Në Zvicrën frëngjishtfolëse janë regjistruar 22 raste të dyshuara për abuzim seksual në çerdhe gjatë pesë viteve të fundit (2020–2025), sipas të dhënave të autoriteteve kantonale dhe një hulumtimi të transmetuar nga programi “Mise au Point”.

Raportet janë dorëzuar nga drejtorë çerdhesh, prindër dhe ish-punonjës. Në disa raste hetimet janë mbyllur për mungesë provash, ndërsa në të tjera janë ngritur kallëzime penale dhe janë marrë masa si pezullimi i punonjësve të dyshuar gjatë hetimeve.

Autoritetet kantonale nuk kanë bërë publike emrat e institucioneve të përfshira, duke u bazuar në mbrojtjen e të dhënave dhe procesit hetimor.

Rastet e raportuara përfshijnë akuza për prekje të papërshtatshme dhe sjellje të dyshimta ndaj fëmijëve të vegjël, ndërsa disa prindër kanë tërhequr fëmijët nga institucionet e prekura ose kanë paraqitur kallëzime.

Çështja ka rihapur debatin për forcimin e kontrolleve në çerdhe, përfshirë idenë e krijimit të një liste të posaçme për punonjësit e arsimit parashkollor dhe zgjerimin e mekanizmave të mbikëqyrjes.

Në Zvicrën gjermanishtfolëse, një rast i veçantë ku një edukator dyshohet se ka abuzuar me 15 fëmijë ka shtuar shqetësimet dhe presionin politik për masa më të rrepta mbrojtjeje.

Autoritetet dhe ekspertët theksojnë nevojën për forcimin e protokolleve të sigurisë, trajnimeve dhe raportimit të menjëhershëm të çdo dyshimi në institucionet e kujdesit për fëmijë.

Qyteti i Bernës planifikon të zgjerojë kapacitetet e parkingjeve për biçikleta pranë stacionit kryesor të trenit, edhe pse objektet ekzistuese përdoren mesatarisht vetëm rreth 50%.

Sipas të dhënave të autoriteteve, katër parkingjet aktuale janë të mbushura deri në 70% në ditët me fluks të lartë, ndërsa në ditët e qeta përdorimi bie nën 20%.

Pavarësisht kësaj, një projekt i ri për ndërtimin e një parkingu me 675 vende është miratuar tashmë dhe mund të zgjerohet edhe me një kat nëntokësor, duke shtuar rreth 520 vende të tjera. Kostoja e zgjerimit vlerësohet rreth 12.5 milionë franga zvicerane. Vendimi final për zgjerimin do të merret nga qytetarët e Bernës në shtator.

Debati politik mbetet i ndarë: disa përfaqësues paralajmërojnë mungesë të ardhshme të hapësirave për biçikleta, ndërsa të tjerë e konsiderojnë investimin jo efikas për shkak të përdorimit aktual të ulët.

Autoritetet e qytetit theksojnë se trendi i përdorimit të biçikletave është në rritje dhe synojnë që hapësirat publike pranë stacionit të lirohen më shumë për këmbësorë, duke zhvendosur parkimin e biçikletave në struktura të organizuara.

Zvicra ka arritur një sukses ekonomik që sfidon logjikën: ndonëse klima e saj nuk lejon kultivimin e kafesë, vendi renditet si eksportuesi i dytë më i madh në botë pas Brazilit.

Falë markave të njohura botërore si Nespresso, rrjetit të fuqishëm të tregtisë dhe industrisë së përpunimit premium, eksportet zvicerane të kafesë kanë arritur vlerën e rreth 3.3 miliardë frangave në vitet e fundit. Kjo e vendos Zvicrën përpara vendeve tradicionale prodhuese si Kolumbia, Etiopia dhe Vietnami.

Sipas Barometrit të Tregtisë të publikuar nga Universiteti i St. Gallen, fitimet kryesore gjenerohen gjatë procesit të përpunimit. Kokrrat e papërpunuara importohen me një çmim mesatar prej rreth 5 dollarësh për kilogram, ndërsa pas pjekjes dhe përpunimit në Zvicër, vlera e tyre arrin mesatarisht në 26.8 dollarë për kilogram.
Kjo diferencë e madhe fitimi e ka kthyer kafenë në produktin kryesor bujqësor eksportues të Zvicrës, duke lënë pas edhe produkte tradicionale si çokollata dhe djathi, transmeton albinfo.ch.

Sekreti i “transformimit substancial”

Edhe pse Zvicra nuk prodhon kafe, ligji ndërkombëtar tregtar i lejon produktit të mbajë origjinën zvicerane. Arsyeja qëndron te koncepti juridik i quajtur “transformim substancial”.

Sipas këtij kriteri, një produkt konsiderohet me origjinë nga vendi ku ka kaluar transformimin kryesor industrial. Autoritetet doganore ndërkombëtare e njohin procesin e pjekjes së kafesë si transformim vendimtar, duke bërë që kafeja e përpunuar në Zvicër të konsiderohet produkt zviceran.

“Coffee Valley” dhe teknologjia zvicerane

Përtej tregtisë së kokrrave të kafesë, në Zvicër është zhvilluar një ekosistem i tërë industrial. Përveç gjigantëve si Nestlé me markat Nescafé dhe Nespresso, vendi është lider edhe në prodhimin e makinave të kafesë.
Sipas vlerësimeve, rreth 70% e makinave automatike të kafesë në botë prodhohen nga kompani zvicerane si Jura, Schaerer dhe Thermoplan. Kjo e fundit furnizon edhe rrjetin amerikan Starbucks me pajisje profesionale.

Suksesi mbështetet gjithashtu te industria zvicerane e komponentëve precizë, të cilët duhet të përballojnë presion deri në 20 bar dhe temperatura mbi 100 gradë Celsius për të garantuar cilësi të lartë të kafesë.

Qendra globale e tregtisë së kafesë

Zvicra luan rol kyç edhe në tregtinë ndërkombëtare të lëndëve të para. Sipas të dhënave të Universitetit të St. Gallen, mes 60% dhe 70% e tregtisë globale të kafesë së papjekur kalon përmes Zvicrës.
Shoqata Zvicerane e Tregtarëve të Kafesë, që përfshin rreth 40 kompani, kontrollon më shumë se gjysmën e tregtisë botërore të kafesë së gjelbër.

Rritja e popullaritetit të kapsulave të kafesë që nga fillimi i viteve 2000 ka ndikuar ndjeshëm në bum-in e eksporteve. Nespresso, lider global në këtë segment, prodhon të gjitha kapsulat e saj në tri fabrika të vendosura në Zvicër.
E kaluara koloniale dhe sfidat e sotme
Megjithatë, suksesi i industrisë së kafesë lidhet edhe me kapituj të errët historikë. Edhe pse Zvicra nuk kishte koloni, disa familje zvicerane zotëronin plantacione kafeje në vende të tjera.

Historianët përmendin familjen Escher, e cila kishte plantacione në Kubë ku, sipas dokumenteve historike, skllevër të mbikëqyrur me qen punonin deri në 14 orë në ditë. Sot, industria zvicerane e kafesë po përpiqet të distancohet nga kjo trashëgimi dhe të përmirësojë imazhin e saj përmes iniciativave të qëndrueshmërisë sociale dhe mjedisore në vendet prodhuese.

Dy vite më parë, kompanitë e sektorit krijuan platformën “Swiss Sustainable Coffee Platform”, me synimin për të promovuar prodhim më të qëndrueshëm dhe kushte më të mira për fermerët në vendet prodhuese.

Ligji kërkon që shtëpitë funerale të shfaqin çmimet e detajuara të shërbimeve dhe produkteve të tyre në ambientet e tyre pa i kërkuar klienti. Asnjë nga 18 kompanitë e anketuara nga On en parle nuk e bëri këtë. Shoqata Zvicerane e Shërbimeve Funerale dhe autoritetet po reagojnë.

Sipas Ordinancës Federale të Treguesit të Çmimeve dhe SECO-s, shtëpitë funerale duhet të shfaqin çmimet e shërbimeve dhe produkteve të tyre në detaje në ambientet e tyre pa pasur nevojë klientët t’i kërkojnë ato, me anë të posterave ose katalogëve të çmimeve.

Asnjë nga 18 kompanitë e anketuara nuk ishte në gjendje të mirë

Ekipi i On en parle vizitoi 18 shtëpi funerale frëngjishtfolëse për të parë nëse çmimet e shërbimeve dhe produkteve ishin të arritshme. Ndër 11 zyrat e hapura, asnjë nuk ofroi një listë çmimesh të plotë dhe të arritshme, edhe pas kërkesës. E njëjta gjë ndodhi edhe me 7 kompanitë e mbyllura, të kontaktuara me telefon më pas. Në mënyrë sistematike, kompanitë ofruan në vend të kësaj një intervistë të detajuar për të përcaktuar një vlerësim pa detyrime.

Një paqartësi që vë në pikëpyetje, kur e dimë se shumica e klientëve janë në zi dhe në një gjendje të cenueshme.

Një problem i panjohur për autoritetet

I takon policisë tregtare të kantoneve ose komunave të zbatojnë ordinancën federale mbi tregimin e çmimeve. Të kontaktuara nga On en parle, këto autoritete shpjegojnë se nuk kryejnë kontrolle të rregullta.

Për shembull, komuna e Biel përgjigjet me shkrim se “gjatë pesë viteve të fundit, shumë kompani janë kontrolluar në Qytetin e Biel, por asnjë shtëpi funerale”.

Në Gjenevë, policia tregtare shpjegon se nuk ka marrë një raport në këtë sektor aktiviteti. “Megjithatë, vërejmë se operacioni me kuotim i lejon konsumatorit të ketë një vizion global të shërbimit të dëshiruar dhe e shmang atë që të përballet me një situatë surprize në lidhje me një shumë përfundimtare, një objektiv i rëndësishëm i Ordinancës Federale mbi tregimin e çmimeve”.

Nga ana tjetër, kantoni i Jurës ka vendosur të veprojë. “Këto rezultate tregojnë se Ordinanca e Treguesit të Çmimeve është pak e njohur në sektorin e azileve funerale. Kjo është veçanërisht shqetësuese sepse klientët po përballen me një tragjedi dhe janë në një situatë dobësie. Ne do të propozojmë ta përfshijmë këtë degë në fushatën vjetore të monitorimit gjatë diskutimeve të ardhshme me SECO-n mbi zbatimin e Ordinancës Federale mbi Treguesin e Çmimeve.”

Një zbatim “i ndërlikuar” për kompanitë

Jérôme Voisard, president i seksionit frëngjishtfolës të Shoqatës Zvicerane të Shërbimeve Funerale, nuk është i befasuar nga rezultatet e anketës On en parle. “Zbatimi i përcaktuar nga SECO është i ndërlikuar për t’u zbatuar. Në përgjithësi, azilet funerale kanë midis 100 dhe 200 pozicione në listën e tyre të çmimeve. Kjo do të thoshte se një ekran prej 15 ose 20 faqesh do të duhej të vendosej në hyrje të zyrës. Nuk jam i sigurt se familjet kanë informacion më të mirë për çmimet gjithashtu […] Çdo rast është i ndryshëm, sipas dëshirave të familjeve.”

Dhe për të këshilluar: “Ka shumë shërbime të ndryshme nga një kompani në tjetrën. Çdo kompani është gjithashtu e ndryshme sipas madhësisë dhe shpenzimeve të saj. Ajo përcakton vetë çmimet e saj. Ne i ftojmë familjet të kontaktojnë kompanitë e ndryshme në rajonin e tyre dhe të kërkojnë oferta për të krahasuar çmimet e tyre.”

Çmime që ndryshojnë shumë nga një kompani në tjetrën

Në një hap të dytë, On en parle kërkoi informacion mbi çmimet me shkrim nga 24 shtëpi funerale. Nëntë kompani dhanë informacion të detajuar. Analiza e këtij informacioni tregon se është e vështirë të bëhet një krahasim, sepse shërbimet e listuara nuk janë identike. Paketat ose shembujt e ofertave të plota variojnë midis 2800 frangave dhe 5000 frangave në varësi të kompanive dhe opsioneve të zgjedhura: me ose pa ceremoni, djegie ose varrim, lule ose publikim të një njoftimi morgor. Vini re se taksat e varrezave ose djegies nuk përfshihen në mënyrë sistematike, raporton RTS, transmeton albinfo.ch.

Procedurat administrative dhe formalitetet që lidhen me vdekjen kushtojnë midis 270 dhe 420 frangave në varësi të kompanisë. Kujdesi mortor kushton midis 290 dhe 650 frangave. Transporti i personit të ndjerë varion midis 240 dhe 500 frangave. Çmimet e arkivoleve gjithashtu ndryshojnë, nga 832 në më shumë se 3500 franga.

Duhet gjithashtu të theksohet se Qyteti i Gjenevës ofron funerale falas për të gjithë personat që banojnë në territorin e tij përmes shërbimit të tij funeral. Komuna të tjera si Lozana mbulojnë kostot në kushte të caktuara, siç është kremimi.