron t’u japë një zë dhe më shumë dukshmëri, transmeton albinfo.ch.
Marc Jost, këshilltar kombëtar i Partisë Popullore Evangelike (EVP), shprehet se të gjithë duhet të mbrohen nga dhuna dhe përjashtimi, veçanërisht personat non-binarë. Megjithatë, ai argumenton se nuk duhet të ketë vetëm ndryshime simbolike ligjore, por ndihmë konkrete në jetën e përditshme. Ai është kundër futjes së gjinisë së tretë në Kushtetutë, duke theksuar se situata e tyre mund të përmirësohet pa sfiduar modelin binar ose dy gjinitë biologjike.
Argumentet kundër gjinisë së tretë
Jost paralajmëron se një gjini e tretë në pasaporta ose dokumente identiteti mund të shkaktojë probleme gjatë udhëtimeve në vende të tjera, ku shpesh kërkohet shënimi i gjinisë biologjike. Po ashtu, gjinia biologjike është e rëndësishme për diagnozën dhe medikacionin në trajtime mjekësore.
Argumentet për gjininë e tretë
Arslan nënvizon se personat non-binarë nuk duhet të diskriminohen dhe duhet të bëhen të dukshëm në shoqëri. Ajo mbështet futjen e një gjinie të tretë, por është e hapur për diskutime mbi mënyra të tjera për përmirësimin e situatës, për shembull, heqjen e detyrimit për shënimin e gjinisë në dokumente zyrtare.
Jost gjithashtu kujton se ndryshimi i rendit binar të gjinisë mund të ndikojë mbi mbrojtjen e grave, si në strehimore, institucione ose burgje. Arslan pajtohet që këto shqetësime duhet të merren seriozisht, duke theksuar se qëllimi kryesor është lufta kundër diskriminimit dhe ndërgjegjësimi mbi nevojat e personave non-binarë.
Situata në Zvicër
Sipas një studimi global të Ipsos LGBT+ Pride 2023, Zvicra ka një nga përqindjet më të larta të personave që identifikohen si transgender, non-binar, gender-fluid ose jo-mashkullore/femërore, me rreth 6% të të anketuarve.
Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve (KSHZ) në Maqedoninë e Veriut ka shpallur rezultatet e para jozyrtare për katër komunat ku në zgjedhjet lokale të vitit 2025 nuk u arrit prania minimale e votuesve.
Në Vrapçisht, pjesëmarrja e qytetarëve ishte 32,37%, ndërsa fitues doli Isen Shabani nga AKI me gjithsej 5,355 vota.
Në Gostivar, votuan 30,44% e qytetarëve dhe kryeson Valbon Limani nga AKI me 14,519 vota.
Në Mavrovë-Rostushë, pjesëmarrja ishte 28,51%, me fitues Oner Jakupovski nga VMRO, i cili mori 9,963 vota.
Në Qendër Zhubë, ku pati vetëm një kandidat, Arjan Ibraim, ai mori 973 vota nga 13,26% e qytetarëve që votuan.
Sipas të dhënave të raportuara nga Alsat, në komunën e Gostivarit janë numëruar mbi 50% të votave të hedhura në zgjedhjet lokale, dhe kandidati i AKI-së, Valbon Limani, vazhdon të mbajë avantazhin ndaj kundërshtarit të tij nga VLEN, Nevzat Bejta.
Nga 50,41% e votave të numëruara deri tani, Limani ka siguruar 7.436 vota, ndërsa Bejta ka marrë 3.734 vota, duke treguar një diferencë të qartë mes tyre. Rezultatet paraprake tregojnë se Limani po fiton mbështetje të konsiderueshme nga qytetarët e Gostivarit, ndërsa procesi i numërimit të votave vazhdon.
Komuna e Gostivarit, ku zhvillohen këto zgjedhje, ka qenë një nga pikat kyçe të vëzhgimit për performancën e partive të ndryshme në nivel lokal, dhe rezultatet e deritanishme japin një pasqyrë të qartë mbi tendencat e votuesve në këtë rajon.
Procesi i numërimit pritet të përfundojë gjatë orëve në vijim, dhe të dhënat përfundimtare do të publikohen sapo të jenë të disponueshme.
Dhjetëra aksidente rrugore janë regjistruar gjatë fundjavës në Zvicër si pasojë e reshjeve të dendura të borës, të cilat përfshinë edhe zonat e ulëta. Ndërkohë që bora solli gëzim për familjet dhe fëmijët, duke mundësuar lojëra dimërore si ndërtimi i burrave të dëborës, igluve dhe beteja me topa bore, kushtet e vështira atmosferike shkaktuan probleme serioze në trafik.
Sipas MeteoSwiss, nga e shtuna deri të dielën në mëngjes, në shpatet veriore të Alpeve ranë nga 20 deri në 40 centimetra borë të re, ndërsa në Alpet e Glarusit deri në 70 centimetra. Në pjesët e tjera të Alpeve, reshjet ishin më të lehta, nga 5 deri në 20 centimetra, transmeton albinfo.ch.
Në Rrafshnaltë dhe në rajonin e Jurës ranë nga 1 deri në 10 centimetra borë, ndërsa lokalisht deri në 20 centimetra në Ajoie dhe në një pjesë të madhe të zonës përreth Liqenit të Cyrihut.
Kantonet Aargau, Thurgau, St. Gallen dhe Solothurn raportuan dhjetëra aksidente rrugore nga e shtuna deri të dielën në mëngjes. Sipas autoriteteve, shumica e tyre u shkaktuan nga bora, akulli dhe shpejtësia e papërshtatshme për kushtet e rrugës.
Në kantonin e St. Gallenit u plagosën pesë persona, mes tyre edhe një fëmijë. Në Rapperswil-Jona, një borëpastruese rrëshqiti dhe goditi një vajzë gjashtëvjeçare që ndodhej në anë të rrugës.
Në kantonin e Aargaut u regjistruan të paktën 40 aksidente, shumica të lehta. Policia kantonale bëri të ditur se në disa raste automjetet ishin ende të pajisura me goma vere
Edhe pse bora ra edhe në lartësi të ulëta, Zvicra frankofone (Romandia) u prek më pak nga aksidentet. Në kantonin e Friburgut, tre aksidente ndodhën në autostradë gjatë fundjavës, pa të lënduar. Midis Rossens dhe Matranit, një kamion rrëshqiti dhe përfundoi i vendosur tërthorazi në autostradë, por më pas arriti të vazhdonte rrugën, sipas policisë së Friburgut.
Në Cyrih, qarkullimi i autobusëve u ndërpre përkohësisht të shtunën për shkak të borës dhe akullit.
Çrregullime në trafikun ajror
Reshjet e borës ndikuan edhe në trafikun ajror, veçanërisht në aeroportin e Gjenevës, ku u anuluan shtatë fluturime nga dhe drejt Amsterdamit. Kompania ajrore Swiss njoftoi gjithashtu për vonesa të gjata në aeroportin e Cyrihut, kryesisht për shkak të procesit të shkrirjes së akullit nga avionët.
Rrezik i shtuar ortekësh
Motit të keq iu shtua edhe rreziku i lartë i ortekëve. Sipas Institutit për Studimin e Borës dhe Ortekëve (SLF), niveli i rrezikut ishte i lartë (4 nga 5) të dielën në disa rajone alpine, veçanërisht në Valais-in perëndimor. Ky nivel u ul në “të konsiderueshëm” (3 nga 5) deri të hënën në mëngjes për pjesën më të madhe të Alpeve.
Një ortek ndodhi në malet mbi Flumserberg (St. Gallen). U angazhuan forca të shumta për kërkimin e personave të mundshëm të bllokuar, përfshirë Rega-n (Shërbimi Ajror i Shpëtimit Zviceran) dhe shërbimet alpine të shpëtimit të Alpeve Lindore. Pas rreth tre orësh kërkimi, operacioni u ndërpre, pasi nuk u gjet asnjë person i mbuluar nga bora. Ortekja kishte ndodhur jashtë pistave të shënuara
Luana Lahu është dhjetë vjeçe dhe ndjek kurs kalërimi profesional. Për të, kuajt nuk janë vetëm sport, por një hapësirë ku mëson durimin, përgjegjësinë dhe besimin.
Pasioni i saj ka ardhur si ndjesi. Që fëmijë, Luana pëlqente kukullat dhe figurat e lojës, por një përballje e rastësishme me kuajt ia ndryshoi drejtimin kureshtjes. “Dashuria për kuajt lindi kur pashë vajza duke hipur në kuaj. Aty ndjeva se kjo ishte diçka që më tërhiqte vërtet,” kujton ajo. Ishte një çast i thjeshtë, pa zhurmë, që u shndërrua në pikënisje.
Kalërimi u bë pasion në momentin e parë të afërsisë. “Një kalë u afrua tek unë dhe unë fillova ta përkëdhel pa frikë. Atëherë e kuptova se kjo lidhje ishte më shumë se lojë,” thotë Luana. Që prej asaj dite, marrëdhënia me kuajt është ndërtuar me hapa të vegjël, por të qëndrueshëm.
Sot, të qenit pranë një kali për të është një gjendje qetësie. “Ndjej lumturi dhe e vërej se edhe kali ma kthen dashurinë,” shprehet ajo. Kalërimi nuk matet me shpejtësi apo rezultate të menjëhershme; është kohë e përbashkët, ritëm i përbashkët, liri e ndarë. “Më pëlqen kontakti i afërt me kalin dhe koha që kalojmë së bashku.”
Kjo lidhje ndërtohet edhe mbi disiplinë. Luana ndjek kurs kalërimi profesional, ku mëson teknikën, rregullat dhe përgjegjësinë që kërkon ky sport. “Dua ta mësoj këtë sport siç duhet dhe të përmirësohem çdo ditë,” thotë ajo, duke e parë stërvitjen si pjesë të natyrshme të pasionit, jo si detyrim.
Komunikimi me kalin është i drejtpërdrejtë dhe i butë. “Komunikoj përmes përkëdheljes, lavdërimit dhe duke ia përmendur emrin,” shpjegon Luana. Ajo e di se siguria ndërtohet me qetësi dhe respekt. “Një kalë ka nevojë për shumë dashuri, qartësi, qetësi dhe besim.” Janë parime që shkojnë përtej stallës dhe bëhen pjesë e karakterit.
Kalërimi i ka mësuar edhe durimin. “Kuajt kanë nevojë për kohë për të mësuar,” thotë ajo. Edhe momentet e vështira janë kthyer në mësime. “Ka ndodhur që kali im të mos donte të vazhdonte. Duhej të isha e qetë dhe e durueshme, të zbrisja dhe ta ftoja sërish me ushqime shpërblyese.” Nuk e quan pengesë, por proces.
Përveç kalërimit, Luana merret edhe me ski. Dy sporte të ndryshme, por me një ndjesi të përbashkët lirie. “Ndjenja është pothuajse e njëjtë,” thotë ajo, “vetëm se kalërimi është stërvitje me një kafshë të gjallë, ndërsa skijimi është rrëshqitje mbi borë, ku ekuilibri dhe koordinimi janë shumë të rëndësishme.”
Në këtë rrugëtim, mbështetja familjare është themelore. “Mbështetja e prindërve është shumë e rëndësishme për mua, sepse më ndihmon ta zhvilloj pasionin tim dhe t’i arrij qëllimet e mia,” thekson Luana, duke përmendur edhe instruktoren e kalërimit profesional por dhe motrat e saj Alisa dhe Elda dhe vëllai i vogël Leani që e motivojnë vazhdimisht.
Mesazhi i saj për bashkëmoshatarët është i thjeshtë dhe i drejtpërdrejtë: “Mos e humbni mundësinë. Shkoni, shikojeni sportin që ju pëlqen dhe provojeni.” Për prindërit, mendimi i saj është po aq i qartë: “Me mbështetjen e prindërve Arben dhe Eneida Lahu, fëmijët bëhen më të lumtur dhe pasioni i tyre forcohet.”
Luana vazhdon stërvitjet e saj, ajo gjithashtu është një nxënëse shembullore. Kalërimi është bërë pjesë e përditshmërisë së saj dhe, bashkë me të, edhe procesi i të mësuarit. Në moshën dhjetëvjeçare, ajo nuk ka nevojë për përkufizime të mëdha mjafton fakti që e di pse hipën në kalë dhe pse i kthehet këtij sporti çdo ditë.
Ëndrrat e saj janë të qarta dhe të përmbajtura. “Dua të kem një kalë për ta kujdesur vetë dhe të kaloj më shumë kohë me kuajt,” thotë fillimisht. Më pas shton: “Ëndërroj që një ditë të marr pjesë në një turne të madh dhe të garoj për Kosovën ose Zvicrën.” Dhe një imazh që e shoqëron këtë dëshirë: “Do të doja që njerëzit të më kujtojnë si dikë që ka fituar një garë me flamurin e Kosovës.”
Për albinfo.ch Luljeta Ademi
Të paktën 162 protestues kanë humbur jetën në Iran në 15 ditët e fundit gjatë protestave antiqeveritare, sipas një grupi të të drejtave të njeriut me seli në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Sipas Agjencisë së Lajmeve të Aktivistëve të të Drejtave të Njeriut (HRANA), numri total i viktimave që nga nisja e protestave ka shkuar në të paktën 203 persona, përfshirë 41 efektivë të forcave të sigurisë, transmeton albinfo.ch.
Bëhet e ditur nga HRANA se të paktën tetë nga protestuesit e vrarë ishin nën moshën 18 vjeç, ndërsa mbi 3,285 persona janë arrestuar nga autoritetet iraniane.
Sot, vendosja e rripit të sigurimit kur hyn në makinë është një refleks, i përforcuar nga sinjali zanor që na thërret në rregull. Megjithatë, pesëdhjetë vjet më parë, kjo provë nuk ishte e vetëkuptueshme. Në Zvicër, detyrimi i parë i rripit ka ngjallur rezistencë të fortë, siç tregohet nga arkivat e RTS.
Në vitin 1976, Këshilli Federal vendosi me dekret mbajtjen e rripit në pjesën e përparme të automjeteve. Por në Zvicrën frëngjishtfolëse, masa ngjall rezistencë të fortë. Një Vaud madje shkon aq larg sa krijon një shoqatë kundër asaj që ai e quan “abuzim teknokratik”.
Më 26 janar 1976, në programin Un jour une heure të Télévision Suisse Romande, ai u pyet për arsyet e kundërshtimit të tij, ndërsa ai e lidhi vetë rripin. Ai shpjegon se nuk është kundër vetë rripit, por kundër mbajtjes së tij të detyrueshme. “Kjo është ajo që është bezdisëse, që ne jemi të detyruar ta mbajmë atë në të gjitha rrethanat”, thekson ai.
Kur u pyet nëse e sheh një sulm ndaj lirisë, ai u përgjigj: “Duket e qartë. Nëse kam goma të lëmuara, rrezikoj jetën time dhe atë të të tjerëve. Me rripin, jam vetëm unë.” Dhe kur gazetari thekson se në rast aksidenti dhe lëndimi, i kushton shtrenjtë shoqërisë, ai e shtyn logjikën më tej: “Pra, ku ndalemi? Ai që del pa pallto në dimër krijon gjithashtu një rrezik për veten dhe për komunitetin.”
Një betejë ligjore e vë në pikëpyetje rripin
Në Valais dhe Neuchâtel, shoferët e sanksionuar për mosvendosjen e rripit të sigurimit vendosën ta kundërshtonin masën në gjykatë. Në Téléjournal të kohës, njëri prej tyre shpjegon: “Unë besoj se kjo situatë është ligjërisht e papranueshme. Me sa duket, do të shkojmë në një gjykatë më të lartë, pra para Gjykatës Federale.”
Më 2 shtator 1977, Gjykata Federale vendosi në të drejtën e tyre. Ajo arrin në përfundimin se ordinanca federale bazohet në një delegim të pamjaftueshëm të juridiksionit, prandaj nuk përbën një bazë të vlefshme ligjore. Rezultati: detyrimi anulohet dhe rripi bëhet përsëri opsional.
51.6% dhe një Röstigraben i shënuar mirë
Më 30 nëntor 1980, çështja e mbajtjes së detyrueshme të rripave të sigurimit iu paraqit popullit. Siç është traditë, para çdo votimi, Këshilli Federal i dërgon një mesazh popullsisë. “A është detyrimi për të mbajtur rripin e sigurimit një sulm i tillë ndaj lirisë individuale saqë duhet të kundërshtohet? Guxoj të pretendoj se ky është një sulm shumë i dobët. Ky detyrim duhet të futet gjithashtu për të shmangur tragjeditë, ndonjëherë të tmerrshme”, tha Këshilltari Federal Pierre Aubert në fjalimin e tij.
Vendimi bie: ligji pranohet, por me një diferencë të ngushtë, me 51.6% të votave, duke zbuluar një Röstigraben neto midis Zvicrës frëngjishtfolëse dhe asaj gjermanishtfolëse, shkruan RTS, transmeton albinfo.ch.
Por pse ky “klik” bën kaq shumë zhurmë në Zvicrën frëngjishtfolëse? Në programin Les Dossiers de la Route, në TSR, një ekspert paraqet një shpjegim kulturor. Ai vëren se “në vendet latine, rripi praktikisht nuk përdoret”, ndryshe nga vendet veriore ku është i përhapur gjerësisht. Për të, ekziston “një paralele midis protestantizmit dhe katolicizmit, midis të drejtës për të ndikuar në fatin e vet dhe llojit të shenjtë të laissez-faire”. Sipas tij, “njerëzit nuk duan rrip për arsye që janë rigorozisht të pavetëdijshme”.
Në vitin 1994, rripi u bë i detyrueshëm në pjesën e pasme, këtë herë pa rezistencë të vërtetë. Sot, gati 97% e popullsisë vendos rripat e sigurimit, një gjest që është bërë pothuajse automatik.
Niveli i dytë më i lartë i rrezikut nga orteqet zbatohet të dielën në kantonin Valais, në Zvicrën jugperëndimore, dhe në pjesën lindore të shpateve veriore të Alpeve Zvicerane. Skiatorëve u këshillohet të shmangin skijimin jashtë pistës në këto zona.
Sipas buletinit të lëshuar nga Instituti për Kërkime mbi Borën dhe Orteqet (SLF), një nivel rreziku “i lartë” (niveli 4 nga 5) i orteqeve pritet në disa rajone dhe lugina anësore të Valais të Sipërm, Qendror dhe të Poshtëm, transmeton albinfo.ch.
I njëjti nivel zbatohet në veçanti në veri të Prättigau, Sarganserland, Gadmertal, në veri të Urseren, Glarus Jug-Grosstal, Maderanertal, Guttannen, Glarus Jug-Sernftal dhe Meiental.
Reshjet e dendura të dëborës prekën pjesën më të madhe të vendit të shtunën. Deri në mëngjesin e së dielës, pritej të binte 20 deri në 40 centimetra borë e freskët mbi 800 metra. Në Alpet Vaud, niveli i rrezikut për orteqet konsiderohet “i konsiderueshëm” (3 nga 5).
Deri të shtunën në mbrëmje, grumbullimet kishin arritur tashmë 50 deri në 60 centimetra në Chablais, 60 deri në 90 centimetra në Alpet Valais dhe midis 70 dhe 110 centimetra në Alpet Berneze dhe në aksin Ovronnaz-Montana.
Shtrëngimi i planifikuar i rregulloreve të kapitalit nga qeveria zvicerane për bankën e madhe UBS është nën presion. Kjo reflektohet në reagimet politike pas përfundimit të periudhës së konsultimeve.
Qeveria zvicerane dëshiron që bankat, të cilat janë aktive ndërkombëtarisht dhe me rëndësi sistemike, të jenë të detyruara të kapitalizojnë plotësisht degët e tyre të huaja në të ardhmen. Aktualisht, kjo kërkesë është rreth 60%.
Reagimet ndaj rregullave të propozuara tregojnë se ato janë të diskutueshme. “Masa nuk është proporcionale dhe dobëson qendrën financiare zvicerane në konkurrencën globale”, shkruan Partia Popullore Zvicerane e krahut të djathtë, transmeton albinfo.ch.
Të Gjelbrit Liberalë të qendrës së majtë e konsiderojnë “problematike që kërkesat e mjaftueshmërisë së kapitalit për zotërimet e huaja në kompaninë mëmë po paraqiten të izoluara dhe para se të jenë finalizuar paketat e tjera të rregullimit bankar”. Social Demokratët e majtë dhe Partia e Gjelbër mbështesin propozimet.
Kantonet, nga ana tjetër, thonë “po, por”: ata këmbëngulin në rregullim me një ndjenjë proporcioni. Disa kantone të mëdha e refuzojnë propozimin plotësisht.
Agjencia e Menaxhimit Emergjent në Kosovë ka publikuar raportin e fundit për situatën nga reshjet atmosferike gjatë orëve 22:00 – 08:00 të datës 11.01.2026, duke bërë të ditur gjendjen e rrugëve, lumenjve dhe ndërhyrjet emergjente në të gjithë territorin e Kosovës.
Sipas raportit, Prishtina ka pasur vërshime në rrugën e Çagllavicës dhe në nënkalimet për Obiliq, kryesisht si pasojë e kanalizimeve të bllokuara.
Në Fushë Kosovë, u raportuan vërshime në fshatrat Lismir, Kuzmin dhe Sllatinë e Madhe. Ndërkohë, rajoni i Mitrovicës kishte situatë kritike në lagjen “2 Korriku”, ku rreziku i daljes së lumit Sitnica nga shtrati ishte i mesëm.
Operacioni parandalues për këtë zonë përfundoi me sukses, duke vendosur rreth 200 metra mur mbrojtës me thasë zalli, me pjesëmarrjen e AME, NJPZSH Mitrovicë Jugore dhe Shoqatës së Kërkim-Shpëtimit të Kosovës, transmeton albinfo.ch.
Sa i përket rajonit të Ferizajt, u raportuan pesë raste vërshimesh në fshatrat Prelez, Mohoc, Tërrnë dhe Balaj, ku dy të moshuar u evakuuan nga zona e rrezikut. Pompat janë aktive për të parandaluar përhapjen e ujit. Në rajonet e tjera, si Lipjan, Podujevë, Shtime, Prizren, Suharekë, Malishevë, Rahovec dhe Dragash, situata mbetet stabile dhe rrugët janë të kalueshme.
Raporti nënvizon gjithashtu se reshjet e borës që kanë filluar në shumicën e komunave kanë zbutur rrezikun nga vërshimet, ndërsa kujdesi për të evakuarit vazhdon.
Autoritetet theksuan se Qendra Operative e AME-së mbetet në gatishmëri të plotë për ndërhyrje emergjente, duke përfshirë aktivizimin e Forcës së Sigurisë së Kosovës për mbështetje parandaluese.
AME apelon tek qytetarët që të respektojnë sinjalizimin dhe të tregojnë kujdes maksimal gjatë qarkullimit, sidomos në zonat e përmbytura dhe pranë lumenjve.
Qendra Kombëtare për Menaxhim Kufitar në Kosovë, në përditësimin e fundit ka bërë të ditur se ka më pak pritje në pikat kufitare në dalje të Kosovës.
Pritjet më të gjata janë në Jarinje, 10 minuta në hyrje dhe deri në 15 minuta në dalje të Kosovës, transmeton albinfo.ch.
Në pikat e tjera kufitare janë regjistruar vetëm pritjet e kontrolleve rutinë, nga 3 deri në 5 minuta.
Komuna e Malishevës ka marrë vendim për shtyrjen e fillimit të gjysmëvjetorit të dytë në të gjitha shkollat e kësaj komune.
Përmes një njoftimi zyrtar bëhet e ditur se procesi mësimor do të shtyhet deri më 14 janar.“Njoftim për nxënës dhe mësimdhënës. Mësimi në shkollat e Komunës së Malishevës shtyhet deri më 14 janar 2026”, thuhet në njoftimin e kësaj Komune.
Përveç Malishevës, shtyrja e mësimit është bërë edhe në SHFMU-në “Mihal Grameno” në Fushë Kosovë, transmeton albinfo.ch.
Propozimi i qeverisë zvicerane për të vendosur një taksë të re mbi automjetet elektrike deri në vitin 2030 po shkakton trazira. Partitë politike, Shoqata e Transportit dhe Mjedisit dhe Klubi Turistik i Zvicrës (TCS) po bëjnë thirrje për ndryshime ose për refuzimin e propozimit.
Periudha e konsultimit mbi taksën e propozuar përfundoi të premten. Qeveria po propozon dy alternativa. Njëra është të taksohet numri i kilometrave të përshkuara, duke marrë parasysh peshën e automjetit, shkruan swissinfo. Tjetra përfshin një taksë mbi energjinë elektrike të përdorur, pavarësisht nga lloji i automjetit.
Partia Popullore Zvicerane e krahut të djathtë e hedh poshtë propozimin plotësisht dhe është veçanërisht kundër taksimit të shoferëve në dobi të financave publike.
Liberalët Radikalë të qendrës së djathtë propozojnë që qeveria të zbatojë një zgjidhje alternative kalimtare dhe të punojë drejt një reforme të qëndrueshme dhe të drejtë të taksimit të automjeteve elektrike në planin afatgjatë, transmeton albinfo.ch.
Të Gjelbrit Liberalë të qendrës së majtë e hedhin poshtë taksën, ndërsa Partia e Gjelbër e krahut të majtë e mirëpret atë.
Shoqata e Transportit dhe Mjedisit dëshiron që një taksë e tillë të hyjë në fuqi sa më shpejt që të jetë e mundur në vitin 2035. Së fundmi, TCS po bën thirrje për një qasje graduale.
Ekonomia e Kosovës në dekadën e fundit ka kaluar nëpër faza të ndryshme të zhvillimit: rritje, ulje, stagnim dhe kriza.
Edhe pse të dhënat zyrtare të institucioneve të Kosovës tregojnë se ka rritje të disa indikatorëve ekonomikë, në terren vazhdojnë ankesat e qytetarëve për përkeqësim të standardit të jetesës.
Aargau: Policia kantonale e Aargaut raporton mbi 40 aksidente në rrugët e mbuluara me borë që nga mëngjesi i së shtunës. Persona të veçantë u plagosën lehtë, por shumica mbetën me dëmtime të llamarinës. Automjete individuale ishin ende në rrugë me goma verore, shkruan policia kantonale e Aargaut. Disa seksione rrugore u desh të mbylleshin përkohësisht, siç është Seetalstrasse midis Seon dhe Hallwil si rezultat i një përplasjeje ballore. Në deklaratën e tyre, policia rekomandoi përshtatjen e stilit të drejtimit sipas rrethanave.
St. Gallen: Në kantonin e St. Gallen, rreth 30 aksidente trafiku ndodhën nga mesdita e së shtunës deri në mëngjesin e së dielës në kushte dimërore rrugore. Pesë persona u plagosën, përfshirë një vajzë 6-vjeçare e cila u godit nga një automjet pastrimi bore, tha policia kantonale. Sipas policisë, aksidentet janë kryesisht për shkak të faktit se shpejtësia nuk ishte përshtatur me rrugën dhe kushtet e motit. Asnjë nga makinat e aksidentuara nuk ishte në rrugë me goma verore.
Thurgau: Ndërkohë, policia kantonale e Thurgau raporton katër të plagosur në aksidente trafiku. Ndër të tjera, një shofer me makinën e tij doli nga rruga dhe automjeti u përmbys disa herë, raporton agjencia e lajmeve Keystone-SDA. Makina kishte dy goma vere të montuara përpara, transmeton albinfo.ch.
Solothurn: Në rrugët e mbuluara nga bora ose akulli, ndodhën rreth 20 aksidente trafiku midis mëngjesit të së shtunës dhe mëngjesit të së dielës. Në shumicën e rasteve, ato ishin vetëaksidente me dëme materiale, sipas policisë së kantonit të Solothurn. Megjithatë, në një aksident trafiku në Etziken, tre persona u plagosën lehtë. Ata u dërguan në spital me ambulancë. Për shkak të aksidentit, Luzernstrasse në zonën e vendit të aksidentit duhej të mbyllej për rreth dy orë.
Ekonomia e Kosovës në dekadën e fundit ka kaluar nëpër faza të ndryshme të zhvillimit: rritje, ulje, stagnim dhe kriza.
Edhe pse të dhënat zyrtare të institucioneve të Kosovës tregojnë se ka rritje të disa indikatorëve ekonomikë, në terren vazhdojnë ankesat e qytetarëve për përkeqësim të standardit të jetesës, raporton Evropa e Lirë, transmeton albinfo.ch.
Viti 2025 është mbyllur me rritje ekonomike prej 3.9 për qind dhe parashikimet e Bankës Qendrore të Kosovës janë që, këtë vit, kjo shifër të arrijë në 4.1 për qind.
Rritja sipas BQK-së do të mbështetet te konsumi privat, rimëkëmbja graduale e eksportit dhe zbutja e inflacionit.
Por, në vitet e fundit – sidomos pas pandemisë COVID-19 në vitin 2020 dhe nisjes të pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës nga Rusia më 2022 – shtrenjtimi i produkteve dhe shërbimeve esenciale ishin ndër temat më të përfolur në Kosovë.
Qytetarët shpesh janë ankuar se inflacioni ka ulur fuqinë e tyre blerëse, duke i detyruar shumë prej tyre të heqin dorë nga produkte dhe shërbime, pasi që pagat nuk mjaftojnë për të përballuar të gjitha shpenzimet e nevojshme.
Ndërkohë, zyrtarë të institucioneve të Kosovës kanë theksuar se inflacioni vjen për shkak të varësisë së vazhdueshme të shtetit nga importi i produkteve të huaja.
Me qëllim zbutjen e inflacionit, Qeveria e Kosovës ka rritur pagat në sektorin publik. Ndërkaq, sektorin privat ka tentuar ta ndihmojë me platformën “Superpuna”, e cila ka nisur në vitin 2023.
Përmes kësaj platforme, Qeveria subvencionon punëdhënësin duke paguar pagën e punëtorit për gjashtë muajt e parë, në vlerë të pagës minimale prej 350 eurosh. Punëdhënësi, pastaj, ka të drejtë ta shtojë vlerën e pagës për punëtorin e angazhuar.
Por, kjo rritje e pagave, sipas ekspertëve të ekonomisë, nuk është përkthyer në përmirësimin e standardit të jetesës se qytetarëve për shkak të inflacionit të lartë.
Në vitin 2025 numri i të punësuarve ka kaluar mbi 400 mijë, duke vazhduar kështu trendin e rritjes së numrit të punësuar me kontratë formale.
Ndërkaq, në mesin e personave të papunë ka më së shumti gra, të cilat mbajnë barrën më të madhe për kujdesin ndaj familjes dhe fëmijëve.
Numri i vogël i çerdheve, sidomos në zonat rurale, vlerësohet si një ndër faktorët që ka pamundësuar që gratë të futen në tregun e punës.
Një çështje nga e cila vuan ekonomia e Kosovës, sipas ekspertëve të fushës, është sasia e lartë e produkteve të importuara nga tregjet e huaja.
Me gjithë mbështetjen e prodhuesve kosovarë, ende nuk është arritur të ndryshohet deficiti tregtar për shkak të kapaciteteve të kufizuara prodhuese.
Vlera e importit tashmë ka arritur në gjashtë miliardë, derisa vlera e produkteve të Kosovës që kanë dalë në tregjet e jashtme është më pak se një miliard euro.
Investimet e huaja në Kosovë konsiderohen shtytës i zhvillimit ekonomik. Megjithëse, viteve të fundit ka rritje të investimeve të huaja direkte sipas shifrave zyrtare, por kjo gjithmonë ka nxitur diskutime se shumica vijnë nga diaspora që investon në patundshmëri.
Si pengesë për investitorët e huaj në Kosovë janë përmendur më parë procedurat e shumta burokratike, ndërkohë që në vitet e fundit është rritur vlera e investimeve nga Kosova jashtë vendit.
Paratë e diasporës dërguar familjarëve të tyre në Kosovë mbeten një ndër shtyllat kryesore të ekonomisë në vend.
Remitencat kanë një ndikim të drejtpërdrejtë në mirëqenien e qytetarëve, duke zvogëluar varfërinë dhe rritur konsumimin.
Por, jo gjithmonë është lavdëruar mënyra e shfrytëzimit të këtyre mjeteve, pasi që është kërkuar ndërrimi i fokusit. Sipas ekspertëve, investimi në projekte kapitale do të ndikonte në zhvillimin e përgjithshëm ekonomik.
Sfida kryesore mbetet përkthimi i rritjes ekonomike në mirëqenie reale, përmes rritjes së prodhimit vendor, pagave të qëndrueshme, uljes së varësisë nga importi dhe krijimit të një klime më të favorshme për investime afatgjata.
Opinione Vota e diasporës vendos në Kosovë, por mungon në Zvicër
Opinione Në kohë trazirash, vendimet kërkojnë maturi
Opinione Dekreti i Presidentes dhe interpretimi i neneve 82 dhe 86 lidhur me shpërndarjen e Kuvendit
Opinione Politika është i vetmi vend ku unë delegoj përgjegjësinë time!
Opinione Magazina albinfo.ch pranë lexuesit – edhe mbi re, me Chair Airlines
Opinione Krimi i organizuar në Francë dhe imazhi i shqiptarëve: një perspektivë mediatike
Opinione Një vit mes librash
Opinione Zvicra dhe Kosova drejt një epoke të re ekonomike
