Islanda është bërë zyrtarisht vendi më i shtrenjtë në botë, duke tejkaluar Zvicrën, me çmime mesatarisht rreth 3 për qind më të larta, sipas një raporti të publikuar nga sindikata islandeze Viska.

Sipas të dhënave të Eurostat-it dhe Bankës Qendrore të Islandës, niveli i çmimeve në Islandë ka kaluar atë të Zvicrës, e cila prej kohësh konsiderohej vendi më i shtrenjtë në botë. Herën e fundit kur Islanda kryesoi këtë listë ishte në vitin 2018. Në vitin 2024, Zvicra ishte ende rreth 7 për qind më e shtrenjtë se Islanda.

Inflacioni dhe turizmi si faktorë kryesorë

Ekspertët ekonomikë në Islandë e lidhin rritjen e çmimeve kryesisht me rritjen e inflacionit, i nxitur nga bumi i turizmit pas pandemisë së COVID-19. Sipas ekonomistit Vilhjalmur Hilmarsson nga Viska, turizmi është bërë një motor kryesor i ekonomisë islandeze, por ka sjellë edhe presion të madh mbi çmimet.

“Turizmi kontribuon ndjeshëm në inflacionin e sektorit të shërbimeve. Kërkesa e lartë ka rritur pagat,” u shpreh ai. “Gjithashtu, tregu i banesave është ndikuar drejtpërdrejt, pasi turistët konkurrojnë me banorët lokalë për strehim, për shembull përmes platformave si Airbnb.”

Indekse të ndryshme, rezultate të ndryshme

Megjithatë, renditja e vendeve më të shtrenjta ndryshon në varësi të metodologjisë së përdorur. Sipas Worldpopulationreview.com, një person në Zvicër shpenzon mesatarisht rreth 3,189 dollarë në muaj për një standard jetese të caktuar, ndërsa në Islandë kjo shifër arrin rreth 3,195 dollarë.

Nga ana tjetër, Indeksi i Kostos së Jetesës ende e rendit Zvicrën më të shtrenjtë (98.4 pikë) se Islanda (83.4 pikë), duke reflektuar dallime në mënyrën e llogaritjes së çmimeve dhe standardit të jetesës.

Rritja e çmimeve në Islandë tregon ndikimin e fortë të turizmit dhe inflacionit në ekonomitë e vogla të hapura, duke ndryshuar renditjet tradicionale të vendeve më të shtrenjta në botë.

Në Zvicër po zhvillohet debat i fortë politik lidhur me një reformë që synon ta bëjë më të vështirë kalimin nga shërbimi ushtarak në shërbimin civil. Çështja pritet të jetë në qendër të votimeve të 14 marsit dhe ka hapur përplasje të theksuara mes të majtës dhe të djathtës në parlament.

Sipas propozimit, synohet që më pak të rinj të largohen nga ushtria dhe të kalojnë në shërbimin civil, me qëllim ruajtjen e numrit të ushtarëve në ushtrinë zvicerane. Por politikanët janë thellësisht të ndarë në vlerësimin e pasojave.

Frika nga rritja e largimeve mjekësore

Deputetja socialdemokrate Franziska Roth paralajmëron se ashpërsimi i rregullave mund të sjellë efekt të kundërt. Sipas saj, nëse bëhet më e vështirë hyrja në shërbimin civil, më shumë të rinj mund të kërkojnë përjashtim mjekësor dhe të largohen plotësisht nga shërbimi.

“Rreziku që ata të zgjedhin rrugën ‘blu’ dhe të dalin fare nga sistemi është më i madh sesa të mbeten në ushtri nëse u vendosen pengesa,” u shpreh Roth.

Qëndrim i kundërt: më shumë ushtarë do të qëndrojnë

Nga ana tjetër, këshilltari i shteteve i FDP-së nga Uri, Josef Dittli, nuk pret rritje të madhe të largimeve. Sipas tij, raste të tilla do të jenë të rralla dhe shumica e të rinjve do të mbeten në ushtri.

Ai mbështet veçanërisht një masë të re: ata që kalojnë në shërbim civil pas kursit të parë rifreskues do të detyrohen të kryejnë një periudhë më të gjatë shërbimi civil – rreth 150 ditë.

“Vetëm ata që kanë një konflikt të vërtetë ndërgjegjeje duhet të kryejnë edhe 150 ditë shtesë shërbimi,” tha Dittli, duke shtuar se kjo do t’i bëjë shumë të rinj të mendojnë më seriozisht para se të largohen nga ushtria.

Kritikë: masa që dëmton ushtrinë

Nga kampi i majtë vijnë kritika të ashpra. Sipas Roth, ashpërsimi i kushteve nuk do ta forcojë ushtrinë, por përkundrazi do ta dëmtojë atë, pasi të rinjtë mund të zgjedhin shërbimin civil që në fillim ose të shmangin fare shërbimin ushtarak.

“Këto rregulla më të ashpra janë një goditje për vetë ushtrinë,” deklaroi ajo.

Aktualisht, rreth një në tre persona që kalon në shërbim civil e bën këtë pas përfundimit të shkollës së rekrutëve, pra gjatë shërbimit ushtarak.

Qëllimi i reformës: më pak kalime në shërbim civil

Qeveria federale synon të ulë numrin e kalimeve në shërbimin civil nga rreth 7,000 në vit në afërsisht 4,000. Megjithatë, autoritetet pranojnë se është e vështirë të parashikohet sjellja e të rinjve dhe nuk japin vlerësime të sakta për efektet në numrin e ushtarëve.

A ka mungesë ushtarësh?

Aktualisht, ushtria zvicerane nuk përballet me mungesë personeli dhe madje ka më shumë ushtarë se sa objektivi prej 100,000 trupash. Megjithatë, nga viti 2028 pritet një rënie e përkohshme e numrave për shkak të lirimit të njëkohshëm të dy gjeneratave nga shërbimi ushtarak.

Në afat më të gjatë, parashikimet tregojnë një rënie graduale të numrit të ushtarëve për shkak të zhvillimeve demografike, gjë që sipas disa politikanëve e bën të domosdoshëm forcimin e sistemit të rekrutimit.

SHBA-të kanë akuzuar disa kompani zvicerane se janë të përfshira në një rrjet që ndihmon Iranin të menaxhojë një flotë të fshehtë anijesh transportuese të naftës dhe të kryejë transaksione financiare që dyshohet se mbështesin Korpusin e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) dhe Forcën Quds (QF). Sipas autoriteteve amerikane, këto veprime ndihmojnë Teheranin të anashkalojë sanksionet ndërkombëtare dhe të financojë strukturat e tij ushtarake dhe politike.

Rrjeti i transportit të naftës dhe kompanitë e përfshira

Sipas të dhënave të publikuara, në vitin 2022 kompania Fractal Shipping SA mori nën menaxhim një flotë prej rreth 30 tankerësh të vjetër nafte. Fillimisht, këto anije transportonin naftë ruse. Pas shtrëngimit të sanksioneve perëndimore ndaj Rusisë, drejtori ekzekutiv Mathieu Philippe krijoi një degë të kompanisë në Dubai.

Që nga korriku i vitit 2025, Mathieu Philippe dhe kompanitë e tij në Dubai dhe Gjenevë janë futur në listën e sanksioneve amerikane. Sipas Uashingtonit, këto kompani janë pjesë e një rrjeti të transportit të naftës iraniane.

Figura kryesore e rrjetit

Sipas inteligjencës amerikane, në krye të këtij rrjeti qëndron biznesmeni iranian i naftës Hossein Shamkhani, djali i Ali Shamkhani, këshilltar i liderit suprem iranian Ali Khamenei.

SHBA ka vendosur sanksione të reja ndaj rrjetit të kompanive të lidhura me Shamkhani, duke e akuzuar për përdorim të strukturave të ndërlikuara financiare për të fshehur origjinën e fondeve.
Lidhje me Zvicrën: fondet dhe investimet
Një nga kompanitë e lidhura me këtë rrjet është Ocean Leonid Investments AG, me bazë në Zug. Ajo u themelua nga një partner biznesi i Shamkhanit, iraniani Mahdiyar Zare Mojtahed, i regjistruar si shtetas i Dominikës.

Sipas dokumenteve, kompania funksiononte si fond investimesh (hedge fund) dhe merrej me tregti të rrezikshme në sektorin e mallrave. Aktualisht ajo është në proces likuidimi. Në korrik, autoritetet amerikane e sanksionuan kompaninë duke e akuzuar për investim të fondeve që lidhen me tregtinë e naftës iraniane.

Pas këtyre zhvillimeve, të gjithë anëtarët e bordit drejtues kanë dhënë dorëheqjen. Kompania kishte gjithashtu zyra në Londër dhe Dubai, të cilat janë mbyllur në fund të vitit 2024.

Akuza për pastrim parash dhe financim terrorizmi

Një tjetër rast i përmendur nga autoritetet amerikane lidhet me grupin Wellbred, me seli në Singapor, i cili dyshohet se është pjesë e rrjetit të Shamkhanit. Sipas Departamentit Amerikan të Drejtësisë, janë ngritur dy padi civile për sekuestrimin e më shumë se 15.3 milionë dollarëve, të cilët dyshohet se janë përdorur për financimin e rrjetit të shpërndarjes së naftës iraniane.
Grupi ka një degë në Gjenevë, Wellbred Trading SA. Sipas dokumenteve gjyqësore amerikane, rreth 7.6 milionë dollarë kanë kaluar nga një llogari në Zvicër drejt Singaporit përmes SHBA-së në janar, në kundërshtim me sanksionet amerikane ndaj Iranit. Drejtori i kompanisë nuk ka komentuar këto akuza.

Hetime edhe në sektorin bankar zviceran

Një tjetër hetim lidhet me bankën e biznesit MBaer, me bazë në Cyrih, e cila është mbyllur që nga shkurti. Banka u themelua në vitin 2018 nga Mike Baer, pasardhës i familjes Julius Baer.

Sipas Autoritetit Zviceran për Mbikëqyrjen e Tregjeve Financiare (FINMA), MBaer ka pasur “shkelje serioze dhe sistematike të detyrimeve për kujdes në luftën kundër pastrimit të parave”, si dhe mangësi në organizim dhe menaxhim rreziku. Hetimet janë ende në vazhdim nën drejtimin e Prokurorit të Përgjithshëm të Zvicrës.
Sipas Departamentit Amerikan të Thesarit, banka dyshohet se ka pastruar mbi 60 milionë dollarë në emër të Korpusit të Gardës Revolucionare Islamike dhe Forcës Quds, duke financuar kështu aktivitete të cilësuara si terroriste.

Njësia amerikane FinCEN raporton gjithashtu se transaksionet e bankës mund të jenë të lidhura me korrupsion në Venezuelë dhe aktivitete të paligjshme ruse.

Reagimi i Mike Baer

Themeluesi i MBaer, Mike Baer, i ka hedhur poshtë akuzat. Sipas një deklarate të agjencisë së tij të komunikimit, pretendimet e autoriteteve amerikane janë të pabazuara dhe nuk ka pasur asnjë tregues në momentin e transaksioneve që ato të lidhen me Iranin, organizata të sanksionuara apo aktivitete terroriste.

Një rast i dyshimtë i vdekjes së një foshnjeje është raportuar në Zvicër në kuadër të skandalit të qumështit të kontaminuar me toksinën cereulide.

Sipas mediave zvicerane, foshnja nga kantoni St. Gallen kishte konsumuar qumësht pluhur për bebe që rezultoi pozitiv për praninë e toksinës cereulide. Autoritetet zvicerane u njoftuan për rastin më 11 shkurt.

Familja kishte vërejtur simptoma të ngjashme me ato që shkaktohen nga ekspozimi ndaj cereulides, përfshirë të vjella të forta. Foshnja më pas ndërroi jetë nga septicemia, një gjendje e rëndë që ndodh kur sistemi imunitar reagon në mënyrë ekstreme ndaj një infeksioni, raporton rts transmeton albinfo.ch.

Rasti lidhet me skandalin ndërkombëtar të qumështit të kontaminuar, i cili në fillim të vitit shkaktoi tërheqje masive të produkteve në rreth 60 shtete, duke përfshirë marka të njohura si Nestlé dhe Danone.

Produkti në fjalë ishte qumështi Aptamil, i prodhuar nga Danone. Ky produkt nuk tregtohej në Zvicër, por familja e kishte blerë në Austri. Kutia e prekur nuk ishte pjesë e tërheqjeve zyrtare në atë kohë dhe më vonë nuk u përfshi në listën e produkteve të rikthyera.

Hetimet laboratorike zbuluan se qumështi përmbante vaj të prodhuar nga nënkontraktori kinez Cabio Biotech, kompania që konsiderohet burimi i këtij skandali. Megjithatë, autoritetet deklaruan se niveli i toksinës së gjetur ishte nën kufirin që Autoriteti Evropian për Sigurinë Ushqimore (EFSA) e konsideron të rrezikshëm për shëndetin.

Sipas Zyrës Federale Zvicerane për Sigurinë Ushqimore dhe Çështjet Veterinare (FSVO), sasitë e zbuluara nuk konsiderohen të mjaftueshme për të shkaktuar pasoja negative për foshnjat.

Ekspertët theksojnë se aktualisht nuk ekziston ende një konsensus i plotë shkencor mbi efektet afatshkurtra dhe afatgjata të cereulides, sidomos në rastet e konsumit të përsëritur.

Pavarësisht kësaj, autoritetet zvicerane e trajtuan rastin me serioz maksimal. Kantoni i Cyrihut kërkoi urgjentisht nga Danone raportet e analizave dhe paralajmëroi se, në mungesë të dokumentacionit, mund të konfiskoheshin të gjitha produktet që përmbanin vajin ARA.

Hetimet për rastin vazhdojnë.

Dyzet e tre mbytje ndodhën në Zvicër vitin e kaluar, pothuajse të gjitha në ujë të hapur. Të rinjtë dhe të moshuarit u prekën veçanërisht, tha Shoqata Zvicerane e Shpëtimit të Jetës (SSS).

Kjo është hera e parë që nga viti 2021 që numri i mbytjeve ka rënë nën 50 vdekje, tha SSS në një njoftim për shtyp. Numri i mbytjeve fatale ishte 59 në vitin 2024 dhe kishte arritur në 66 në vitin 2022, një vit rekord.

Ashtu si në vitet e mëparshme, 80% e viktimave ishin burra. Ekziston një numër relativisht i lartë viktimash në grupmoshën 17-32 vjeç, me tetë burra dhe dy gra, që përbëjnë pothuajse një të katërtën (23%) të të gjitha vdekjeve.

Një tjetër trend i vërejtur vitet e fundit është konfirmuar: 17 persona mbi 65 vjeç (14 burra dhe tre gra) humbën jetën në vitin 2025, pra 40% e totalit. Sipas SHSSH-së, ky fenomen – i cili vërehet edhe jashtë vendit – mund të shpjegohet me faktin se të moshuarit janë më aktivë në ujë, si dhe nga problemet shëndetësore dhe një vlerësim i dobët i aftësive të tyre, transmeton albinfo.ch.

Nga ana tjetër, mbytjet fatale që përfshijnë fëmijë të vegjël janë të rralla. Vitin e kaluar, një djalë dyvjeçar vdiq në një pishinë mbi tokë në një kopsht, dhe një djalë 14-vjeçar u gjet i vdekur në një përrua.

Parandalimi është ende thelbësor

Shumica e mbytjeve fatale ndodhën në ujë të hapur: 23 në liqene dhe 15 në lumenj. Këto shifra përfshijnë dy aksidente zhytjeje, një në liqenin Thun dhe tjetri gjatë një operacioni policor në Limmat.

Pavarësisht rënies së numrit të vdekjeve, SHSSH beson se “ende nuk është e mundur të ngrihet alarmi”. Korriku 2025 ishte një muaj shumë i lagësht dhe i ndryshueshëm, dhe në shumë rajone reshjet ishin shumë mbi mesataren.

Në këtë sfond, “përpjekjet parandaluese nuk duhet të dobësohen, në përgjithësi, por veçanërisht në fushën e fëmijëve”, vëren SHSSH. Aty theksohet se njerëzit që shoqërojnë fëmijët në pishina shpesh shpërqendrohen nga telefonat e tyre celularë ose aktivitete të tjera.

Studiuesit zviceranë kanë krijuar një version të inteligjencës artificiale të një miu që do të zëvendësonte testimin në kafshë të gjalla duke vlerësuar efektet e përbërësve të rinj aktivë në një kompjuter.

Laboratorët Federalë Zviceranë për Shkencën dhe Teknologjinë e Materialeve (Empa) thanë se modeli mund të përdoret si një ndihmë vendimmarrëse në zhvillimin e barnave.

Ai llogarit se si shpërndahen nanopjesëzat me veti të caktuara në organizëm. Kjo është veçanërisht e rëndësishme për zhvillimin e terapive kundër tumoreve të trurit, pasi nanopjesëzat mund të kalojnë barrierën gjak-tru.

Studiuesja Jimeng Wu zhvilloi të ashtuquajturin model farmakokinetik të bazuar në fiziologji, raporton swissinfo. Ajo përdori 18 studime të mëparshme me minj si bazë të dhënash. Me ndihmën e të mësuarit automatik, modeli mund të përshtatë parametrat e tij me vetitë e nanopjesëzës përkatëse.

Mjeti IA bën të mundur testimin virtual të grimcave që janë të përshtatshme për një detyrë edhe para se ato të prodhohen, u citua të thoshte Wu në njoftimin për shtyp.

Sipas studiuesve, modeli kontribuon në konceptin “I Sigurt dhe i Qëndrueshëm sipas Dizajnit”, pasi rrit sigurinë e terapive të reja në një fazë të hershme, transmeton albinfo.ch.

Inteligjenca artificiale njerëzore në proces

Hulumtuesi Peter Wick pranon se baza e të dhënave e modelit me 18 studime është ende e vogël. Tani është e nevojshme të trajnohet miu virtual me të dhëna të mëtejshme në mënyrë që të rritet besueshmëria e tij. Në planin afatgjatë, procesi nga zhvillimi në aplikim tek njerëzit duhet të shkurtohet dhe testimi në kafshë duhet të hiqet dorë fare.

Hapi tjetër është transferimi i parimit në kërkimin tek njerëzit. Një model përkatës për njerëzit mund të mundësojë gjithashtu ekzaminimin e organeve të ndjeshme të synuara.

Dorëzimi i avionëve luftarakë F-35 në Zvicër ka arritur një moment të ri historik me montimin e avionit të parë që fillon në fabrikën e Lockheed Martin në Georgia, Shtetet e Bashkuara.

Prodhimi i komponentëve të parë për avionët zviceranë ka filluar tashmë, deklaroi armasuisse. Fazat e ardhshme të prodhimit dhe montimit do të pasojnë në muajt në vijim, transmeton albinfo.ch.

Më shumë se 2,100 nënkontraktorë në të gjithë botën janë aktivë në zinxhirin e prodhimit.

Tetë F-35-at e parë do të përdoren për të trajnuar pilotët zviceranë nga mesi i vitit 2027 në Arkansas, SHBA. Dorëzimi në Zvicër pritet një vit më vonë.

F-35-at e mbetur do të dorëzohen nga vendi i montimit përfundimtar në Cameri, Itali.