Kompanitë mediatike po humbasin pjesën e konsumatorëve dhe të ardhurat përballë platformave të reja dixhitale dhe inteligjencës artificiale (IA), sipas një studimi zviceran.

Studimi “Përdorimi i Medias 2035” nga Qendra Kërkimore për Sferën Publike dhe Shoqërinë (fög) në Universitetin e Cyrihut zbuloi se konsumatorët e lajmeve po tërhiqen gjithnjë e më shumë nga chatbot-et e inteligjencës artificiale dhe platformat e tjera, shkruan swissinfo.ch, transmeton albinfo.ch.

Studimi, i cili u sponsorizua nga Shoqata Zvicerane e Botuesve të Medias (VSM), supozon se kërkesa për lajme gazetareske do të bjerë në planin afatgjatë, ndërsa zakonet e konsumatorëve vazhdojnë të fragmentohen.

Autorët arrijnë në përfundimin se efekti “zero-click” (konsumatorët e lajmeve që refuzojnë të klikojnë nëpër përmbledhjet e inteligjencës artificiale për artikullin origjinal nga gazetarët) ka të ngjarë të rritet më tej deri në vitin 2035.

Sipas pikëpamjes së fög, financimi i gazetarisë thjesht i bazuar në treg nuk është i mjaftueshëm në këto kushte. Studimi sheh nevojën për veprim politik në aspektin e financimit të medias, mbrojtjes së pronës intelektuale dhe promovimit të aftësive mediatike.

“Platformat dhe ofruesit e inteligjencës artificiale përdorin sistematikisht shërbimet gazetareske pa i shpërblyer ato në mënyrë të përshtatshme”, tha presidentja e VSM, Andrea Masüger.

VSM sheh nevojën për veprim politik dhe po bën thirrje për modele shpërblimi për përdorimin e përmbajtjes gazetareske nga aplikacionet e IA-së.

“Njerëzit me aftësi mediatike përdorin lajmet më shpesh dhe, sipas fög, janë më të gatshëm të paguajnë për përmbajtje gazetareske”, tha drejtoresha e VSM-së, Pia Guggenbühl. Shoqata e sheh promovimin e njohurive mediatike si një investim afatgjatë në një sferë publike demokratike funksionale.

Kërkesat e VSM-së janë në kontekstin e vendimeve aktuale të politikave mediatike. Parlamenti zviceran ka miratuar një mocion nga Sanatorja Petra Gössi që bën thirrje për shpërblim të detyrueshëm për përdorimin e shërbimeve gazetareske nga IA.

Sektori zviceran i shitjes me pakicë u tregua i qëndrueshëm vitin e kaluar, me shitjet e rritura nga rritja e pagave reale. Sipas ekonomistëve të UBS, sektori duhet të vazhdojë në këtë rrugë në vitin 2026, shkruan swissinfo.ch, transmeton albinfo.ch.

Shitjet nominale në sektorin zviceran të shitjes me pakicë do të jenë rritur me 1% deri në vitin 2025, sipas studimit të UBS Retail Outlook, të kryer në bashkëpunim me konsulencën Fuhrer & Hotz dhe të zbuluar të mërkurën. Në terma realë, të rregulluar për inflacion, rritja ishte 1.8%. Rënia e çmimeve vlerësohet në rreth 0.8% mesatarisht.

Rritja reale e pagave, e nxitur nga rritja e pagave dhe inflacioni më i ulët, ishte një mbështetje e madhe për sektorin, ashtu si edhe situata e vazhdueshme e fortë në tregun e punës.

Sektori i shitjes me pakicë jo-ushqimore u rrit me 2.6% në terma realë vitin e kaluar, dhe shitjet duhet të vazhdojnë të rriten në vitin 2026, megjithëse me një ritëm më të ngadaltë se vitin e kaluar.

Megjithatë, situata mbetet e tensionuar në disa sektorë që janë veçanërisht të ekspozuar ndaj konkurrencës së huaj, siç janë veshmbathjet dhe këpucët.

Në segmentin ushqimor, rritja ishte më e moderuar, rreth 1% në terma realë, në përputhje me mesataren afatgjatë.

Në vitin 2026, tregtia me pakicë pritet të shënojë një rritje më të dobët se në vitin e kaluar (+0.8%). Me çmimet që pritet të rriten me 0.5%, kjo duhet të përkthehet në një rritje nominale prej 1.3%.

Zjarri në barin “Le Constellation” në Crans-Montana ngre pyetje në lidhje me funksionimin e inspektimeve të parandalimit të zjarrit në Zvicër.

Ekzistojnë dallime kantonale në këtë fushë. Në Zvicër, pronarët e pronave duhet të sigurojnë pronën e tyre kundër dëmeve të shkaktuara nga zjarri ose ngjarjet natyrore si breshëri. Në shumicën e kantoneve, është e detyrueshme të blini sigurim prone me institucionin përkatës. Megjithatë, në disa kantone, të grupuara nën nofkën “GUSTAVO” – Gjenevë, Uri, Schwyz, Ticino, Appenzell Innerrhoden, Valais dhe Obwalden – nuk ekziston një shërbim i tillë.

Prandaj, pronarët duhet t’i drejtohen sigurimeve private, transmeton albinfo.ch.

“Në Gjenevë, të gjitha klubet e natës janë inspektuar gjatë dhjetë viteve të fundit, një normë që korrespondon me atë që Shoqata e Institucioneve të Sigurimit të Ndërtesave Kantonale (AICA) synon të prezantojë deri në vitin 2026”, shpjegoi për Keystone-ATS Pauline de Salis-Soglio, zëvendëssekretare e përgjithshme e Kantonit të Gjenevës.

Zbatimi i inspektimeve ndryshon gjithashtu nga kantoni në kanton: në Valais, ashtu si në Cyrih, komunat janë përgjegjëse. Në vitin 2024, për shembull, autoritetet e sigurisë nga zjarri të Cyrihut kryen mbi 600 inspektime, sipas të dhënave të publikuara nga qyteti. Në rast të problemeve serioze, mund të merret një vendim për mbylljen e një objekti derisa të korrigjohen mangësitë. Në Fribourg, inspektimet përfshijnë Institutin Kantonal të Sigurimeve të Ndërtesave.

Një bar dhe klub nate inspektohet të paktën çdo tre vjet, ndonjëherë më shpesh, tha Yves-Laurent Blanc, zëdhënës i agjencisë. Një institucion publik nuk do të marrë leje nëse nuk i përmbahet rregulloreve të sigurisë nga zjarri. Në Basel-Stadt, inspektimet e sigurisë nga zjarri kryhen kur lëshohen lejet. Kjo pasohet nga inspektime periodike, frekuenca e të cilave varet nga përdorimi dhe banimi i ndërtesës. Për vendet më në rrezik, intervali është gjashtë vjet.

Pavarësisht normës zero për qind, interesi për kreditë hipotekare 10-vjeçare me normë fikse është rritur nga 0.39 në 0.66 për qind në vitin 2025, shkruan The Local, transmeton albinfo.ch.

Jo vetëm kaq, por bankat po kërkojnë gjithashtu që blerësit e shtëpive të sjellin më shumë kapital – përtej pagesës fillestare prej 20 për qind që kërkohet zakonisht për kredi të tilla.

Kostot e tyre të financimit, pra, janë më të larta se sa do të sugjeronte rënia e normës së interesit.

Pse po ndodh kjo?

Sipas David Marmet, kryeekonomist në Bankën Kantonale të Zurich-ut, kjo është pjesërisht për shkak të obligacioneve të mbuluara – një lloj obligacioni i lëshuar nga bankat për rifinancimin afatgjatë të kredive hipotekare që konsiderohet veçanërisht i sigurt.

Rendimentet e këtyre obligacioneve kanë mbetur praktikisht të pandryshuara gjatë vitit të kaluar, ose madje janë rritur pak. “Si rezultat, kostot e financimit për shumë kërkues hipotekarë janë më të larta se sa pritej fillimisht duke pasur parasysh rënien e normës së interesit,” shpjegoi ai.

Por ka më shumë.

Rregulloret e Bazel III, një kuadër rregullator global për bankat, të cilat hynë në fuqi në fillim të vitit 2025 për të forcuar sektorin bankar në aspektin e aftësisë paguese dhe likuiditetit, kanë rritur gjithashtu kostot e hipotekave.

Çfarë na pret?

Me sa duket, diçka e ngjashme.

“Me perspektivën e qëndrueshme të normës bazë të interesit, duhet të ketë pak lëvizje në normat e interesit afatgjatë zviceran,” tha ekonomisti i Raiffeisen, Alexander Koch.

A ka ndonjë lajm të mirë për kërkuesit e hipotekave?

Po, norma e hipotekës SARON mbetet në zero përqind për momentin.

SARON është i ndryshëm nga hipotekat e tjera sepse nuk është një kredi me normë fikse, por me normë të ndryshueshme, një akronim për Normën Mesatare Zvicerane Njëditore (SARON).

Që kur SNB uli normën e saj bazë të interesit në zero përqind, mbajtësit e hipotekave SARON kanë përfituar nga norma më e ulët e interesit për financimin e pronave banesore.

Ekonomistët parashikojnë një normë të pandryshuar të SARON – 0.02 përqind – deri në fund të vitit 2026. Nëse një hipotekë tradicionale me normë fikse apo një SARON është më e mira për ju varet nga rrethanat tuaja personale.

A mund të marrë një i huaj hipotekë në Zvicër?

Kushti më i rëndësishëm për të qenë në gjendje të marrë një hipotekë zvicerane – përveç gjendjes suaj financiare, sigurisht – është statusi juaj i rezidencës.

Pra, pyetja nuk duhet të jetë nëse kualifikoheni për një hipotekë, por, përkundrazi, nëse mund të blini pronë në Zvicër në radhë të parë.

Logjikisht, nëse ju lejohet të blini një shtëpi ose një apartament në Zvicër, atëherë mund të aplikoni edhe për një hipotekë.

Si çdo qytetar zviceran që aplikon për hipotekë, do t’ju duhet të jepni detajet e të ardhurave tuaja. Por përveç kësaj, do t’ju kërkohet të paraqisni edhe dokumente të tjera, të tilla si leja juaj e punës/qëndrimit, për shembull, së bashku me autorizimin e kantonit.

Pronarët e një bari zviceran që u përfshi nga flakët natën e Vitit të Ri, duke marrë jetën e disa personave, janë zotuar të bashkëpunojnë me një hetim që është në vazhdim.

“Jemi të shkatërruar dhe plot pikëllim”, shkruan Jacques dhe Jessica Moretti, pronarë të barit Constellation në Crans-Montana, në një deklaratë për agjencinë e lajmeve AFP, transmeton albinfo.ch.

Ishte deklarata e parë publike e çiftit pasi zyra e prokurorit publik të Valais hapi një hetim penal kundër tyre të shtunën për vrasje të pavullnetshme, dëmtim trupor të pavullnetshëm dhe shkaktim zjarri nga pakujdesia.

Në deklaratën e dërguar nga avokatët e tyre, çifti siguroi se kishte besim të plotë te hetuesit dhe do të bashkëpunonte me hetimin.

“Mund të jeni të sigurt se do të bashkëpunojmë plotësisht me ta në këtë drejtim dhe se nuk do të përpiqemi t’i shmangemi përgjegjësive tona në asnjë mënyrë”, deklaroi çifti.

Ata shtuan se “mendimet e tyre të vazhdueshme” janë me viktimat, familjet e tyre dhe të plagosurit dhe vlerësuan “guximin” e punonjësve të shpëtimit.

Zvicra është shfaqur si një qendër kyçe në tregtinë e arit në Venezuelë.

Sipas televizionit zviceran SRF, ari venezuelian me vlerë miliarda franga u soll këtu midis viteve 2012 dhe 2016 dhe u rishkri, transmeton albinfo.ch.

Dërgesat, të urdhëruara nga Presidenti Nicolás Maduro, u përdorën për të mbledhur valutë të fortë ndërsa shteti iu afrua falimentimit.

Venezuela dështoi në vitin 2017 dhe tani ka borxh rreth 170 miliardë dollarë amerikanë.

Shumica e arit u shit më vonë, përfshirë Turqinë. Sot, rregullat më të rrepta i bëjnë tregti të tilla të pamundura.

Zyra Federale e Rrugëve ka nisur një thirrje për projekte për të instaluar stacione mbushje të shpejtë për kamionët elektrikë përgjatë rrugëve kryesore.

Iniciativa, pjesë e udhërrëfyesit të Lëvizshmërisë Elektrike 2030, do të shohë operatorët të planifikojnë, financojnë dhe drejtojnë stacionet, ndërsa zyra federale mbulon koston e lidhjeve me transformatorin, transmeton albinfo.ch.

Tre lote, secila me rreth dhjetë hapësira në zonat e pushimit dhe qendrat e kontrollit të trafikut, janë në dispozicion për oferta, me aplikime të hapura deri në fund të prillit.