Ekzistojnë dy koncepte krejtësisht të ndryshme në çështjen se si duhet të financohet pensioni i 13-të i AHV-së. Modeli i Këshillit Federal, i cili mbështetet vetëm në një rritje të TVSH-së – mbështetet nga Këshilli Kombëtar. Dhe modeli, siç është zhvilluar nga Këshilli i Shteteve verën e kaluar. Ai dëshiron të financojë barrën shtesë në AHV jo vetëm përmes TVSH-së, por edhe përmes zbritjeve nga paga.

Komisioni përgjegjës i Sigurimeve Shoqërore tani ka përshtatur dhe rafinuar modelin e Këshillit të Shteteve në pika të ndryshme. Për zëdhënësin e Komisionit Erich Ettlin, Mitte-Standständer nga kantoni i Obwalden, është qartësisht modeli më i mirë: “Me modelin tonë, një familje me të ardhura mesatare paguan më pak sesa me rritjen e TVSH-së.”

Strategjia e arkave të zbrazëta?

Prandaj është më mbështetëse. Dhe për Pierre-Yves Maillard, Këshilli i Shteteve të Vaud-it i SP-së dhe President i Konfederatës së Sindikatave Zvicerane, modeli është i vetmi që ka një shans në një referendum. Me kundër-modelin, i cili mbështetet gjithashtu në zbritjet nga paga, pranohet me vetëdije një dështim. Kjo bëhet për të rritur presionin mbi popullsinë votuese që të bjerë dakord për një moshë më të lartë pensioni më vonë. “Kjo është strategjia e arkës së zbrazët.”

Këshilltari i FDP-së së Urit, Josef Dittli, përdor fjalë të ngjashme goditëse, por për arsye krejtësisht të ndryshme. Ai është në favor të rritjes vetëm të TVSH-së. Modeli konkurrues është një sinjal krejtësisht i gabuar, sipas tij: “Është një ndëshkim i dyfishtë i popullsisë punëtore dhe një fluturim i verbër i politikës fiskale në kurriz të brezave të ardhshëm.”

Sepse, kolegu i partisë së Lucernit, Damian Müller, pajtohet me të: “Kjo e bën punën në këtë vend më të shtrenjtë. Dhe dobëson vendndodhjen tonë.” Përveç kësaj, në këtë model, vetëm më të rinjtë do të duhej të ishin të 13-të. Financoni pensionin AHV, nga i cili përfitonin të moshuarit.

Këshilli Federal i hapur

Ministrja e Çështjeve Sociale Elisabeth Baume-Schneider do të kishte mirëpritur financimin ekskluzivisht përmes TVSH-së. Në Këshillin e Shteteve, megjithatë, ajo e bëri të qartë sot se Këshilli Federal mund të jetonte edhe me modelin tjetër, raporton SRF. Është e rëndësishme të gjejmë një zgjidhje financimi tani, tha Baume-Schneider, transmeton albinfo.ch.

Ky apel ka dhënë fryte në Dhomën e Vogël. Me 23 vota pro dhe 18 kundër nga 2 abstenime, Këshilli i Shteteve vendosi të qëndrojë te modeli i tij me financimin e TVSH-së dhe kontributeve të pagave. Megjithatë, me norma më të ulëta se ato të vendosura vitin e kaluar.

Ky model i adaptuar tani i kthehet Këshillit Kombëtar, i cili do të duhet ta shqyrtojë përsëri në sesionin e ardhshëm veror. Pastaj do të shihet nëse ai do t’i drejtohet zgjidhjes së Këshillit të Shteteve. Apo nëse ai do të vazhdojë të financojë vetëm përmes TVSH-së.

Nëse keni jetuar në Zvicër për njëfarë kohe, ka shumë mundësi që t’ju jetë kërkuar të paraqisni këtë dokument në situata të caktuara për të vërtetuar se nuk keni një të kaluar (ose të tashme) kriminale.

Kur ju kërkohet të jepni ekstraktin e regjistrit tuaj kriminal (Strafreregisterauszug në gjermanisht, Extrait du casier judiciaire në frëngjisht dhe Estratto del casellario giudiziale në italisht), nuk duhet të habiteni.

Kjo nuk do të thotë që autoritetet po ju veçojnë sepse jeni i huaj ose dyshoni se keni kryer ndonjë shkelje; qytetarët zviceranë gjithashtu duhet ta paraqesin këtë dokument herë pas here dhe ata janë mjaft të mësuar me të.

Çfarë është saktësisht ky ekstrakt?

Zvicra është një vend i vogël, jashtëzakonisht i organizuar mirë, kështu që zyrtarët e dinë saktësisht se ku jetoni, çfarë bëni dhe çdo çështje tjetër personale në lidhje me ju dhe familjen tuaj (gjë që është një paradoks në një farë mënyre, pasi mbrojtja e jetës private është një e drejtë kushtetuese këtu).

Nëse kryeni ndonjë vepër të rëndë penale, një regjistër mbahet në një regjistër të posaçëm në Zyrën Federale të Drejtësisë dhe Policisë (FDJP) në Bernë, raporton thelocal. Me fjalë të tjera, qeveria e di, ashtu siç e di edhe Babagjyshi, nëse keni qenë të keq apo të sjellshëm.

Mos u shqetësoni, nëse “aktiviteti juaj i vetëm kriminal” në Zvicër është i kufizuar në gjobat e parkimit, kjo nuk do të shfaqet në të dhënat tuaja; listohen vetëm veprat penale dhe dënimet, transmeton albinfo.ch.

Megjithatë, ka përjashtime. Siç raportoi The Local në vitin 2020, një fëmijë tetëvjeçar mori një të dhënë policore për pyetjen nëse mund të përdorte një kartëmonedhë lodër për të paguar në një dyqan në një fshat zviceran.

Kur mund t’ju kërkohet të tregoni këtë një ekstrakt nga të dhënat tuaja dhe a duhet ta bëni?

Ka situata specifike kur ky dokument do të kërkohet dhe nga kush, në të cilin rast duhet ta jepni atë, për përfitimin tuaj.

Për shembull, ekstrakti do të kërkohet rregullisht kur aplikoni për një punë, për të marrë me qira një apartament dhe për të marrë një kredi (përfshirë hipotekën).

Ju gjithashtu mund t’ju duhet ta jepni atë për aktivitete që përfshijnë kontakt të rregullt me ​​të mitur ose persona të tjerë që kërkojnë mbrojtje të veçantë, siç janë personat me aftësi të kufizuara mendore.

Më e rëndësishmja, do t’ju duhet ta jepni atë kur të aplikoni për natyralizim.

Po sikur të mos doni ta ndani këtë dokument me të tjerët?

Nëse dikush në një pozicion zyrtar me një arsye të vlefshme (siç u përmend më sipër) ju kërkon të dhënat tuaja penale dhe ju nuk i përmbushni kërkesat, atëherë nuk do të merrni përfitimet për të cilat po aplikonit që në fillim, qoftë një punë, një vend për të jetuar apo shtetësi zvicerane.

Ku mund ta merrni ekstraktin e të dhënave tuaja penale?

Mund ta porosisni atë në internet nga faqja e internetit e FDJP-së.

Të gjitha dokumentet që duhet të jepni (si një kopje e kartës suaj të identitetit), si dhe pagesa, tregohen në këtë faqe.

Në disa vende si Shtetet e Bashkuara të vijnë në mendje, qytetarët e natyralizuar të lindur jashtë vendit janë të kufizuar në mënyrën se si mund të përfshihen në politikë.

Cila është situata në Zvicër?

Për të gjitha qëllimet dhe synimet ligjore, sapo një i huaj natyralizohet, ai ose ajo bëhet zviceran me të gjitha të drejtat, privilegjet dhe detyrimet që kjo përfshin.

Të paktën në teori.

Ka pasur probleme të herëpashershme në këtë drejtim, përfshirë ato nga entitetet zyrtare qeveritare.

Për shembull, ligji kërkon që kandidatët për natyralizim duhet të paraqesin letra referimi nga qytetarët zviceranë.

Disa vite më parë, një aplikant i tillë e bëri këtë, por meqenëse njerëzit që shkruan letrat ishin të natyralizuar dhe kishin emra të huaj, Sekretariati Shtetëror për Migracionin (SEM) i tha aplikantit se ata që po garantojnë për të duhet të jenë “zviceranë me prejardhje”, me fjalë të tjera, vendas, në vend që të natyralizohen.

SEM përfundimisht e pranoi gabimin, por ndërkohë Partia Popullore Zvicerane (SVP) e krahut të djathtë e mbrojti këtë qasje.

“Është e qartë se nuk duhet të citohen individë të sapo natyralizuar si referenca”, tha deputeti i partisë, Pascal Schmid.

Megjithatë, Barbara von Rütte, profesoreshë e ligjit të migracionit në Universitetin e Bernës, beson se kjo praktikë përbën vërtet një shkelje të parimit të trajtimit të barabartë të qytetarëve.

Çfarë thotë ligji?

Akti i Shtetësisë Zvicerane bën dallimin e qartë midis fitimit të shtetësisë “me prejardhje”, domethënë të transmetuar në lindje nëse të paktën njëri prind është zviceran dhe fitimit “me natyralizim”.

Megjithatë, ligji nuk përcakton ndonjë ndryshim në të drejtat midis qytetarëve zviceranë me prejardhje dhe atyre të natyralizuar.

Sapo fitohet shtetësia, të gjithë qytetarët zviceranë janë të barabartë para ligjit (sipas Nenit 8 të Kushtetutës).

Kushtetuta gjithashtu ndalon shprehimisht të gjitha format e diskriminimit, përfshirë atë të bazuar në metodën e fitimit të shtetësisë.

Pra, a mund të bëhet një shtetas i natyralizuar president i Zvicrës?

Para se të arrijmë në atë pozicion të lartë, le të shohim zyrat e zgjedhura nga poshtë lart, qasja bazë për të cilën njihet demokracia e Zvicrës.

Zyrat komunale dhe kantonale

Po, qytetarët e natyralizuar dhe kjo përfshin ata që kanë shtetësi të dyfishtë, mund të kandidojnë dhe të zgjidhen në këto poste lokale dhe rajonale, duke përfshirë këshillat e qyteteve dhe parlamentet kantonale, raporton thelocal, transmeton albinfo.ch.

Ata nuk janë të detyruar të zbulojnë se kanë marrë shtetësinë zvicerane përmes natyralizimit.

Parlamenti Federal

Edhe këtu, shtetasit e natyralizuar dhe shtetasit me dy shtetësi trajtohen njësoj si qytetarët e lindur në Zvicër.

Megjithatë, deputetët e SVP-së të së djathtës ekstreme janë përpjekur të ndalojnë shtetasit me dy shtetësi, që do të thotë njerëz që kanë marrë shtetësinë zvicerane përmes natyralizimit, nga Parlamenti, me arsyetimin se ata “nuk përfaqësojnë interesat më të mira të Zvicrës”.

Madje kishte pasur një incident të raportuar gjerësisht para ndërtesës së Parlamentit në Bernë në vitin 2020, kur deputeti i SVP-së Andreas Glarner fyeu deputeten e Partisë së Gjelbër Sibel Arslan, e cila ka shtetësi si zvicerane ashtu edhe turke, duke i thënë asaj se Zvicra është një komb i ligjit dhe rendit, “diçka që nuk ekziston në vendin tuaj”.

Megjithatë, ata që kanë shtetësi të dyfishtë janë ende anëtarë të Parlamentit dhe përpjekjet e SVP-së për t’i “dëbuar” ata nga vendet e tyre nuk çuan askund.

Po Këshilli Federal?

Ndryshe nga Parlamenti, ku një numër deputetësh janë të natyralizuar, asnjë anëtar i Këshillit Federal në histori nuk e kishte marrë ndonjëherë shtetësinë në këtë mënyrë.

Por nëse ndonjë anëtar i Parlamentit me shtetësi të dyfishtë do të kandidonte për një vend bosh në Këshill, asgjë nuk do t’i pengonte kolegët e tij ose të saj deputetë të zgjidhnin atë person.

Dhe kjo na kthen te pyetja nëse një shtetas i natyralizuar mund të bëhet President i Zvicrës.

Përgjigja është po nëse vjen radha e tyre për të mbajtur atë rol rrotullues për një vit.

Gati 96% e përfitimeve të papunësisë që duhet të paguhen që nga fillimi i vitit për shkak të problemeve kompjuterike janë paguar deri më 17 mars. Kjo përfaqëson rreth 1.18 miliardë franga, tha Presidenti Konfederat Guy Parmelin para Këshillit Kombëtar të enjten.

Ministri i Ekonomisë Guy Parmelin tha se i vjen keq për situatën e vështirë në të cilën ndodhen personat e prekur. Situata po stabilizohet, siguroi ai në përgjigje të një arrestimi urgjent nga Daniel Sormanni (MCG/GE), raporton RTS, transmeton albinfo.ch.

Zoneviani u irrit nga vonesat e padurueshme në pagesën e ndihmave. Për të, sistemi i financuar nga kontributet po përjeton një humbje serioze të besimit pas këtij gabimi kompjuterik. Të papunët nuk mund të presin deri në qershor ose në fund të vitit.

1181 milionë franga të paguara

Këshilltari Federal përsëriti se Sekretariati i Shtetit për Ekonominë (Seco) dhe zyrat e papunësisë punojnë pa u lodhur. Midis 6 janarit dhe 17 marsit, u paguan gati 1181 milionë franga. Kjo përfaqëson 95.7% të shumës së pritur.

Për njerëzit e regjistruar së fundmi si të papunë, fondet përfitojnë nga një hapësirë ​​më e madhe vlerësimi gjatë shqyrtimit të dosjeve, tha Vaudois. I pyetur për ndjekjen që DEFR do t’i jepte këtij rasti, ai tha “se do të ketë një analizë themelore të gjithçkaje që nuk funksionoi”.

Aeroportet zvicerane trajtuan 60 milionë pasagjerë në fluturime të planifikuara dhe çarter në vitin 2025. Numri i pasagjerëve nuk ka qenë kurrë kaq i lartë, duke tejkaluar numrat çift para pandemisë Covid-19, tha të enjten Zyra Federale e Statistikave (FSO).

Krahasuar me vitin 2024, rritja arrin në 2.2 milionë pasagjerë shtesë (+4%), tha FSO në një deklaratë.

Vitin e kaluar, aeroporti më i ngarkuar zviceran ishte Cyrihu, me 32.5 milionë pasagjerë, përpara Gjenevës me 17.7 dhe Bazel-Mulhouse me 9.6 milionë, raporton RTS. Rreth 80% e pasagjerëve që udhëtonin nga një aeroport zviceran ishin të destinuar për në një vend evropian, transmeton albinfo.ch.

Numri i ngritjeve dhe uljeve u rrit gjithashtu në vitin 2025 (+3%). Vlera e arritur në vitin 2025, megjithatë, mbetet 4% më e ulët se në vitin 2019.

Transporti ajror i mallrave ra pak vitin e kaluar: numri i toneve të transportuar ra me 0.4% krahasuar me vitin 2024 (-8% që nga viti 2019).

Perspektiva për financat publike të Zvicrës është përkeqësuar për vitet 2026 dhe 2027. Kjo për shkak të futjes së pagesës së 13-të të pensionit dhe një deficiti të pritur në sigurimin e papunësisë, sipas Administratës Federale të Financave.

Pagesa e 13-të mujore çdo vit nga skema shtetërore e pensioneve të pleqërisë dhe të mbijetuarve, e cila u miratua nga votuesit në mars 2024, fillimisht do të futet në vitin 2026 dhe 2027 pa fonde shtesë, zbuloi Administrata Federale e Financave të enjten.

Sigurimi i papunësisë do të tregojë gjithashtu një deficit të lehtë për shkak të situatës së tregut të punës, tha departamenti federal. Një shpërndarje fitimi prej 4 miliardë CHF (5.05 miliardë dollarë) nga Banka Kombëtare Zvicerane duhet të përmirësojë financat në vitin 2026.

Situata financiare pritet të përmirësohet përsëri duke filluar nga viti 2028. Arsyet për këtë janë rritjet e planifikuara të taksës mbi vlerën e shtuar (TVSH) për të paguar rritjet në buxhetin kombëtar të mbrojtjes dhe për të financuar pagesën e 13-të të pensionit, raporton swissinfo. Një rimëkëmbje e pritur ekonomike dhe një situatë e përmirësuar në tregun e punës duhet të mbështesin gjithashtu financat e fondeve të sigurimeve shoqërore, tha administrata e financave, transmeton albinfo.ch.

Parlamenti zviceran po debaton aktualisht se si shteti do të financojë pagesën e 13-të të pensionit, me të dyja dhomat që mbështesin një zgjidhje të përzier për rritjen e kontributeve të sigurimeve shoqërore të punonjësve dhe rritjen e TVSH-së.

Në vitin 2025, 214 persona humbën jetën në rrugët zvicerane, 36 më pak se një vit më parë. Në të njëjtën kohë, numri i personave të plagosur rëndë u rrit me 143 në 3,935, tha të enjten Zyra Federale e Rrugëve (Astra).

Numri i vdekjeve midis pasagjerëve të makinave ra në nivelin më të ulët historik. Një total prej 59 personash vdiqën (-22). Në rastin e biçikletave elektrike, 586 persona u plagosën rëndë, që korrespondon me një rritje prej 53 personash në këtë kategori.

Sipas zyrës së rrugëve, motoçiklistët e moshës 15 deri në 17 vjeç janë veçanërisht të prekur: në këtë grupmoshë, 11 persona u vranë dhe 154 u plagosën rëndë vitin e kaluar, shkruan swissinfo. Prandaj, zyra e rrugëve po punon për masa të reja parandaluese, të tilla si përshtatjet në trajnim ose një rritje në moshën minimale të lejuar për drejtimin e një motoçiklete, transmeton albinfo.ch.

Sipas zyrës së rrugëve, të gjitha aksidentet në rrugët publike të raportuara në polici regjistrohen në statistika. Personat që vdesin në vendin e aksidentit ose brenda 30 ditëve si pasojë e aksidentit konsiderohen të vrarë.