Këshilli i Shtetit i Kantonit Valais ka vendosur të ndajë 10 milionë franga zvicerane për fondacionin që po krijohet në ndihmë të viktimave të zjarrit tragjik në lokalin Le Constellation në Crans-Montana dhe familjeve të tyre. Po ashtu, shteti do të mbulojë shpenzimet e varrimit dhe të riatdhesimit për të gjithë të ndjerët.

Presidenti i qeverisë së Valais, Mathias Reynard, deklaroi të hënën se statutet e fondacionit janë miratuar në nivel kantonal dhe se llogaria bankare tashmë është hapur. “Procesi i krijimit të fondacionit është në zhvillim,” tha ai.

Sipas Reynard, përveç 10 milionë frangave të siguruara nga shteti, disa milionë franga të tjera janë premtuar nga donatorë privatë. Ai theksoi se qëllimi i fondacionit nuk është të zgjidhë të gjitha pasojat e tragjedisë, por të garantojë që çdo viktimë të marrë ndihmën e nevojshme.

Shteti i Valais ka vendosur gjithashtu të mbulojë shpenzimet e varrimit për 40 viktimat, pavarësisht nëse janë shtetas zviceranë apo të huaj. Këto masa i shtohen ndihmës emergjente prej 10 mijë frangash, e cila po u shpërndahet të gjitha familjeve të viktimave të shtruar në spital apo të ndjerëve, thuhet në një komunikatë për media.

Ndihma financiare pa pritur vlerësimin e sigurimeve

Kantoni ka vendosur të zbatojë rekomandimet e Konferencës së Drejtorëve Kantonalë të Çështjeve Sociale (CDAS), të cilat parashikojnë ofrimin e shpejtë dhe të koordinuar të ndihmës sipas Ligjit Federal për Ndihmën ndaj Viktimave të Krimit (LAVI), pa procedura të rënda administrative.

“Kemi vendosur të mos presim vlerësimin e mbulimit të kostove nga kompanitë e sigurimeve. Ndihma financiare do të jepet menjëherë dhe vlerësimet do të bëhen më vonë,” sqaroi Reynard.

Statusi i viktimave zgjerohet

Sipas CDAS, si viktima të zjarrit konsiderohen jo vetëm personat e vdekur apo të plagosur, por edhe ata që ndodheshin në lokal në momentin e ngjarjes, personat që hynë për të shpëtuar të tjerë, si dhe ata që ndodheshin në afërsi të menjëhershme të dramës dhe kishin frikë për jetën ose shëndetin e të afërmve të tyre.

Edhe familjarët e këtyre personave kanë të drejtë të përfitojnë nga ndihma e qendrave LAVI. Autoritetet theksojnë se edhe personat që jetojnë jashtë Zvicrës duhet të kenë akses të lehtësuar në këtë ndihmë.

Qëllimi i këtyre masave është të sigurohet trajtim i barabartë për të gjitha viktimat në nivel kombëtar, si dhe koordinim më i mirë mes qendrave LAVI, duke marrë parasysh nevojat gjuhësore dhe vendndodhjen gjeografike të të prekurve.

Kostoja e tragjedisë mund të arrijë një miliard franga

Sipas gazetës kantonale Le Nouvelliste, kostoja totale e zjarrit në lokalin Le Constellation, ku humbën jetën 40 persona dhe u plagosën 116 të tjerë, mund të arrijë deri në një miliard franga zvicerane.

Vlerësimet fillestare të kërkesave civile variojnë nga 600 milionë deri në një miliard franga, duke përfshirë shpenzimet mjekësore, humbjen e të ardhurave dhe dëmin moral.

Pesticidet në Zvicër përfundojnë gjithashtu në pjata: në vitin 2024, 63% e 405 mostrave ushqimore të analizuara si pjesë e një ushtrimi monitorimi federal përmbanin mbetje pesticidesh.

Nga këto, dhjetë mostra tejkaluan kufijtë maksimalë të lejuar ligjërisht, sipas raportit vjetor mbi këtë temë të publikuar sot nga Zyra Federale e Sigurisë Ushqimore dhe Çështjeve Veterinare, transmeton albinfo.ch.

Në shtatë nga dhjetë rastet e mosrespektimit, tejkalimet ishin statistikisht të rëndësishme, raporton swissinfo. Produktet më të prekura ishin kajsitë dhe luleshtrydhet, në të cilat u zbuluan mbetje të pesticideve Captan, Haloxyfop, Iprodione dhe Spinosad.

Hetimi mbuloi një gamë të gjerë produktesh: përveç frutave, u morën mostra edhe perime (si karrota, kungulleshka dhe lakra), si dhe drithëra dhe vajra bimorë. Autoritetet theksojnë, megjithatë, se kufijtë maksimalë janë vendosur me një diferencë të gjerë sigurie krahasuar me pragjet e rrezikut shëndetësor.

Këshilli Kantonal konfirmoi vendimin e tij të parë në leximin e dytë të hënën dhe caktoi orarin e lejuar të hapjes për të gjitha dyqanet e benzinës nga ora 5 e mëngjesit deri në orën 10 të mbrëmjes. Megjithatë, ai bëri specifikime të reja për asortimentin e dyqaneve, dhe një stacion karburanti elektrik duhet të ketë të paktën katër priza.

Zona e shitjes është e kufizuar në 100 metra katrorë.

I njëjti orar hapjeje vlen edhe për dyqanet e pambikëqyrura. Edhe këtu, Këshilli Kantonal konfirmoi vendimin e tij në leximin e parë për të lejuar orarin e zgjatur të hapjes jo vetëm për dyqanet bujqësore të pambikëqyrura, por për të gjitha dyqanet vetëshërbyese, shkruan Blick. Megjithatë, këto dyqane nuk mund të jenë më të mëdha se 30 metra katrorë, transmeton albinfo.ch.

Në votimin përfundimtar, ligji i rishikuar për mbylljen e dyqaneve u miratua me 61 vota pro dhe 49 kundër. Referendumi u njoftua nga SP dhe SVP.

Numri i pakove në postë është rritur përsëri vitin e kaluar.

Vëllimi u rrit me 3.7 përqind, sipas postës. Në të njëjtën kohë, numri i letrave të dërguara vazhdoi të binte. Në total, Posta Zvicerane përpunoi 186.6 milionë pako vitin e kaluar. Posta Zvicerane ia atribuon rritjen e përpunimit të pakove ndjenjës më të mirë të konsumatorëve – dhe pret që sasitë në rritje të vazhdojnë të jenë për shkak të rritjes së tregtisë online.

Sipas analizave, të rinjtë marrin dhe dërgojnë pako më shpesh sesa të moshuarit. Për shembull, 29 përqind e të moshuarve nga 15 deri në 29 vjeç thanë se morën tre deri në pesë pako në muaj. Midis të moshuarve nga 60 deri në 79 vjeç, ky përqindje ishte 18 përqind. Anketa, e cila është përfaqësuese sipas Postës, u krye nga Instituti Yougov, shkruan SRF, transmeton albinfo.ch.

Vtin e kaluar, u dërguan 1.49 miliardë letra të adresuara. Sipas Postës, kjo korrespondon me një rënie prej 4.2 përqind krahasuar me vitin e kaluar.

Ndaj këtij zhvillimi, ndër të tjera, mund të reagohet me futjen e letrës dixhitale, e cila do të futet në fuqi nga 1 prilli 2026 dhe do të jetë pjesë e kujdesit bazë, vazhdoi ai.

Numri i kërkesave për azil në Zvicër në vitin 2025 ra me rreth 7% krahasuar me vitin 2024. Qeveria gjithashtu pret më pak kërkesa për azil në vitin aktual.

Autoritetet zvicerane regjistruan 25,781 kërkesa për azil vitin e kaluar, sipas shifrave të përkohshme. Kjo ishte 7.1% më pak se në vitin 2024. Rreth 4,820 raste ishin kërkesa dytësore. Këto lidhen me lindjet, ribashkimet familjare dhe aplikimet e shumëfishta.

Për vitin aktual, Sekretariati Shtetëror për Migracionin (SEM) pret më pak kërkesa të reja për azil sesa në vitin 2025. Në skenarin më të mundshëm, ka të ngjarë të pranohen 25,000, shkroi ai të hënën, raporton swissinfo. Vitin e kaluar, shumica e kërkesave për azil u paraqitën nga njerëz nga Afganistani, Eritrea dhe Turqia, transmeton albinfo.ch.

Kërkesat për statusin e mbrojtjes S – i cili u jepet refugjatëve nga Ukraina – u morën nga 12,897 persona. Edhe këtu shifrat ishin në rënie: u morën rreth 22% më pak aplikime për statusin S sesa në vitin 2024. SEM pret 12,000 aplikime në vitin 2026.

Më pak fëmijë të lindur në Zvicër, më pak nxënës të shkollës fillore. Fenomeni demografik po ndikon gjithashtu në ofertën shkollore, krahasuar me vitet e fundit me mungesë mësuesish. Trendi tani është i kundërt, jo vetëm në rajonet periferike, por edhe në qytete.

Një shembull në komunën e Kerns në Obvaldes, ku lindjet kanë rënë në dhjetë vjet nga 75 në 50. Për këtë arsye, siç shpjegoi kryetari i bashkisë Beat von Deschwanden para mikrofonëve të SRF, autoriteti komunal planifikon të mbyllë një shkollë.

Obvaldo nuk bën përjashtim. Edhe Qyteti i Cyrihut, pasi investoi qindra miliona franga në ndërtesa të reja shkollore vitet e fundit, ka pezulluar ose zvogëluar disa projekte. Pamja nuk është uniforme, por, sipas parashikimeve të Zyrës Federale të Statistikave (UST), numri i nxënësve të shkollës fillore në Zvicër mund të bjerë me 7% deri në vitin 2034. Do të nevojiten më pak mësues, dhe kjo pasi në vitet e fundit disa kantone madje ishin detyruar të rekrutonin personel të patrajnuar, transmeton albinfo.ch.

Nuk mungojnë implikimet pozitive, komenton presidentja e federatës së mësuesve të Zvicrës gjermanishtfolëse, Dagmar Rösler: “Nëse ka mjaftueshëm staf të kualifikuar, mund të kthehemi të përqendrohemi në cilësinë e mësimdhënies”.

Megjithatë, situata, më e relaksuar në shkolla, mund të ndryshojë përsëri. I njëjti UST kujton se parashikimet janë për nga përkufizimi të lidhura me pasiguritë dhe për këtë arsye duhet të merren me kujdes.

Imigracioni në Zvicër u ngadalësua vitin e kaluar. Më shumë shtetas të huaj u larguan nga Zvicra, ndërsa më pak njerëz u zhvendosën në vendin alpin sesa në vitin 2024.

Rreth 83,000 shtetas të huaj që banonin në Zvicër u larguan nga Zvicra në vitin 2025, shkroi të hënën Sekretariati Shtetëror për Migracionin (SEM) bazuar në shifra të përkohshme. Kjo është rreth 5% më shumë se në vitin e kaluar.

Në të njëjtën kohë, rreth 165,000 shtetas të huaj mbërritën në Zvicër, rreth 3% më pak se në vitin 2024, sipas SEM, që do të thotë se imigracioni neto i shtetasve të huaj ra për herë të dytë radhazi, transmeton albinfo.ch. Për vitin 2025, ishte 75,000 persona, 10% më i ulët se në vitin 2024.

Rreth 5% më pak njerëz u zhvendosën në Zvicër nga shtetet e BE-së dhe EFTA-s sesa në vitin 2024. Për shumicën e tyre, arsyeja për këtë ishte një punë. Rreth 20% më pak emigrantë të rinj erdhën nga vendet e treta. Në fund të vitit 2025, rreth 2.4 milionë të huaj jetonin në Zvicër, e cila ka një popullsi totale prej 9.1 milionë banorësh.

Evakuimi i fshatit Brienz në Zvicrën lindore, i cili ishte kërcënuar nga një rrëshqitje dheu, u hoq të hënën pas më shumë se një viti. “Një lehtësim i madh”, tha kryetari i bashkisë.

Duket si një fshat fantazmë. Shumica e qepenave janë mbyllur – vetëm disa fshatarë po kthehen. “Shpresojmë që ata që nuk e kanë humbur kurrë shpresën tani të mund të kthehen”, tha Daniel Albertin, kryetar i bashkisë së Albula, në një intervistë me Agjencinë Zvicerane të Lajmeve Keystone-SDA, transmeton albinfo.ch.

Njëri prej tyre është Hermann Bossi. Ai do t’i kthejë sendet e tij në shtëpinë e tij këtë të hënë. Ai nuk ka frikë nga masat e shkëmbinjve, tha ai.

Anulimi gjithashtu mbart pasiguri për të ardhmen, vazhdoi Albertin. Shumë banorë janë regjistruar për zhvendosje parandaluese. Kthimi hedh dyshime mbi këtë vendim.

Ndërkohë, bashkia filloi të rivendosë shenjat e trafikut që ishin hequr. Këto u hoqën gjatë 62 javëve.

Qeveria kantonale e Valais do të sigurojë 10 milionë CHF për fondacionin që do të ngrihet për të ndihmuar viktimat e zjarrit në Crans-Montana dhe familjet e tyre. Valais do të paguajë gjithashtu shpenzimet e funeralit dhe riatdhesimit të të ndjerëve.

Kantoni ka zgjedhur të zbatojë rekomandimet e Konferencës së Drejtorëve Kantonalë të Çështjeve Sociale (CDAS), shkruan swissinfo. Në veçanti, këto parashikojnë dhënien e shpejtë, të koordinuar dhe jo burokratike të ndihmës sipas Aktit Federal për Ndihmën ndaj Viktimave të Krimit (LAVI), transmeton albinfo.ch.

Valais do të japë ndihmë financiare për viktimat pa pritur një vlerësim nëse kostot do të mbulohen nga sigurimi, i cili do të zhvillohet në një datë të mëvonshme.

Incidenti, i cili ndodhi në natën e Vitit të Ri në qendrën e skive Valais, la 40 persona të vdekur dhe 116 të plagosur.

CDAS-i konsideron si viktima, përveç atyre që vdiqën ose u plagosën, ata që ishin në lokal në kohën e ngjarjes, ata që hynë për të shpëtuar dikë, si dhe ata që ishin në afërsi të menjëhershme të tragjedisë dhe që kishin frikë për integritetin fizik të një të dashuri në bar.