Një ese me autore Kaltërina Latifin mbi mizogjininë, seksizmin dhe një sistem vlerash patriarkal në komunitetin shqiptar i kishte shtyrë dy ankuese të paraqisnin një ankesë në Këshillin e Shtypit më 6 nëntor 2024.
Nën titullin “Të dashura gra kosovare, duhet të mbrohemi!”, studiuesja zvicerane dhe kosovare-shqiptare e letërsisë pati publikuar mendimet e saj në internet në revistën “Magazin” (Tamedia) më 3 tetor 2024, transmeton albinfo.ch.
Kolumnistja shkruan për marrëdhëniet gjinore dhe mizogjininë në shoqërinë shqiptare. Ndonëse ka “raste individuale të lavdërueshme”, këto thjesht shpërqendrojnë vëmendjen nga “një nënshtrim i grave që vazhdon të praktikohet në mënyrë delikate në kulturën tonë dhe ndonjëherë festohet në një formë të mbuluar”. Në këtë sistem vlerash, burri është “shtylla kyçe”. Gruaja, nga ana tjetër, nuk ka vetëvlerësim.
Kaltërina Latifi e përshkruan këtë strukturë si “parimin udhëheqës” të kulturës shqiptare, siç thuhet në njoftimin për shtyp të Këshillit të Shtypit të martën. Kjo strukturë, argumenton ajo, i çon si gratë ashtu edhe burrat drejt rrënimit. Autorja gjithashtu e konstaton këtë sistem vlerash, të cilin e kritikon, brenda diasporës.
Kaltërina Latifi, një shtetase zvicerane dhe me prejardhje nga Kosova, i referohet përvojave të saj të jetës, siç janë ato të nënës së saj, ndaj të cilës të tjerët shprehnin keqardhje për faktin që kishte tri vajza, por asnjë djalë. Ajo gjithashtu trajton vrasjen në Bergdietikon, në të cilën një burrë shqiptar me origjinë nga Maqedonia e Veriut kishte vrarë gruan e tij me origjinë nga Kosova.
Në esenë e saj, studiuesja e letërsisë bën thirrje për diskutim të hapur rreth sjelljeve tradicionaliste, mizogjine dhe për “hedhjen dritë mbi errësirën e praktikave shtypëse”, përcjell albinfo.ch. Kjo përfshin, ndër të tjera, martesat në të cilat gratë shfrytëzohen nga burrat dhe vjehrrit e tyre, posesivitetin mashkullor dhe fëmijët që rriten nga gjyshërit që përjetësojnë modelet tradicionale patriarkale.
Kaltërina Latifi gjithashtu pyet veten se mos po e ekzagjeron. Reagimet negative e shqetësojnë, por përvojat e saj i kanë mësuar të kundërtën.
Ankueset kritikojnë, ndër të tjera, se autorja ka përdorur fakte dhe komente të përziera në disa vende, duke çuar në shkelje të urdhëresës 2.3. Kjo ndodh, për shembull, kur autorja shkruan se gratë shqiptare të Kosovës nuk kanë vetëvlerësim dhe se vlera e tyre rrjedh “nga faktorë të jashtëm brenda një konstelacioni specifik socio-kulturor – gjithmonë në lidhje me burrat”. Kjo deklaratë paraqitet si një fakt i përgjithsuar, por bazohet në një mendim subjektiv, argumentojnë ata.
Për më tepër, dy ankueset kritikojnë autoren për atribimin e një parimi udhëheqës shkatërrues dhe seksizmit kulturës së shqiptarëve të Kosovës. Ato argumentojnë se kjo përbën diskriminim kulturor.
Këshilli i Shtypit nuk e mbështet këtë kritikë. Tekstet që i drejtohen një shoqërie janë gjithmonë disi përgjithësuese, pavarësisht temës, thuhet në deklaratën e tij.
Ankueset argumentojnë tutje se përgjithësimet nuk mbështeten as nga faktet dhe as nuk zbatohen universalisht. Ato pretendojnë se është një interpretim i njëanshëm që nuk arrin të pasqyrojë diversitetin brenda kulturës shqiptare.
Deklarata se “lindja e një djali ende konsiderohet nga shumë njerëz si arritje përfundimtare e qytetërimit” paraqitet gjithashtu si një fakt universalisht i vlefshëm.
Në korrik 2025, departamenti ligjor i Tamedia-s kishte lëshuar një deklaratë në emër të ekipit editorial të “Magazin” në lidhje me ankesën, të cilën ata e konsideruan të pabazuar. “Në kundërshtim me pretendimet e ankueseve”, thuhet në deklaratë, “autorja nuk ka bërë deklarata gjithëpërfshirëse, por përkundrazi ka shkruar një ese të detajuar dhe të thelluar”. Ajo shkruan në një mënyrë bazike rreth mizogjinisë në kulturën shqiptare, së cilës i përket edhe vetë.
Në vend që të ofrojë kritika pa dallim, ajo e ka përqendruar tekstin e saj në një problem themelor dhe strukturor. Nuk bëhet fjalë për fatet individuale, por për dimensionin kulturor dhe strukturor të mizogjinisë.
Kaltërina Latifi është kolumniste për revistën “Magazin” që nga viti 2021 dhe ka trajtuar vazhdimisht rolin e grave në kontekstin shqiptar në kontributet e saj, transmeton albinfo.ch. Ajo i bazon përshkrimet e saj në përvojën e saj jetësore dhe vëzhgimet e saj në mjedisin e saj personal.
Artikulli titullohet si ese dhe për këtë arsye është shënuar qartë si një artikull opinioni (2.3), shpjegon ekipi editorial i “Revistës”.
Bordi editorial argumenton se deklarata e autores në lidhje me mungesën e vetëvlerësimit midis grave në sistemin tradicional të vlerave shqiptare është një “thjeshtësim”.
Bordi editorial gjithashtu konstaton se udhëzimi 8.2 nuk është shkelur në lidhje me seksizmin e përshkruar në kulturën shqiptare. “Përkundrazi, ankueset e kanë bazuar akuzën e tyre në një lexim të padiferencuar. Autorja nuk shkruan se të gjitha gratë në kulturën shqiptare trajtohen si objekte. Përkundrazi, ajo përshkruan një episod të veçantë si ‘simptomatik’ dhe i referohet seksizmit si ‘vendosja standarde’ e kulturës shqiptare. Kjo nuk do të thotë që të gjithë shqiptarët janë seksistë dhe të gjitha gratë janë viktima të seksizmit”, shpjegon bordi editorial.
Këshilli i Shtypit mirëpret mënyrën se si është lehtësuar dhe është zhvilluar debati pas artikullit: Revista “Magazin” ka publikuar një letër të hapur nga 90 nënshkrues, si dhe letra mbështetjeje, në një botim të veçantë. Për më tepër, autorja Kaltërina Latifi ka marrë pjesë në një diskutim paneli ku janë përfaqësuar edhe zëra mospajtues.
Ankesa është rrëzuar në tërësi.
