Në gjashtë muajt e parë të funksionimit të sistemit të ri digjital të kufijve të BE-së, Sistemit të Hyrjeve-Daljeve (EES), pothuajse 7,000 udhëtarëve iu mohua hyrja në zonën pa kufij të Shengenit të Evropës sepse qëndruan përtej afatit të tyre të lejuar kohor, zbuloi një raport i Komisionit Evropian.
Në përgjithësi, u regjistruan më shumë se 66 milionë hyrje dhe dalje të shtetasve jo-BE, dhe 32,000 personave iu refuzua hyrja në territorin e Shengenit që kur EES u lançua për herë të parë tetorin e kaluar.
Nga këta, rreth 7,000 ishin për shkak të tejkalimit të afatit të qëndrimit, duke iu referuar njerëzve që qëndruan përtej afatit të tyre të lejuar kohor në zonën Shengen.
BE-ja nuk dha një shpjegim të arsyeve pse 7,000 u klasifikuan si tejkalues të afatit të qëndrimit, por në përgjithësi kjo do të përfshinte ata që kanë qëndruar përtej kufijve të tyre të lejuar të vizave dhe ata që shkelën ‘rregullin 90-ditor’ të zonës Shengen, i cili u lejon shumë udhëtarëve jo-BE të qëndrojnë për një maksimum prej 90 ditësh në çdo periudhë 180-ditore.
Dënimet për tejkalimin e afatit të qëndrimit përfshijnë një gjobë, por edhe masën më drakoniane të ndalimit të hyrjes në BE.
Komisioni tha se gati 800 persona u ndaluan gjithashtu në kufijtë e Shengenit sepse konsideroheshin kërcënim për sigurinë e brendshme.
Shifrat u përfshinë në raportin vjetor të BE-së për Gjendjen e Shengenit, të publikuar nga Komisioni këtë javë.
Zbatimi i EES ka ‘përjetuar sfida’
EES, i cili është futur gradualisht që nga tetori, synon rritjen e sigurisë në kufijtë e BE-së/Shengenit.
EES regjistron në mënyrë dixhitale shtetasit jo-BE dhe ndan informacion në kohë reale rreth asaj se kush kalon kufijtë e BE-së, kur dhe ku, si dhe informacion rreth refuzimeve të hyrjes, në të gjitha vendet e Shengenit. Ai zëvendëson vulosjen manuale të pasaportave.
Që nga 10 prilli, sistemi duhej të ishte plotësisht funksional, por mbetet jashtë funksionit për udhëtarët në shumë vende, veçanërisht pikat kryesore të hyrjes në Francë nga Mbretëria e Bashkuar.
Komisioni i BE-së tha se “gjatë fillimit progresiv, shumica dërrmuese e Shteteve të Shengenit e zbatuan EES-në në mënyrë efektive, me shumicën e vendeve që tejkaluan pragjet e kërkuara të regjistrimeve”.
Por disa vende raportuan radhë të gjata në kufi dhe Komisioni njohu se disa vende “përjetuan sfida që lidhen me infrastrukturën, për shembull me funksionimin e sistemeve të vetëshërbimit, kapacitetin për të regjistruar plotësisht të dhënat biometrike dhe mbingarkesën e fluturimeve në intervale kohore specifike”.
“Mundësia për të pezulluar përkohësisht operacionet e EES-së, plotësisht ose pjesërisht, u ushtrua vetëm në një numër të kufizuar rastesh”, shtoi raporti, shkruan thelocal, transmeton albinfo.ch.
Aeroportet dhe industria e udhëtimeve kanë paralajmëruar për vonesa të mundshme dhe kanë bërë thirrje për fleksibilitet në zbatimin e sistemit gjatë sezonit të pikut të udhëtimit në verë.
Ndër prioritetet e përcaktuara për vitet 2026-2027, raporti përmend lançimin e ardhshëm të Sistemit Evropian të Informacionit dhe Autorizimit të Udhëtimit (ETIAS), i cili do të kërkojë që vizitorët afatshkurtër të regjistrohen dhe të marrin një autorizim udhëtimi para nisjes. Kjo pritet në fund të vitit.
“Përgatitjet po përparojnë, me përpjekje të koordinuara në nivel të BE-së dhe kombëtar për të siguruar zbatimin efektiv të ETIAS. Përfshirja e hershme e palëve të interesuara në industrinë e udhëtimit është thelbësore për suksesin e kësaj përpjekjeje”, thuhet në raport.
Komisioni tha se në vitin 2025, zona Shengen “vazhdoi të ishte destinacioni më i vizituar në botë, duke tërhequr më shumë se 790 milionë udhëtarë”.
Rregulli 90-ditor
Edhe pse EES ka edhe funksione sigurie, një pjesë e arsyes për futjen e tij është për të ndjekur më mirë ‘rregullin 90-ditor’ – i cili u lejon qytetarëve jo-BE nga vende të caktuara (përfshirë Mbretërinë e Bashkuar, SHBA-në, Kanadanë, Australinë dhe Zelandën e Re) të kalojnë deri në 90 ditë në çdo 180 në BE pa pasur nevojë për vizë.
Më parë, 90 ditët gjurmoheshin me vulosje pasaportash, por EES llogarit automatikisht kohëzgjatjen e qëndrimit bazuar në datat e hyrjes dhe daljes, kështu që personat që e tejkalojnë afatin e qëndrimit shënohen menjëherë herën tjetër që përpiqen të kalojnë një kufi të jashtëm të BE-së.
Në fillim të shkurtit, shoferët nga Ballkani Perëndimor bllokuan pikat kufitare të Shengenit duke u ankuar se një zbatim më i rreptë i rregullit 90/180 do ta bënte të pamundur punën e rregullt në BE.
Organizatat e transportit dhe logjistikës në Mbretërinë e Bashkuar gjithashtu i kërkuan Komisionit të pezullonte penalitetet e lidhura me 90/180 ditët, duke paralajmëruar se kjo mund t’i linte operatorët pa shoferë dhe të prishte zinxhirët e furnizimit.
