Hekurudhat Federale Zvicerane (SBB) kanë përmirësuar strategjitë e tyre për menaxhimin e vonesave në linjën e re të ngarkuar mes Olten dhe Bern. Sipas konceptit të ri, trenat që kanë vonesa të mëdha do të ndalojnë më shpesh në stacion dhe do të presin për trenin e ardhshëm të planifikuar – zakonisht brenda gjysmë ore – në vend që të përpiqen të rikuperojnë vonesën.

Për shembull, në rast bllokimi të linjës së re me shpejtësi të lartë mes Olten dhe Bern, trenat nga Luzern, Bazel, dhe Zurich drejt Bern do të devijohen përmes linjës së vjetër kryesore përmes Langenthal dhe Burgdorf, duke shkaktuar një vonesë rreth 10 minutash në mbërritje në Bern.

Trenat që udhëtojnë drejt Zvicrës Perëndimore tani do të presin 20 minuta shtesë në Bern para se të vazhdojnë udhëtimin sipas orarit. Pasagjerët e këtyre trenave do të përjetojnë vonesa të mëtejshme. Për të tjerët që nisen nga Bern, një tren zëvendësues do të jetë në dispozicion dhe do të niset në kohë, duke garantuar që linjat nga Bern dhe Zvicra Perëndimore të vazhdojnë sipas orarit, pa ndikuar në rajone të tjera.

Përfitimet e konceptit “izolues”

Sipas SBB, sistemi i ri është përfitim për pasagjerët që nuk janë në trenin me vonesë. Falë trenave zëvendësues, të gjithë pasagjerët mund të kenë lidhje në kohë. Kjo strategji njihet si “izolimi i vonesës”, duke parandaluar që vonesat individuale të përhapen në rrjetin hekurudhor, veçanërisht në pika të ngarkuara si mes Zurich dhe Winterthur, apo mes Lausanne dhe Gjenevës.

Përmirësim i saktësisë

Sipas SBB, në vitin e fundit 94.1% e trenave të pasagjerëve kanë mbërritur në kohë, një rritje prej 0.9 pikë përqindjeje krahasuar me vitin 2024. Një tren konsiderohet në kohë nëse mbërrin me vonesë më pak se tre minuta.

Ndryshimi i intervaleve të shërbimit

Në disa raste, pas pritjes për intervalin e ardhshëm të shërbimit, trenat mund të operojnë në linjë tjetër se më parë, duke u transformuar nga Intercity në Interregio ose anasjelltas. Ky ndryshim mund të zgjasë edhe më shumë kohën e udhëtimit. Ky “shkëputje e intervaleve të shërbimit” është pjesë e planeve të menaxhimit të vonesave që nga ndryshimi i orarit një vit më parë.

SBB thekson se planet për trajtimin e vonesave azhurnohen vazhdimisht, dhe disa shërbime të ndërprera mund të anulohen plotësisht, duke detyruar pasagjerët të përdorin trenin e ardhshëm.

Sipas testit të platformës Connect për vitin 2026, Sunrise, Swisscom dhe Salt ofrojnë abonime të ndryshme të përshtatura për çdo përdorues celular.

Përdoruesit e lehtë: Sunrise Swiss Connect Lite (34.90 CHF/muaj) ofron thirrje dhe mesazhe pa limit në Zvicër, plus 6 GB të dhëna dhe 100 MB të dhëna për udhëtime të shkurtra në Evropë.

Përdoruesit mesatarë: Salt Swiss Max (nga 20 CHF/muaj) përfshin thirrje dhe internet pa limit në Zvicër dhe 1 GB të dhëna në 30 vende evropiane. Sunrise Swiss Connect Neighbours është ideal për ata që udhëtojnë shpesh në rajon.

Përdoruesit intensivë dhe udhëtarët: Sunrise Swiss Connect Europe+, Swisscom Blue Mobile M/L dhe Salt Travel Max ofrojnë të dhëna pa limit, thirrje dhe mbulim të gjerë në Evropë dhe disa vende jashtë saj, me shpejtësi deri në 2 Gbps.

Për ata që kërkojnë çmime të ulëta, ofruesit si Wingo, Yallo dhe Coop Mobile mund të ofrojnë tarifa shumë të përballueshme duke përdorur rrjetet e operatorëve kryesorë.

Përfundim: Zgjedhja varet nga mënyra e përdorimit: Sunrise kryeson për shumicën e profileve, Swisscom shquhet për mbulim dhe shpejtësi të lartë, ndërsa Salt ofron oferta promocionale konkurruese.

Fondacioni Bruno Manser, i njohur për mbrojtjen e mjedisit, është përfshirë prej tetë vitesh në një betejë ligjore me familjen e një politikani të mëparshëm malajzian, e akuzuar për pasuri të fituar në mënyrë të paligjshme. Paditë e tilla, të njohura si SLAPP (Strategic Lawsuit Against Public Participation), nuk kanë si qëllim të fitojnë në gjykatë, por të frikësojnë dhe pengojnë palën e paditur.

Zëvendësdrejtoresha e fondacionit, Johanna Michel, tha se dy vitet e para të proceseve ligjore kushtuan rreth gjysmë milioni franga për avokatë dhe sollën stres psikologjik. Avokatja Anina Dalbert nga Public Eye kërkon që Zvicra të miratojë ligje që lehtësojnë procedurat për paditë abuzive.

Ndërkohë, organizata Greenpeace Switzerland konfirmon se paditë SLAPP ndikojnë në aktivitetet e tyre, duke i detyruar të jenë më të kujdesshëm në publikime. Në Zvicër, një koalicion organizatash kundër SLAPP po përpiqet t’i fusë këto çështje në agjendën politike kombëtare.

Ushtria e Zvicra po përballet me vonesa dhe rrezik për tejkalim të kostove në projektin e modernizimit të sistemit të saj të telekomunikacionit, sipas Zyra Federale e Auditimit.

Projekti, me një kosto totale prej rreth 1.92 miliardë frangash dhe përfundim të parashikuar në vitin 2035, ka dy komponentë kryesorë: zëvendësimin e rrjetit ushtarak të integruar (RITM) dhe modernizimin e sistemit të komunikimit mobil.

Kontrata për RITM iu dha kompanisë Ruag MRO, por vonesat në nënshkrimin e kontratës kanë sjellë rritje të kostove. Pjesa e dytë e projektit, me furnizues Elbit Systems, po përballet me vonesa për shkak të problemeve të cilësisë dhe furnizimit.

Autoritetet kanë nisur rivlerësimin e nevojave për pajisje radio-komunikimi dhe nuk mund të japin ende një afat të saktë për përfundimin e projektit.

Varfëria në kantonin Vaud ka shënuar rënie gjatë viteve 2012–2022, duke zbritur nga 5% në 3.9% të popullsisë, sipas raportit më të fundit social të publikuar dhe prezantuar në Lausanne nga Rebecca Ruiz.

Raporti thekson se ndihmat financiare shtetërore kanë një rol vendimtar, duke ulur varfërinë me rreth dy të tretat. Pa këto përfitime, norma do të arrinte mbi 11%.

Gjatë kësaj periudhe është shënuar edhe rritje e standardit të jetesës me 4.5%, veçanërisht te të moshuarit dhe familjet me fëmijë, ndërsa një rënie e lehtë është vërejtur vetëm te personat e vetëm nën 65 vjeç.

Megjithatë, rreth 30 mijë persona vazhdojnë të jetojnë nën kufirin minimal të jetesës. Raporti vlerëson se sistemi i mbrojtjes sociale mbetet kyç për uljen e varfërisë dhe përmirësimin e mirëqenies në kanton.

Ndërsa pagat zvicerane rriten me moshën, ky trend ndryshon ndjeshëm nga një sektor në tjetrin, zbulon një studim i ri qeveritar.

Pagat janë rritur vazhdimisht në Zvicër gjatë 15 viteve të fundit.

Në vitin 2024 (viti i fundit për të cilin ka të dhëna zyrtare), paga mesatare bruto mujore për një pozicion me kohë të plotë ishte 7,024 franga, krahasuar me 6,788 në vitin 2022.

Një nga faktorët që ndikojnë në paga (përveç pozicionit dhe përvojës profesionale) është mosha e punonjësit.

Kjo është ajo që del nga Anketa e re e Strukturës së të Ardhurave Zvicerane, e publikuar nga Zyra Federale e Statistikave.

Variacione të konsiderueshme sektoriale

Studimi zbulon dallime të rëndësishme: paga mesatare mujore varion nga 5,570 franga për punonjësit nën 30 vjeç, në 7,288 franga për personat e moshës 30 deri në 49 vjeç.

Por ata që fitojnë më shumë janë ata të moshës 50 vjeç e lart: paga e tyre mesatare është afër 8,000 frangave në muaj në vitet që çojnë në dalje në pension.

Siç është rasti me pagat në përgjithësi, boshllëqet midis grupmoshave mund të ndryshojnë ndjeshëm në varësi të profesionit.

Në përgjithësi, sa më e lartë të jetë paga, aq më e madhe është ndryshimi dhe anasjelltas.

Për drejtorët ekzekutivë të kompanive, menaxherët e lartë dhe drejtues të tjerë të lartë nën 30 vjeç, paga mujore është 6,505 franga, krahasuar me 10,277 franga për ata të moshës 30-49 vjeç – domethënë, një rritje e madhe prej 58 përqind.

Ky trend është gjithashtu i dukshëm në sektorët në fundin e poshtëm të shkallës së pagave, por në një shkallë shumë më të vogël.

Për ata që punojnë në sektorin e shitjes me pakicë, për shembull, rritja është minimale, transmeton albinfo.ch.

Nga një pagë mesatare prej 4,712 frangash për ata nën 30 vjeç, paga rritet në 5,058 franga për grupmoshën tjetër – një rritje prej mezi 7 përqind.

Një tjetër gjetje: gratë ende paguhen më pak se burrat

Vazhdon të ketë hendeqe të konsiderueshme në paga midis burrave dhe grave.

Në vitin 2024, kjo diferencë ishte mesatarisht 8.4 përqind, megjithëse ndonjëherë arrinte deri në 25 përqind, varësisht nga sektori ekonomik.

Megjithatë, hendeku nuk kompensohet nga mosha e një punonjësi.

Përkundrazi, studimi zbuloi se mosha shpesh e përkeqëson këtë pabarazi.

Është shumë e zakonshme që gratë mbi 50 vjeç të paguhen më pak se kolegët e tyre meshkuj të moshës 30 deri në 49 vjeç në të njëjtin profesion.

Paga mesatare për gratë është 7,135 franga në muaj në të gjitha profesionet, krahasuar me 7,471 franga për homologët e tyre meshkuj.

Në Zvicër, rreth 1.7 milion njerëz vuajnë nga çrregullimet e gjumit, një problem që rëndon jo vetëm në shëndet, por edhe në financat e vendit. Sipas një studimi evropian të cituar nga Rete Sonno Svizzera, kostoja totale që lidhet me pesë çrregullimet më të zakonshme arrin në 15 miliardë franga në vit. Pjesa më e madhe i atribuohet apnesë së gjumit, e cila vetëm gjeneron 8.6 miliardë në shpenzime, ndërsa pagjumësia përfaqëson 4.2.

Konfederata është vendi evropian me koston më të lartë për frymë për këto çrregullime, të cilat prekin kryesisht gratë dhe të moshuarit, por gjithnjë e më shumë edhe të rinjtë. Gjumi i pamjaftueshëm ose me cilësi të dobët rrit gjithashtu rrezikun e sëmundjeve kardiovaskulare, diabetit, depresionit dhe demencës, të cilat janë përgjegjëse për 80% të kostove shëndetësore, shkruan RSI, transmeton albinfo.ch.

Rrjeti Zviceran i Gjumit, pra, bën thirrje për intensifikimin e ndërgjegjësimit, përmirësimin e identifikimit të hershëm të çrregullimeve dhe forcimin e koordinimit midis parandalimit, diagnozës dhe trajtimit.

Nëse doni të vendoseni në Zvicër, do të duhet të bëni çdo përpjekje për t’u integruar dhe, në disa raste, madje të nënshkruani një marrëveshje zyrtare për këtë qëllim.

Por së pari: cilat janë kriteret zyrtare të integrimit?

Me pak fjalë, Sekretariati Shtetëror për Migracionin (SEM) e përcakton këtë proces si pjesëmarrje në jetën ekonomike, sociale dhe kulturore të shoqërisë, e cila kërkon jo vetëm njohuri të gjuhës kombëtare të një rajoni të caktuar, por edhe njohje me mënyrën e jetesës zvicerane dhe zakonet lokale.

Një i huaj i ‘integruar’ duhet gjithashtu t’i bindet ligjeve të vendit dhe të mos paraqesë asnjë kërcënim për sigurinë e Zvicrës.

Megjithatë, për zviceranët, ‘integrimi’ ka një kuptim më të thellë; ai shkon përtej njohjes së fakteve dhe bërjes së gjësë së duhur për lidhjen emocionale me Zvicrën në përgjithësi dhe komunitetin lokal të të huajit në veçanti.

Sipas SEM, “kushdo që emigron në Zvicër pritet të integrohet me përgjegjësi në mjedisin e tij të ri. Marrëveshjet dhe rekomandimet e integrimit ndihmojnë në planifikimin e këtij procesi mësimor në një mënyrë detyruese.”

Dhe këtu hyn në lojë kontrata e integrimit

Në të, autoritetet kantonale të migracionit mund ta kushtëzojnë dhënien ose zgjatjen e lejeve B dhe L me pjesëmarrjen në kurset e gjuhës dhe integrimit që organizojnë (lexoni për këtë më poshtë).

Siç e shpjegon SEM, “marrëveshja e integrimit përshkruan në mënyrë transparente kontributin që të sapoardhurit pritet të japin si pjesë e integrimit të tyre. Në veçanti, ajo mund të përfshijë objektiva për fitimin e aftësive gjuhësore, për integrimin arsimor ose profesional dhe ekonomik, si dhe për fitimin e njohurive rreth kushteve të jetesës, sistemit ekonomik dhe sistemit ligjor në Zvicër.”

A duhet ta nënshkruajnë atë të gjithë shtetasit e huaj?

Këto kontrata përgjithësisht lidhen me emigrantë nga vendet e treta, jo me persona nga BE/EFTA (Norvegjia, Islanda dhe Lihtenshtajni) ose anëtarë të familjeve të qytetarëve zviceranë.

Gjithashtu, zbatimi është kryesisht i decentralizuar, me vendimin që i lihet kantoneve individuale.

Për shembull, Basel-City, Berna dhe St.Gallen janë ndër kantonet ku ky dokument është i detyrueshëm, shkruan thelocal, transmeton albinfo.ch.

Të tjerë, si Zugu, nuk e detyrojnë atë, duke u bazuar në faktin se këto kontrata kërkojnë shumë përpjekje administrative.

Zuriku, ku kontratat nuk janë të detyrueshme, tani po shqyrton edhe futjen e këtij sistemi.

Përveç kërkesave standarde, siç është aftësia gjuhësore, një mocion për këtë qëllim në parlamentin kantonal dëshiron gjithashtu të përfshijë këto gjashtë pika në marrëveshje:

• Burrat dhe gratë janë të barabartë
• Ligji mbizotëron mbi fenë
• Të gjithë mësojnë/zotërojnë një gjuhë kombëtare
• Fëmijët ndjekin shkollën e detyrueshme pa përjashtim
• Integrimi në tregun e punës brenda një viti
• Respektimi i ligjeve dhe mos kryerja e veprave penale

Çfarë bën saktësisht Zvicra për të ndihmuar të huajt të integrohen?

Neni 4 i Aktit Federal Zviceran për Integrimin thotë se “kontributet e qeverisë federale në promovimin e integrimit kanë për qëllim t’u mundësojnë të huajve të marrin pjesë në jetën ekonomike dhe sociale, dhe të nxisin kohezionin social”.

“Këto masa kontribuojnë, në veçanti, në integrimin profesional më të shpejtë dhe më të qëndrueshëm të migrantëve”, tha SEM.

Konkretisht, qeveria federale ka ndarë rreth 248.8 milionë franga për t’u shpërndarë kantoneve për programet e tyre të integrimit (PIC).

“PIC-të janë instrumenti kryesor strategjik i politikës zvicerane të integrimit”, tha Këshilli Federal. “Ato bazohen në marrëveshje programore të lidhura midis Konfederatës dhe kantoneve. Marrëveshjet 2024-2027 parashikojnë shtatë fusha mbështetjeje, duke përfshirë gjuhën, trajnimin dhe punësimin, si dhe bashkëjetesën dhe pjesëmarrjen”.

“Këto fonde do t’u mundësojnë kantoneve të financojnë masa që synojnë kryesisht emigrantët nga BE dhe EFTA, si dhe ata nga vendet e treta”, shtoi qeveria.

Shumat më të mëdha janë të destinuara për kurse gjuhësore (88 milionë franga), punësim (73 milionë) dhe këshillim (26 milionë).

Kërkesa për shtëpi të dyta në rajonet turistike zvicerane mbetet shumë e lartë, duke çuar në inflacion më të shpejtë të çmimeve sesa për banesat kryesore.

Sipas një analize të publikuar sot nga firma konsulente Wüest Partner, rritja e vlerave të pasurive të paluajtshme për banesat dytësore ishte më e lartë se ajo e tregut për banesat kryesore.

Që nga fillimi i vitit 2020, çmimet për shtëpitë e dyta të nivelit të mesëm në rajonet turistike janë rritur me një mesatare prej 46%. “Kjo korrespondon me një progresion vjetor prej 6.5%”, shpjegojnë ekspertët nga Wüest Partner. Në të njëjtën periudhë, apartamentet e përdorura nga pronarët e shtëpive të përdorura si akomodim kryesor u rritën me 32%, ose 4.6% në vit.

Megjithatë, në muajt e fundit, tregu për shtëpitë e pushimit ka treguar shenja normalizimi, duke iu afruar dinamikës së tregut parësor të banesave. Sipas vlerësimeve nga Wüest Partner, çmimet për banesat dytësore do të rriten me një mesatare prej 4.3% në vitin 2025, ndërsa apartamentet për banesat kryesore do të rriten me 4.5%.

Në nivel rajonal, gara në rritje tregon ndryshime të konsiderueshme. Graubünden dhe Zvicra Qendrore janë vendet me performancën më të mirë, me norma vjetore rritjeje prej 7.7% dhe 8.3% përkatësisht që nga fillimi i vitit 2020. Valais kohët e fundit u përshpejtua në 6.2%.

Ticino, nga ana tjetër, ka dinamikën më të dobët nga rajonet e marra në konsideratë. Duke përdorur nivelin e çmimeve të tremujorit të parë të vitit 2016 si bazë prej 100, kantoni jugor është pas në 105 në tremujorin e katërt të vitit 2025, krahasuar me 123 në Zvicrën frëngjishtfolëse, 133 në Zvicrën lindore, 135 në Valais, 142 në Bernë, 152 në Graubünden dhe 163 në Zvicrën Qendrore.

Në nivel kombëtar, disa faktorë, disa të natyrës strukturore, shpjegojnë rritjen e çmimeve. Së pari, depërtimi në rritje dixhital përforcon trendet si puna në distancë dhe “puna” (kombinimi i punës dhe pushimeve), shpjegojnë analistët. Si pasojë, kërkesa për shtëpi të dyta rritet, veçanërisht në destinacione të lidhura mirë dhe tërheqëse nga ana peizazhore. Së dyti, investimet në infrastrukturë dhe zgjerimi i ofertës vjetore turistike rrisin atraktivitetin e vendeve. “Kur destinacionet jo vetëm që përjetojnë kulme sezonale, por janë më të frekuentuara gjatë gjithë vitit, rritet edhe gatishmëria për të mbajtur një shtëpi të dytë përgjithmonë ose për të paguar çmime më të larta në kohën e blerjes”, thuhet në raport, shkruan swissinfo.

Faktori i tretë ka të bëjë me ofertën, e cila vështirë se mund të zgjerohet. Rishikimi i planifikimit hapësinor dhe Ligji për Shtëpitë e Dyta e bëjnë praktikisht të pamundur, në shumë bashki, krijimin e kapaciteteve të reja të mjaftueshme për të përballuar kërkesën. Rezultati është një tepricë e vazhdueshme e kërkesës dhe presioni pasues mbi çmimet, transmeton albinfo.ch.

Ndërkohë, oferta e apartamenteve të banuara nga pronarët në zonat turistike është ulur ndjeshëm. Deri në fund të vitit 2019, kishte ende një zgjedhje relativisht të madhe, falë një rritjeje të aktivitetit të ndërtimit të ri pak para se të hynte në fuqi ndryshimi i ligjit për shtëpitë e dyta, duke çuar në një klimë të përgjithshme pasigurie që zvogëlon prirjen për të blerë.

Që nga fillimi i pandemisë, pamja ka ndryshuar në mënyrë dramatike. Rritja e prekshme e kërkesës ka ulur ndjeshëm numrin e ofertave. Në shumë rajone turistike – veçanërisht në kantonin Graubünden – tani është më e vështirë të gjesh një apartament sesa në qendrat urbane të Zvicrës.

Për tremujorët e ardhshëm, ekspertët presin që çmimet të rriten më tej, megjithëse me një ritëm në rënie. Në të vërtetë, aktualisht nuk ka shenja të një rënieje të ndjeshme të kërkesës.

Gatishmëria e lartë për të paguar duhet të vazhdojë dhe të mbështetet nga vazhdimësia e modeleve më fleksibile të punës dhe stilit të jetesës, si dhe nga atraktiviteti i vazhdueshëm i shumë destinacioneve malore.

Nga ana e ofertës, nuk dallohen impulse shtesë. Një faktor vendimtar është hapësira e kufizuar në nivelin rregullator: në komunat me një përqindje të lartë të shtëpive të dyta, ligji dhe planifikimi hapësinor në fakt i kufizojnë kapacitetet e reja në disa raste të përcaktuara mirë, siç janë zëvendësimet e ndërtesave në ndërtesat ekzistuese, ndryshimet e përdorimit ose modelet specifike të përdorimit.

“Stoku i banesave nuk mund të rritet me të njëjtin ritëm si kërkesa. Prandaj, mbetet një mjedis që mbështet kërkesën e tepërt dhe kështu presionin në rritje mbi çmimet”, përfundojnë specialistët.