Grevë mbarëkombëtare në Itali kundër riarmatimit dhe luftës në Gaza

Një grevë e përgjithshme mbarëkombëtare u zhvillua të hënën në Italy, në shenjë proteste kundër politikave të riarmatimit dhe në mbështetje të palestinezëve në Gaza.

Greva u organizua nga sindikata USB (Unione Sindacale di Base) dhe grupe të tjera të shoqërisë civile, nën sloganin “Ne bllokojmë gjithçka”.

Protestuesit kundërshtuan rritjen e kostos së jetesës dhe shtimin e shpenzimeve ushtarake, duke akuzuar qeverinë se po i jep përparësi armatimit në vend të shërbimeve publike si shëndetësia dhe arsimi.

Pjesëmarrësit shprehën gjithashtu mbështetje për palestinezët dhe kundërshtuan sulmet në Gaza. Gjatë protestave u panë flamuj palestinezë dhe u dëgjuan thirrje për një “Palestinë të lirë”.

Demonstrata u zhvilluan në disa qytete italiane, përfshirë Rome, ku protestuesit u mblodhën në Piazza Cinquecento. Protesta pati ndikim edhe në transportin publik.

Në Romë u pezullua një linjë metroje, ndërsa ndërprerje u raportuan edhe në Naples dhe Milan. Greva industriale u zhvilluan gjithashtu nga punonjësit e portit në Livorno.

SBB po shqyrton vendosjen e ekraneve reklamuese në trena, shumica e pasagjerëve kundër

Swiss Federal Railways po vlerëson mundësinë e vendosjes së ekraneve digjitale me reklama në trenat e saj, ngjashëm me sistemin që përdoret tashmë në autobusët postarë në Zvicër.

Sipas një sondazhi të zhvilluar në platformën “community.sbb.ch”, ideja nuk po pritet mirë nga udhëtarët. Mbi 80% e rreth 2,500 pjesëmarrësve janë shprehur kundër vendosjes së ekraneve reklamuese, ndërsa vetëm rreth 10% e mbështesin këtë propozim.

SBB po mbledh opinionet e pasagjerëve deri në fund të majit, ndërsa në një ilustrim të publikuar shihet se ekranet reklamuese do të vendoseshin pranë ekraneve ekzistuese që tregojnë stacionet e ardhshme.

Kundërshtimet kryesore lidhen me shqetësimin për humbjen e qetësisë gjatë udhëtimit dhe ndikimin e mundshëm nga imazhet lëvizëse, të cilat disa pasagjerë i konsiderojnë stresuese, veçanërisht për personat me ndjeshmëri ndaj stimujve.

Debati vazhdon në Zvicër nëse trenat duhet të mbeten hapësira pa reklama digjitale apo nëse këto ekrane mund të përdoren për të mbështetur financimin e transportit publik.

Ushtria zvicerane teston dronët e zbulimit dhe sulmit

Ushtria zvicerane ka zhvilluar të hënën në Elm (kantoni Glarus) testime të reja në terren me mini-dronë, në prani të mediave, me qëllim përforcimin e aftësive në përdorimin e këtyre pajisjeve të avancuara që mund të shërbejnë si për zbulim, ashtu edhe për operacione sulmuese me precizion të lartë.

Sipas ushtrisë, dronët po e zgjerojnë gjithnjë e më shumë kapacitetin për zbulim dhe mbështetje luftarake. Mini-dronët përdoren kryesisht për misione vëzhgimi dhe mbledhje informacioni, duke mundësuar inteligjencë në terren pa rrezikuar jetën e ushtarëve.

Megjithatë, ushtria thekson se të pajisur me ngarkesa shpërthyese, këta dronë mund të shndërrohen në armë precize të afta për goditje të synuara. Lufta në Ukrainë ka treguar ndikimin e madh të përdorimit të tyre, duke ndryshuar mënyrën e zhvillimit të konflikteve moderne dhe duke e bërë të domosdoshme mbrojtjen e trupave, pajisjeve dhe infrastrukturës kundër sulmeve me dronë.

Trajnime për pilotët e dronëve FPV

Në kuadër të këtyre zhvillimeve, ushtria zvicerane po trajnon rekrutë për pilotimin e dronëve FPV (First Person View), një metodë që i lejon operatorit të drejtojë dronin përmes syzeve speciale, duke përjetuar pamjen në kohë reale si të ishte brenda pajisjes.

Në ushtrimet e fundit në Elm, të realizuara nga Qendra e Kompetencës për Dronë dhe Robotikë e Mbrojtjes, u testua integrimi i ekipeve të dronëve FPV në formacione luftarake. Në poligonin e qitjes në Wichlen, u vlerësua bashkëpunimi mes njësive të dronëve dhe trupave në terren, si dhe u zhvilluan procedura të reja operative.

Sipas ushtrisë zvicerane, përdorimi i dronëve në kriza dhe konflikte është bërë tashmë standard. Për këtë arsye, në qershor të vitit 2024, Departamenti Federal i Mbrojtjes, Mbrojtjes Civile dhe Sportit krijoi edhe Task Forcën për Dronë.

Autoritetet ushtarake theksojnë se qëllimi i këtyre testimeve të hershme është përgatitja sa më e mirë për përballjen me teknologjitë moderne të luftës dhe përshtatja e strukturave ushtarake me realitetin e konflikteve bashkëkohore.

Edicioni i pestë i Kino Kosova 2026 konfirmoi suksesin dhe peshën kulturore në Cyrih

“Return To Kosovo” dhe “House With a Voice” shënuan natën përmbyllëse të festivalit me rrëfime të fuqishme mbi kujtesën, mbijetesën dhe dinjitetin njerëzor.

Foto: Genti Mesinaj

“Këtë vit e kemi ndjerë shumë fuqishëm lidhjen mes filmave dhe publikut. Sallat plot, diskutimet pas shfaqjeve dhe interesimi për temat që trajtonin filmat treguan se Kino Kosova është shndërruar në një platformë të rëndësishme sensibilizimi përmes artit dhe ekranit të kinemasë. Për ne ka qenë me rëndësi që përmes filmave të përcillen mesazhe të fuqishme njerëzore mbi luftën, kujtesën, drejtësinë dhe paqen.

Foto: Genti Mesinaj

Në një kohë kur në shumë pjesë të botës vazhdojnë luftërat, zhvendosjet dhe krizat humanitare, kinemaja mbetet një nga format më të fuqishme për të dokumentuar të vërtetat historike, për të ruajtur kujtesën kolektive dhe për të rikujtuar rëndësinë e paqes, dinjitetit njerëzor dhe përgjegjësisë morale për të mos heshtur përballë padrejtësive”, u shpreh për albinfo.ch drejtori i festivalit Sabahet Meta në natën përmbyllëse të festivalit.

Foto: Genti Mesinaj

Sallat e mbushura gjatë gjithë festivalit, interesimi i madh i publikut dhe diskutimet intensive me regjisorë e autorë dëshmuan se Kino Kosova tashmë ka krijuar një identitet të konsoliduar kulturor në diasporë.

Tema e sivjetme e festivalit, “Between Resistance and Paradise, Stories of Survival and Hope” (“Mes rezistencës dhe parajsës: Histori mbijetese dhe shprese”), u reflektua fuqishëm në natën përmbyllëse përmes dy dokumentarëve që trajtuan luftën, traumën, identitetin dhe lirinë individuale.

Foto: Genti Mesinaj

Në qendër të mbrëmjes ishte dokumentari “Kthimi në Kosovë” ( Return To Kosovo), i cili solli një nga rrëfimet më të ndjeshme mbi pasojat njerëzore të luftës në Kosovë. Filmi ndjek rikthimin e gazetarit britanik Julius Strauss në Kosovë, më shumë se dy dekada pasi kishte takuar pesëvjeçarin Besnik Deliu, të mbijetuarin e një masakrës së Abrisë ku u masakruan 23 anëtarë të familjes së tij.

Foto: Genti Mesinaj

Nga një takim i rastësishëm gjatë luftës, dokumentari ndërton një rrëfim të fuqishëm mbi kujtesën, plagët e së kaluarës dhe nevojën për ta kuptuar historinë përmes përvojës njerëzore. Rikthimi i tyre në vendin e masakrës paraqitet si një përballje emocionale me traumën dhe me pyetjet që mbeten të hapura edhe pas shumë vitesh. “Return To Kosovo” është realizuar nga Emma Strauss, Julius Strauss, Donald Harding dhe Ben Harding.

Po aq i fuqishëm ishte edhe dokumentari House with a Voice, i cili trajton historinë e gjashtë burrneshave shqiptare që vendosën të jetojnë në rolin mashkullor për të shmangur strukturat patriarkale, martesat e detyruara dhe kufizimet ndaj grave. Filmi sjell rrëfime intime mbi sakrificën, identitetin dhe lirinë, duke sfiduar konceptet tradicionale mbi gjininë dhe rolin e gruas në shoqëri. Përmes dëshmive personale, dokumentari hap një reflektim të thellë mbi dinjitetin njerëzor dhe mbi mënyrën se si shoqëritë patriarkale vazhdojnë të vendosin kufij mbi jetën dhe lirinë e grave.

Foto: Genti Mesinaj

Në këtë kontekst, filmi rezonon fuqishëm edhe me debatet aktuale globale mbi femicidin, dhunën ndaj grave dhe protestat që zhvillohen çdo vit në vende të ndryshme të botës për mbrojtjen e të drejtave të grave. Ai rikujton se edhe sot, mijëra gra vazhdojnë të vriten nga partnerët apo familjarët e tyre, ndërsa në shumë shoqëri jeta, zëri dhe autonomia e gruas ende trajtohen si më pak të vlefshme. Pikërisht përmes historive të burrneshave, dokumentari nxjerr në pah peshën e strukturave patriarkale dhe mënyrën se si gratë shpesh detyrohen të sakrifikojnë identitetin dhe jetën personale për të fituar liri, siguri apo respekt shoqëror.

Pas shfaqjes, publiku zhvilloi një diskutim të gjatë me regjisoren Kristine Nrecaj, e cila foli për procesin e realizimit të filmit dhe për rëndësinë që këto histori të dokumentohen jo vetëm si fenomen kulturor shqiptar, por edhe si reflektim universal mbi lirinë dhe mbijetesën.

Foto: Genti Mesinaj

Edicioni i sivjetshëm u konceptua nga organizatorët si një rrëfim i vazhdueshëm kulturor mes Cyrihut dhe Bernës, nën moton ‘One Festival. Two Chapters.’, ku festivali nisi dialogun artistik në Cyrih për ta vazhduar më pas në Bernë.

Për të pestin vit me radhë, albinfo.ch ishte sponsor medial i festivalit.

Foto: Genti Mesinaj

Faqja zyrtare: Kino Kosova Film Festival

Lexoni po ashtu;

“Kino Kosova” hapi dyert me sallat plot dhe rrëfime që sollën Kosovën në ekran

 

 

 

 

 

Televizioni zviceran-RTS: Rritet trafiku i kokainës në Ticino, mafia shqiptare dominon tregun

Sipas një raportimi të mediumit zviceran RTS, në kantonin Ticino të Zvicrës është shënuar rritje e ndjeshme e trafikimit të kokainës, me një rol gjithnjë e më të madh të grupeve të lidhura me mafian shqiptare.

Sipas të dhënave të publikuara, në vitin 2025 janë arrestuar 122 persona për trafik droge në Ticino, një rritje prej 56% krahasuar me vitin 2024. Aktualisht, rreth gjysma e të burgosurve në burgjet e kantonit janë të dënuar për vepra të lidhura me drogën.

RTS raporton se rrjeti kriminal mbështetet në shpërndarës të rinj të njohur si “cavallini”, të cilët vijnë kryesisht nga Shqipëria, qëndrojnë për periudha të shkurtra në Zvicër dhe shesin kokainë të furnizuar nga organizatat kriminale, kundrejt pagesave mujore nga 500 deri në 1000 franga, transmeton albinfo.ch.

Autoritetet kantonale theksojnë se suksesi i këtij rrjeti lidhet me ofrimin e kokainës me pastërti të lartë (60%–80%) dhe çmime më të ulëta se tregu, çka ka rritur ndjeshëm konsumin dhe ka zgjeruar shpërndarjen në të gjithë kantonin.

Sipas ekspertëve të cituar nga RTS, përfshirë qendrën e varësive Ingrado, rrjeti funksionon përmes shfrytëzimit të personave vulnerabël, duke krijuar varësi dhe lidhje të drejtpërdrejta mes përdoruesve dhe shpërndarësve.

Raporti thekson gjithashtu rritjen e përdorimit të crack-ut, një derivat i kokainës, si dhe pasoja të rënda sociale që lidhen me varësinë dhe sjelljet e dhunshme.

RTS përfundon se situata në Ticino përbën një sfidë serioze për autoritetet zvicerane për shkak të natyrës së strukturuar dhe fleksibile të rrjeteve kriminale.

Valbona hap sezonin turistik 2026, pritet rritje e numrit të vizitorëve në Alpet Shqiptare

Lugina e Valbonës ka inauguruar zyrtarisht sezonin turistik 2026, edhe pse dita e hapjes u shoqërua me reshje të shumta shiu. Autoritetet lokale të Tropojës synojnë që këtë vit të tërheqin edhe më shumë turistë vendas dhe të huaj, duke forcuar pozicionin e Valbonës si një prej destinacioneve kryesore të turizmit malor në Shqipëri dhe rajon.

Aktiviteti i hapjes u organizua me mbështetjen e Këshillit të Qarkut Kukës. Kryetari i këtij institucioni, Astrit Dobrushi, theksoi se Valbona tashmë përfaqëson një simbol të rëndësishëm të turizmit në zonë dhe se promovimi i saj mbetet prioritet për institucionet vendore.

Në ceremoninë festive morën pjesë edhe turistët e parë të sezonit. Një çift shqiptarësh nga Kosova, që jetojnë prej vitesh në Zvicër, vizituan për herë të parë Valbonën dhe u shprehën të mahnitur nga peizazhi natyror, pastërtia dhe mikpritja e banorëve. Ata vlerësuan potencialin turistik të zonës, por kërkuan edhe më shumë investime për zhvillimin e saj.

Gjatë aktivitetit u vlerësuan me mirënjohje dy pionieret e para të turizmit në Valbonë, të cilat dikur ngritën bujtinat e para dhe kontribuuan në zhvillimin e turizmit malor në këtë zonë.

Vizitorët patën mundësi të njiheshin edhe me traditën lokale përmes ekspozimit të punimeve artizanale të realizuara nga gratë dhe vajzat e Tropojës, të cilat sollën elementë të kulturës dhe identitetit të krahinës.

Bashkia e Tropojës pret që gjatë vitit 2026 numri i turistëve të jetë edhe më i lartë se ai i vitit të kaluar, kur Valbona dhe Alpet Shqiptare u vizituan nga mbi 200 mijë pushues vendas dhe të huaj.

Festimet për nisjen e sezonit turistik vazhduan edhe në Bajram Curri, ku atmosfera u gjallërua nga performancat tradicionale të “12 Tupanxhinjve të Tropojës”.

 

Gjykata Supreme e SHBA mbështet planin për uljen e çmimeve të barnave

Gjykata Supreme e Shteteve të Bashkuara vendosi të mos pranojë kërkesat e kompanive farmaceutike kundër programit që synon uljen e çmimeve të ilaçeve për Medicare, një reformë e miratuar gjatë presidencës së Joe Biden.

Kompanitë e mëdha farmaceutike, mes tyre Novo Nordisk, AstraZeneca, Novartis dhe Bristol Myers Squibb, argumentuan se ky mekanizëm i detyron prodhuesit të pranojnë ulje të konsiderueshme çmimesh dhe mund të ndikojë negativisht në zhvillimin e barnave të reja. Megjithatë, gjykata la në fuqi vendimet e mëparshme që mbështesnin ligjin.

Reforma është pjesë e Aktit për Uljen e Inflacionit të vitit 2022 dhe ka për qëllim të kufizojë kostot e larta të ilaçeve me recetë për qytetarët amerikanë, veçanërisht për personat mbi 65 vjeç që mbulohen nga programi Medicare.

Sipas ligjit, kompanitë farmaceutike duhet të negociojnë drejtpërdrejt me Qendrat për Shërbimet Medicare dhe Medicaid për të përcaktuar çmime maksimale për barna të caktuara. Në rast se refuzojnë marrëveshjen, ato rrezikojnë përjashtimin nga programet federale ose përballen me taksa të larta.

Ndikimi i këtij plani pritet të reflektohet edhe te pacientët, pasi ulja e kostove të barnave mund të reduktojë shpenzimet që qytetarët paguajnë nga xhepi. Aktualisht, amerikanët konsiderohen ndër popujt që paguajnë më shumë për ilaçet krahasuar me vendet e tjera.

Pavarësisht kundërshtimeve ligjore të industrisë farmaceutike, çmimet e negociuara për grupin e parë të ilaçeve kanë hyrë tashmë në fuqi gjatë këtij viti.

Edhe administrata e presidentit Donald Trump ka vazhduar mbështetjen e kësaj nisme, duke e konsideruar atë pjesë të përpjekjeve për të ulur kostot e kujdesit shëndetësor. Administratori i CMS, Mehmet Oz, deklaroi se institucionet federale do të vazhdojnë të fokusohen te barnat me çmimet më të larta në Medicare për të arritur kursime më të mëdha për qytetarët.

 

Protestë masive në Shkup, studentët shqiptarë kërkojnë provimin e jurisprudencës në shqip

Diaspora shqiptare në Zvicër dhe në vende të tjera evropiane po i ndjek me vigjilencë zhvillimet e fundit në Maqedoninë e Veriut, ndërsa protesta e sotme e studentëve shqiptarë në Shkup ka marrë vëmendje dhe solidarizim të gjerë në rrjetet sociale dhe në opinionin publik shqiptar. Kërkesa për mundësimin e dhënies së provimit të jurisprudencës në gjuhën shqipe është perceptuar nga shumë bashkatdhetarë si një çështje që prek drejtpërdrejt barazinë, dinjitetin qytetar dhe respektimin e të drejtave të garantuara me ligj.

Në këtë frymë, studentët shqiptarë marshuan sot në Shkup nga Ura e Gurit drejt Ministrisë së Drejtësisë, duke kërkuar zbatimin e Ligjit për përdorimin e gjuhëve dhe mundësimin e provimit të jurisprudencës edhe në gjuhën shqipe, transmeton albinfo.ch.

Me pankarta si “Ligj në letër, diskriminim në praktikë”, “Respekto Ligjin për Gjuhët” dhe “Gjykata destabilizuese”, protestuesit kërkuan që dispozitat ligjore të mos mbeten vetëm formale, por të zbatohen në praktikë nga institucionet shtetërore.

Njëri nga organizatorët e protestës, Mevlan Ademi, deklaroi para protestuesve se studentët shqiptarë janë përballur me pengesa dhe kontrolle gjatë organizimit të marshit drejt Shkupit. Ai theksoi se protesta është paqësore dhe se kërkesa e studentëve nuk lidhet me privilegje, por me realizimin e një të drejte të garantuar me ligj dhe me Marrëveshjen e Ohrit. “Ne nuk jemi kundër këtij shteti, ne jemi këtu për dinjitet, barazi dhe respekt”, u shpreh ai gjatë fjalimit para Ministrisë së Drejtësisë.

Organizatorët kërkuan nga institucionet që të japin një zgjidhje konkrete dhe të mos e trajtojnë çështjen me indiferencë institucionale, duke paralajmëruar se injorimi i zërit të studentëve vetëm sa do të rrisë pakënaqësinë qytetare. Çështja e provimit të jurisprudencës në gjuhën shqipe ka nxitur debat të gjerë në Maqedoninë e Veriut gjatë muajve të fundit. Rreth 385 studentë shqiptarë nga universitetet shqiptare në vend kanë kërkuar që provimi të mbahet edhe në shqip, duke argumentuar se Ligji për përdorimin e gjuhëve obligon institucionet shtetërore të mundësojnë përdorimin e shqipes në procedurat përkatëse.

Ndërkohë, pavarësisht deklaratave të zyrtarëve se po punohet për një zgjidhje ligjore dhe institucionale, deri më tani nuk është prezantuar një vendim konkret. Protesta e sotme ishte protesta e dytë e organizuar nga studentët shqiptarë, pas asaj të mbajtur më 6 prill në Shkup.

 

Arrestohen tre studentë gjatë protestës për gjuhën shqipe në Shkup

Tre studentë janë arrestuar gjatë protestës së zhvilluar në Shkup nga studentë shqiptarë dhe qytetarë të shumtë, të cilët kërkuan që provimet profesionale të lejohen të mbahen edhe në gjuhën shqipe.

Tubimi u organizua pranë Urës së Gurit nën moton “Bashkohuni me studentët, të gjithë me një zë”, ku pjesëmarrësit marshuan me pankarta dhe thirrje në mbështetje të të drejtave gjuhësore dhe barazisë për shqiptarët në Maqedoninë e Veriut.

Sipas organizatorëve, protesta kishte karakter qytetar dhe nuk ishte drejtuar kundër askujt. Ata theksuan se synimi kryesor është mbrojtja e gjuhës shqipe dhe garantimi i të drejtës që provimet e jurisprudencës dhe testet e tjera profesionale të zhvillohen edhe në shqip.

Studentët u kanë bërë thirrje edhe sportistëve, artistëve dhe figurave publike që t’i bashkohen kauzës së tyre dhe të mbështesin kërkesat për barazi dhe respektim të të drejtave kushtetuese.

Ata kërkojnë nga institucionet përgjegjëse që të sigurojnë përdorimin e gjuhës shqipe në proceset profesionale, duke e konsideruar këtë një të drejtë themelore për shqiptarët në vend.

Gjeneva planifikon masa të posaçme për samitin e G7-ës

Zyra e prokurorit publik në Gjenevë ka planifikuar një operacion në shkallë të gjerë gjatë samitit të G7 në Evian të Francës. Për të qenë në gjendje të reagojnë ndaj arrestimeve të shumta, ata po punojnë me “skenarin më të rrezikshëm”, tha prokurori publik kantonal Olivier Jornot.

Në një intervistë me Le Temps të hënën, Jornot tha se po planifikonte të dyfishonte ose trefishonte burimet e rregullta të personelit gjatë samitit të G7. Qëllimi është të ketë “deri në gjashtë prokurorë në gatishmëri çdo ditë me mbështetjen e nevojshme”.

Samiti do të zhvillohet nga 15-17 qershori në anën franceze të Liqenit të Gjenevës. Për të zvogëluar ngarkesën e punës së prokurorëve, seancat e zakonshme me të paraburgosurit do të reduktohen në mënyrë drastike gjatë kësaj kohe.

Terrorizmi dhe vandalizmi

Sipas Jornot, ekzistojnë dy fusha rreziku sigurie që rrethojnë samitin e G7. Fusha e parë përfshin terrorizëm ose akte kundër krerëve të shteteve dhe delegacioneve të tyre. Kjo është përgjegjësi e Zyrës së Prokurorit të Përgjithshëm të Zvicrës. Fusha e dytë është përgjegjësi e Zyrës së Prokurorit Publik të Gjenevës, shkruan albinfo.ch.

Kjo ka të bëjë me demonstratat, aktet e dhunës dhe dëmtimet e pronës që mund të ndodhin para, gjatë ose pas takimit.

Kantoni i Gjenevës po shtrëngon kontrollet kufitare gjatë samitit në Evian. Nga 12 deri më 18 qershor, vetëm shtatë nga 35 pikat kufitare të Gjenevës do të mbeten të hapura. Autoritetet iu referuan përvojës së samitit të G8-ës në Evian të vitit 2003, kur pati dëme masive të pronës në Gjenevë.

Si e vendos inteligjenca artificiale të ardhmen e ekonomisë zvicerane?

Zviceranët kanë pasuritë më të larta për frymë në botë, kryesisht për shkak të rritjes së ndjeshme të çmimeve të shtëpive.

Megjithatë, ari i betonit kundërshtohet edhe nga borxhet hipotekare. Prandaj, lind pyetja: Sa e qëndrueshme është e ardhmja ekonomike, në një kohë kur IA po ndryshon kryesisht botën (e punës)? Ekspertët hedhin dritë mbi tre skenarë.

1. Pikëpamja optimiste: Shatërvani dixhital i rinisë

Jan-Egbert Sturm, drejtor i Institutit KOF të ETH Zurich, e sheh IA-në si një mundësi sipërfaqësore. Ndërsa plakja, ndryshimet klimatike dhe deglobalizimi ngadalësojnë ekonominë, fitimet nga IA mund t’i zvogëlojnë këto efekte. Sipas një studimi të Deloitte, Zvicrës do t’i mungojnë rreth 300,000 punëtorë deri në vitin 2050. Për të kompensuar këtë, produktiviteti do të duhet të rritet me 1.2 përqind në vit – katër herë më shpejt se më parë.

Sturm nuk i fsheh vështirësitë: “Pesë vjet më parë u tha: Mëso të programosh, atëherë e ke zgjidhur! Sot, IA mund të kodojë më shpejt dhe shpesh pa gabime sesa shumë specialistë të IT-së. Kërkesa po bie, por ai nuk beson në një shkallë papunësie të lartë përgjithmonë. IA automatizon detyrat, jo profesionet. Forumi Ekonomik Botëror WEF gjithashtu pret që 92 milionë vende pune të zhduken, por do të krijohen 170 milionë të reja, raporton SRF.

2. Pikëpamja pesimiste: fundi i punësimit fitimprurës

Peter G. Kirchschläger, etik në Universitetin e Lucernës, e kundërshton në thelb këtë logjikë. “Qëllimi i inteligjencës artificiale nuk është plotësimi, por zëvendësimi i njerëzve”, thotë ai. Ai e konsideron realiste që puna të eliminohet për 50 deri në 70 përqind të njerëzve. Ndryshe nga revolucioni industrial, të gjithë sektorët preken në të njëjtën kohë.

Nëse fitimet rrjedhin vetëm në mënyrë të njëanshme, ekziston një kërcënim për rënien e konsumit dhe trazirat sociale. Prandaj, Kirchschläger apelon për rishpërndarje radikale: një taksë globale mbi të dhënat dhe të ardhurat nga IA që rrjedh në një bazë të kushtëzuar të ardhura. “Nuk duhet të biem në frikë tani, por duhet të veprojmë në mënyrë racionale.”

Ai propozon një autoritet të OKB-së që teston mjetet e IA-së para se të futen në përdorim, ngjashëm me ilaçet. Presioni mbi shtetet është thjesht shumë i madh për të mos u rregulluar, transmeton albinfo.ch.

3. Skenari pragmatik: kthim në tregti

Marc Beierschoder i Deloitte Zvicër e sheh zhvillimin ende në fillim. Ndërsa disa CEO tashmë po kërkojnë kursime prej 20 përqind të kostove përmes IA-së, ai nuk beson në zhvendosje totale. “Ne e shpikëm punën. Nuk e shoh rastin që një superinteligjencë të na marrë gjithçka”, thotë ai.

Megjithatë, profilet ndryshojnë. Kur puna mendore e paguar shumë përmes IA-së bëhet e disponueshme pa asnjë kosto, puna fizike fiton në vlerë. Beierschoder raporton për një punonjës që ka dhënë dorëheqjen për t’u bërë çatixhi – një punë e sigurt për IA-në. Është imazhi i një të ardhmeje në të cilën puna e përsëritur e zyrës po zvogëlohet dhe njerëzit kthehen në profesione që janë më afër ekzistencës së tyre fizike.

Një flotilje e re për Gazën u kap nga Izraeli pranë Qipros, katër zviceranë të arrestuar

Forcat izraelite kapën të hënën pranë Qipros një flotilje të re për Gazën të përbërë nga rreth pesëdhjetë anije, e cila u nis nga Turqia javën e kaluar, thanë organizatorët.

Katër zviceranë janë midis personave të arrestuar.

“Anijet ushtarake po kapin aktualisht flotën tonë dhe forcat izraelite po hipin në të parën nga anijet tona”, shtoi flotilja Global Sumud në X.

Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu e konfirmoi këtë kapje, duke denoncuar një projekt “të keqdashës”. “Ju po e kryeni këtë operacion me sukses të jashtëzakonshëm (…) Vazhdoni deri në fund”, i tha ai komandantit të Marinës Izraelite në manovër, sipas një deklarate nga zyra e tij.

Më parë, Ministria e Punëve të Jashtme Izraelite kishte paralajmëruar se “Izraeli nuk do të lejonte asnjë shkelje të bllokadës ligjore detare të vendosur ndaj Gazës”. “Izraeli u bën thirrje të gjithë pjesëmarrësve në këtë provokim të ndryshojnë kursin dhe të kthehen menjëherë”, tha ai në një mesazh të publikuar në “X”, raporton RTS.

50 anije

Sipas faqes për të ndjekur anijet e flotiljes, anijet që transportonin katër zviceranë u kapën. Videot e publikuara në llogarinë e Instagram të delegacionit zviceran të Global Sumud konfirmojnë se katër zviceranë janë arrestuar. Artistja nga Lozana, Anne Rochat, është midis tyre. Në total, tetë zviceranë ishin nisur për në Gaza me flotiljen.

Departamenti Federal i Punëve të Jashtme raporton se është vënë në dijeni të përgjimit të anijeve të flotiljes. “Ambasada Zvicerane në Tel Aviv është në kontakt me autoritetet izraelite për këtë temë”, tha FDF për Keystone-ATS.

Rreth 50 anije ishin nisur nga Turqia jugperëndimore më 14 maj si pjesë e kësaj flotilje. Kjo ishte përpjekja e tretë brenda një viti për të thyer bllokadën izraelite të vendosur në Gaza, e shkatërruar nga lufta dhe që përballet me mungesa serioze që nga fillimi i konfliktit midis Izraelit dhe lëvizjes islamiste palestineze Hamas në tetor 2023, transmeton albinfo.ch.

Autoritetet izraelite hedhin poshtë akuzat për mungesë ndihme, duke thënë se Gaza është “e përmbytur”.

Një flotilje e mëparshme u ndërpre në fund të prillit

Forcat izraelite kishin ndërprerë tashmë një flotilje të mëparshme në ujërat ndërkombëtare pranë Greqisë më 30 prill, duke liruar shpejt shumicën e militantëve në bord në Kretë, por duke arrestuar dy prej tyre, të ndaluar disa ditë para se të dëboheshin.

OJQ-të kanë denoncuar arrestimet e paligjshme, duke pretenduar se dy burrat kishin vuajtur abuzim gjatë burgosjes së tyre në Izrael. Autoritetet izraelite i hodhën poshtë këto akuza dhe në fund nuk ngritën akuza kundër tyre.

Çfarë rrezikohet në referendumet kantonale zvicerane në qershor?

Më 14 qershor, votuesit në Zvicër do të japin mendimin e tyre për dy nisma federale, si dhe për një numër çështjesh me rëndësi rajonale.

Së pari, është nisma shumë e diskutueshme ‘Jo 10 milionëve’, rezultati i së cilës do të përcaktojë nëse imigracioni i BE-së në Zvicër do të mbetet siç është aktualisht, apo nëse do të kufizohet për të parandaluar rritjen e mëtejshme të popullsisë.

Ekziston edhe një çështje tjetër për të cilën votuesit do të duhet të vendosin: një ndryshim i propozuar në Aktin e Shërbimit Civil.

Në këtë çështje më pak të publikuar, votuesit do të vendosin nëse do të mbështesin qeverinë, e cila kërkon ta bëjë këtë alternativë ndaj shërbimit ushtarak më pak tërheqëse duke shtrënguar kushtet për t’u bashkuar me shërbimin.

Qyteti i Bazelit: Taksat

Në këtë votim historik, qytetarët e Bazelit do të vendosin nëse taksat e tyre në të ardhmen duhet të zbriten direkt nga pagat, apo duhet të mbetet në fuqi sistemi aktual (i cili është në fuqi edhe në kantone të tjera) i pagesës së taksave një herë në vit.

Konkretisht, sipas propozimit të tij, kompanitë me më shumë se 50 punonjës do të detyrohen të zbritin rregullisht një pjesë të të ardhurave të punonjësve të tyre për taksa dhe ta transferojnë atë në kanton. Ata që nuk dëshirojnë të marrin pjesë, megjithatë, mund të zgjedhin të mos marrin pjesë në sistem.

Kjo është një çështje politikisht e diskutueshme, pasi prek çështje themelore si përgjegjësia personale dhe ndërhyrja e qeverisë.

Gjenevë: Hapja e dyqaneve të dielave

Banorët e Gjenevës do të votojnë për një ndryshim në ligjin që rregullon orarin e hapjes së dyqaneve.

Ndryshimi i propozuar do t’u lejonte bizneseve të hapeshin deri në orën 5 pasdite më 31 dhjetor, si dhe dy të diela në vit.

Megjithatë, puna e së dielës do të ishte vullnetare, me një shtesë page 100% ose një kohë ekuivalente pushimi në vend të saj.

Vaud: Paga minimale

Iniciativa propozon përfshirjen në Kushtetutën e Vaud-it të parimit që çdo person që punon duhet të ketë një pagë që i garanton një standard të mirë jetese.

Ajo parashikon një pagë minimale prej 23 frangash në orë, e cila do të indeksohet automatikisht me koston e jetesës.

Kundërpropozimi, i cili do të jetë në të njëjtën fletë votimi, parashikon gjithashtu futjen e një page minimale kantonale prej 23 frangash në orë, e cila mund të rregullohet çdo vit me vendim të Këshillit të Shtetit, shkruan thelocal, transmeton albinfo.ch.

Ajo ndryshon nga iniciativa duke u dhënë përparësi marrëveshjeve të zgjeruara kolektive të negociatave dhe kontratave standarde që përcaktojnë paga minimale të detyrueshme.

Cyrih: zbritje tatimore për primet e sigurimit shëndetësor

Masa kërkon që zbritja tatimore për primet e sigurimit shëndetësor të rregullohet çdo dy vjet për të reflektuar ndryshimet në norma.

Aktualisht, zbritja rregullohet çdo dy vjet për të reflektuar vetëm inflacionin e përgjithshëm.

Cyrih: Tre iniciativa strehimi:

Pronësia e shtëpisë

Kjo iniciativë kërkon që në projektet e strehimit në të cilat kantoni ose komunat marrin pjesë financiarisht, të krijohet një numër i barabartë apartamentesh të zëna nga pronarët dhe apartamentesh me qira.

Aktualisht, subvencionet kantonale të strehimit promovojnë kryesisht apartamente me qira.

Strehim më i përballueshëm dhe jofitimprurës

Kjo iniciativë kërkon krijimin e një institucioni publik kantonal që do të ndërtonte, mirëmbante dhe jepte me qira strehim të përballueshëm.

Të paktën 500 milionë franga do të duhej të caktoheshin për këtë projekt.

Kundërpropozimi nga Parlamenti dhe qeveria lokale synon gjithashtu të sigurojë, brenda tre viteve, një furnizim të mjaftueshëm dhe të bazuar në nevoja të strehimit.

Dëbimet e padrejta

Kjo iniciativë synon të detyrojë komunat e Cyrihut me një treg të ngushtë strehimi që të kufizojnë përkohësisht qiratë pas konvertimeve dhe rinovimeve.

Ato gjithashtu duhet të jenë në gjendje të kufizojnë konvertimin e apartamenteve me qira në apartamente.

Kundërpropozimi i Parlamentit dhe qeverisë përcakton kërkesa të qarta për pronarët që ndërmarrin projekte të mëdha ndërtimi, për të shmangur dëbimet abuzive.

Rregullat për ujqërit kanë dhënë rezultate

Masat për rregullimin e ujqërve po japin fryte në Zvicër. Rritja e shpejtë e popullatës grabitqare është ngadalësuar, sipas një raporti të Zyrës Federale të Mjedisit (UFAM) të publikuar të hënën.

Midis 1 shtatorit 2025 dhe 31 janarit 2026, UFAM autorizoi vrasjen e 115 ujqërve, por 77 u vranë në të vërtetë krahasuar me 92 nga viti i kaluar dhe 55 nga ai i mëparshmi. Ishte hera e tretë që Kantonet mund të ndërhynin në mënyrë parandaluese, kujton UFAM në një deklaratë, raporton RSI.

Në fund të kësaj periudhe, Zvicra kishte 30 tufa që jetonin vetëm në territorin e saj dhe 10 tufa ndërkufitare. Në fund të periudhës së rregullimit 2024-2025, për krahasim, kishte 25 tufa zvicerane dhe 11 tufa ndërkufitare, shkruan albinfo.ch. Edhe pse numri i tufave vazhdon të rritet, evolucioni eksponencial duket se është ngadalësuar, shkruan UFAM.

Raporti gjithashtu nënvizon rëndësinë e mbrojtjes së tufave për të kufizuar dëmet. Këto të fundit po zvogëlohen dhe tani janë afër vlerave të viteve 2020-2021, kur Zvicra kishte vetëm 10 deri në 15 tufa.

ILO: Kriza në Lindjen e Mesme mund të kushtojë 14 milionë vende pune

Kriza në Lindjen e Mesme mund të kushtojë 14 milionë vende pune ekuivalente me kohë të plotë këtë vit nëse çmimi i një fuçie nafte tejkalon mesataren për fillimin e vitit me 50%. Shifra do të rritet në 38 milionë deri në vitin 2027, sipas Organizatës Ndërkombëtare të Punës (ILO) në Gjenevë.

Në një raport të publikuar të hënën, ILO shtoi se numri i orëve të punës mund të bjerë me 0.5% këtë vit dhe 1.1% vitin e ardhshëm, shkruan swissinfo. Të ardhurat reale nga puna pritet të bien me 1.1% dhe 3%, ose përkatësisht 1.1 trilion dollarë (860 miliardë CHF) dhe 3 trilion dollarë, transmeton albinfo.ch.

Shkalla e papunësisë pritet të rritet me 0.1 pikë përqindjeje këtë vit dhe 0.5 pikë përqindjeje vitin e ardhshëm, shton organizata. Vendet arabe dhe Azia/Paqësori ka të ngjarë të jenë më të prekurat për shkak të lidhjeve të tyre me Shtetet e Gjirit.

Të parat madje mund të shohin një rënie prej 10.2% të orëve të punës në rast të një përkeqësimi serioz. Kjo është më shumë se dyfishi i normës në kohën e pandemisë Covid. “Është një tronditje e ngadaltë dhe potencialisht e gjatë”, tha kryeekonomisti i ILO-s, Sangheon Lee.

Mes shqiponjës në qafë dhe golit në fushë

Sot sheh gjithnjë e më shpesh të rinj shqiptarë me shqiponjën në qafë, në bluzë apo në timon. E dëgjojnë muzikën shqip me zë të lartë, e ndjejnë ritmin, e jetojnë emocionin.

Por kur vjen puna te gjuha, shumë prej tyre e kanë të vështirë të flasin shqip. Fjalët u ngecin, frazat ndërpriten, ndërsa identiteti mbetet diku mes simbolit dhe realitetit.

Ky është një brez që nuk e ka humbur përkatësinë, por e ka transformuar atë. Një identitet që shpesh shprehet më shumë përmes shenjave të dukshme sesa përmes përmbajtjes së përditshme.

Dhe pikërisht këtu fillon paradoksi.

Sepse ndërkohë që një pjesë e këtij brezi përpiqet ta mbajë gjallë identitetin përmes simboleve, në një tjetër nivel, shoqëria ku jeton vazhdon ta lexojë këtë identitet sipas rrethanave.

Rasti i Xherdan ShaqiriT është ndoshta ilustrimi më i qartë i kësaj.

Kur ai shënonte për Përfaqësuesen e Zvicrës, ishte “ylli zviceran”, simbol i suksesit dhe krenarisë kombëtare. Një histori e bukur integrimi që përqafohej pa rezerva.

Por në momentet kur nuk shënonte, kur loja nuk ishte në nivelin e pritshëm, narrativa ndryshonte me një lehtësi të çuditshme. Ai nuk ishte më thjesht zviceran. Ai rikthehej në etiketën tjetër: shqiptari i Kosovës.

Ky nuk është vetëm një standard i dyfishtë. Është një mënyrë e të menduarit që e trajton identitetin si diçka të lëvizshme, të varur nga performanca.

Dhe këtu lidhen të dy realitetet: ai i të rinjve me shqiponjën në qafë dhe ai i një futbollisti në fushë ndërkombëtare.

Në të dy rastet, identiteti është një terren ku përplasen pritshmëritë, perceptimet dhe realiteti i përditshëm. Një proces që, siç shihet edhe te brezi i dytë në diasporë , nuk është zgjedhje mes dy botëve, por një përpjekje për t’i mbajtur të dyja njëkohësisht.

Por shoqëria rrallë e pranon këtë kompleksitet.

Ajo kërkon thjeshtësi: ose je njëra, ose je tjetra.

Ndërsa realiteti është shumë më i ndërlikuar.

Sepse një shqiponjë në qafë nuk e bën dikë më pak të integruar. Ashtu si një gol nuk e bën dikë më shumë zviceran.

Dhe ndoshta problemi nuk qëndron te mënyra se si këta të rinj apo sportistë e jetojnë identitetin e tyre.

Problemi qëndron te mënyra se si ne vazhdojmë ta lexojmë atë: sipas rastit, sipas rezultatit, sipas nevojës për ta vendosur dikë në një kategori të vetme.

Në fund, identiteti nuk është as aksesor, as titull ndeshjeje.

Është diçka shumë më e thellë se kaq.

 

Austria planifikon taksë të re prej 12% mbi transmetimet

Shoqata e Kanaleve Private Austriake (VÖP) po jep alarmin: Taksa e planifikuar e transmetimit mund të ketë pasoja të mëdha për vendndodhjen e medias në Austri.

Sipas informacioneve fillestare, shërbimet mediatike audiovizuale në të ardhmen do të ngarkohen me një taksë të re prej 12 përqind mbi shitjet e tyre në sektorin e transmetimit.

Kjo do të ndikonte gjithashtu në kanalet televizive austriake dhe ofruesit e shërbimeve sipas kërkesës, të cilët tashmë po japin një kontribut të rëndësishëm në diversitetin e medias, punësimin dhe krijimin e vlerës në vend. Sipas një transmetimi nga shoqata, situata ekonomike e stacioneve televizive private dhe shërbimeve audiovizuale në gatishmëri në Austri është tashmë kërcënuese për jetën.

Në vitet e fundit, gjithnjë e më shumë buxhete reklamimi janë zhvendosur jashtë vendit – veçanërisht në korporatat e mëdha dixhitale. Kjo ka dobësuar ndjeshëm bazën financiare të kompanive mediatike vendase dhe ka çuar në shkurtime vendesh pune prej rreth 10 deri në 20 përqind vetëm vitin e kaluar.

Qindra vende pune luhaten

Nëse shtohet një barrë e mëtejshme, kjo do të përkeqësonte më tej bazën ekonomike të shumë ofruesve të medias austriake. Sipas vlerësimeve aktuale, industria do të duhet të presë 20 milionë euro shtesë si rezultat i kësaj takse. Prandaj, VÖP paralajmëron për humbje të mëtejshme të vendeve të punës me tre shifra – veçanërisht në fushat e editorialit, prodhimit, teknologjisë, marketingut dhe zhvillimit dixhital.

Në të njëjtën kohë, investimet në përmbajtjen austriake, siç janë lajmet, revistat ose raportimet rajonale, do të duhet të zvogëlohen. Mund të ketë gjithashtu shkurtime në sport dhe të drejtat e licencave. Rezultati do të ishte një dobësim i ndjeshëm i diversitetit të mediave audiovizuale – me pasoja serioze për demokracinë.

Kostot do të kalohen

VÖP është veçanërisht kritike për faktin se zonat e rritjes dixhitale të të gjitha vendeve do të ngarkoheshin. Shërbimet audiovizuale sipas kërkesës dhe shërbimet e transmetimit në veçanti janë thelbësore për të ardhmen dhe konkurrueshmërinë e kompanive mediatike austriake, shkruan Heute. Një taksë shtesë speciale do të ndërlikonte investimet e nevojshme në këto fusha dhe do të kufizonte masivisht mundësitë e zhvillimit, transmeton albinfo.at.

Për më tepër, ofrimi i planifikuar ndoshta do të ishte i dukshëm edhe për konsumatorët. Pritet që të paktën një pjesë e kostove shtesë do t’u kalohet klientëve të ofertave me abonim të paguar.

VÖP thekson rëndësinë e promovimit të prodhimeve austriake të filmave dhe njeh interesin publik për të. Por: “Megjithatë, promovimi i filmave është një detyrë e politikës kulturore të shtetit dhe për këtë arsye duhet të financohet nga fondet publike – jo me transferim në sektorin e mediave audiovizuale, i cili është tashmë nën presion ekonomik.”

Kjo është ajo që kërkon shoqata

Me 12 përqind, Austria do të ishte dukshëm mbi vlerat krahasuese ndërkombëtare në këtë taksë. Shumë vende të tjera të BE-së janë përmbajtur nga futja e një takse të tillë – ndoshta për të mbrojtur kompanitë vendase të mediave.

Në fakt, masa supozohej të ndikonte te ofruesit ndërkombëtarë që gjenerojnë shitje në Austri pa ofruar krijim të konsiderueshëm vlere këtu. Nga pikëpamja e VÖP, është e pakuptueshme që kompanitë austriake të mediave, të cilat kontribuojnë shumë në krijimin e vlerës vendase, punësimin dhe investimet, duhet të ngarkohen gjithashtu. Nga pikëpamja e VÖP, kreditimi i vlerës së shtuar në Austri në tërësi do të ishte një parakusht themelor për një masë të tillë.

VÖP refuzon taksat dhe tarifat shtesë speciale për kompanitë mediatike në parim. Barra mbi kompanitë mediatike në Austri është tashmë shumë e lartë. Taksat e mëtejshme speciale do ta dobësonin edhe më shumë vendndodhjen e medias dhe do të rrezikonin diversitetin e medias, punësimin dhe publikun demokratik në planin afatgjatë.

Doganierët gjermanë kapën një burrë me 50 kilogramë marijuanë “për përdorim personal”

Zyrtarët doganorë gjermanë ndaluan një burrë 24-vjeçar në Blumberg, në kufirin me kantonin zviceran të Schaffhausen, i cili po fshihte 50 kilogramë marijuanë në makinën e tij. Shtetasi polak tha se e kishte blerë drogën në Zvicër për përdorim personal.

“Importi, eksporti dhe tranziti i kanabisit janë gjithashtu të ndaluara në parim për përdorim personal”, tha Zyra Kryesore Doganore në Singen, Gjermani, në një deklaratë të hënën, raporton swissinfo. Ndaj 24-vjeçarit janë duke u zhvilluar procedura penale, transmeton albinfo.ch.

Arrestimi i burrit polak daton që nga fundi i prillit.

Marihuana u gjet në 47 qese brenda qeseve të mbeturinave në bagazh, në hapësirën e gomës rezervë dhe në hapësirën e këmbëve përpara sediljeve të pasme të Mercedesit të regjistruar në Gjermani.

Diabeti: Shkencëtarët e Gjenevës punojnë drejt një të ardhmeje pa insulinë

Një hap i madh është ndërmarrë në Gjenevë për të luftuar diabetin e tipit 1. Një hidrogel inovativ i përdorur te minjtë hap rrugën për një pankreas bioartificial që do të funksionojë pa injeksione insuline në të ardhmen, njoftoi të hënën Universiteti i Gjenevës (UNIGE).

Qëllimi i tij është të promovojë mbijetesën e qelizave që prodhojnë insulinë të transplantuara në trup. Kjo qasje shkon përtej ishujve pankreatikë të testuar deri më sot, shpjegojnë UNIGE dhe Spitalet Universitare të Gjenevës (HUG).

Këto shpesh çojnë në refuzim dhe, në mëlçi, në inflamacion dhe furnizim të pamjaftueshëm me gjak. Amniogel bën të mundur kapërcimin e këtyre pengesave, sipas studimit të udhëhequr nga profesoresha e UNIGE-s, Ekaterine Berishvili, dhe të botuar në revistën Trends in bioteknologji, shkruan swissinfo.

I nxjerrë nga membrana amniotike njerëzore, ai promovon një rrjet mikrovaskular para transplantimit. Më pas lehtëson lidhjen me qarkullimin e gjakut të strehuesit, duke i mundësuar funksionimin e shartit, transmeton albinfo.ch.

Ky xhel krijon “një mjedis mbrojtës”, shpjegon Berishvili. Shartet, në formën e disqeve me diametër 9 mm, mundësuan mbajtjen e niveleve normale të sheqerit në gjak te minjtë diabetikë për të paktën 100 ditë. Hapi tjetër, përpara një aplikimi klinik, do të jetë rritja e tyre ose rritja e numrit të tyre në mënyrë që të mund të përdoren te njerëzit. Përtej diabetit, Amniogel mund të përdoret për të strehuar qeliza të tjera, duke hapur rrugën për trajtime të tjera të transplantimit.

SHBA-ja do që ta ndryshojë hartën energjetike të Ballkanit

Shtetet e Bashkuara duan ta ndryshojnë mënyrën se si furnizohet me energji Ballkani Perëndimor, duke bërë një rrjet marrëveshjesh për importin e gazit të lëngshëm (LNG).

Qëllimi është të ulet varësia e rajonit nga Rusia dhe të forcohet korridori energjetik nga jugu drejt Evropës Qendrore.

Për këtë, janë planifikuar projekte në disa vende të rajonit – nga Kroacia, Bosnje dhe Hercegovina, Maqedonia e Veriut, Shqipëria dhe Mali i Zi, deri në Kosovë dhe në Serbi.

Këto projekte përfshijnë gazsjellës të rinj, terminale për gazin e lëngshëm dhe termocentrale me gaz, dhe mbështeten politikisht dhe financiarisht nga SHBA-ja dhe Bashkimi Evropian.

Disa nga këto projekte janë tashmë në fazë ndërtimi ose në proces kontraktimi, ndërsa të tjerat janë ende në fazën e planifikimit.

Në përgjithësi, sistemi energjetik rajonal është duke u orientuar gradualisht drejt gazit natyror nga SHBA-ja, Azerbajxhani dhe Mesdheu.

Jonathan Stern, profesor në Institutin Oxford për Studime Energjetike, vlerëson se Evropa Juglindore tashmë ka zhvilluar rrugë alternative të furnizimit.

“Ekzistojnë terminale të LNG-së në Greqi dhe Kroaci, dhe Korridori Jugor i Gazit nga Azerbajxhani, së bashku me fushën rumune të gazit Neptun Deep në Detin e Zi, shfrytëzimi i së cilës pritet të fillojë vitin e ardhshëm dhe rezervat e së cilës vlerësohen në 100 miliardë metra kub”, thotë Stern për Radion Evropa e Lirë.

Fundi i varësisë së Bosnje dhe Hercegovinës nga Rusia

Bosnje dhe Hercegovina ishte në qendër të vëmendjes në muajt e fundit, për shkak të projektit të Ndërlidhjes Jugore të Gazit me Kroacinë, i cili do t’i siguronte entitetit të Federatës së Bosnjës qasje në terminalin e LNG-së në Kërk dhe furnizues alternativ të gazit.

Në të njëjtën kohë, autoritetet e entitetit tjetër të Bosnjës, Republika Sërpska, vazhdojnë të zhvillojnë lidhje të ndara gazi me Serbinë, duke përfshirë projektin e Ndërlidhjes Lindore nga Bijelina në Banja Llukë.

Për gati pesë dekada, Bosnje dhe Hercegovina ka qenë plotësisht e varur nga gazi rus, i cili i shkon nëpërmjet Rrjedhës Turke.

Ai përdoret kryesisht për ngrohje në Sarajevë dhe, krahasuar me Serbinë, Bosnja është një konsumatore e papërfillshme.

Marrëveshja midis Bosnje dhe Hercegovinës dhe Kroacisë për lidhjen e gazsjellësit nga Dalmacia në Bosnjën qendrore, me degë në Hercegovinë dhe veriperëndim të vendit, u nënshkrua me pjesëmarrjen e sekretarit të Energjisë të SHBA-së, Chris Wright, në mujain prill në Dubrovnik.

Asaj i paraprinë disa muaj mbështetje zyrtare nga Uashingtoni për projektin, i cili u përshkrua si “strategjik për sigurinë energjetike të rajonit”.

Pjesa kroate e projektit drejtohet nga kompania shtetërore Plinacro, ndërsa në Bosnje dhe Hercegovinë nga kompania private amerikane AAFS Infrastructure and Energy, drejtorët e së cilës janë pjesë e rrethit të ngushtë të presidentit të SHBA-së, Donald Trump.

Projekti shkaktoi kritika nga Komisioni Evropian dhe Komuniteti i Energjisë, anëtare e të cilit është Bosnje dhe Hercegovina, për shkak të një ligji të posaçëm (lex specialis) në Federatën e Bosnjës që përfshin një kompani private amerikane, si dhe çështjeve të pajtueshmërisë me rregullat e BE-së.

“Projekti duhet të zbatohet brenda një kuadri që është plotësisht në përputhje me acquis-in ligjor të Komunitetit të Energjisë dhe me parimet e politikës energjetike të BE-së”, tha për Radion Evropa e Lirë Hanna Claeson, zëdhënëse e Komunitetit Evropian të Energjisë, anëtare të të cilit janë vendet e BE-së, Bosnje dhe Hercegovina dhe vendet e tjera të rajonit.

Bosnje dhe Hercegovina konsumon deri në 250 milionë metra kub gaz në vit, ndërsa përmes gazsjellësit të ri parashikohet të transportohen rreth 1.5 miliard metra kub.

Për këtë arsye është duke u shqyrtuar edhe ndërtimi i termocentraleve me gaz, të cilat do të mund të furnizonin me energji elektrike rreth 400.000 familje.

Aktualisht, 80 për qind e energjisë elektrike prodhohet në termocentrale me qymyr, disa prej të cilave janë ndërtuar më shumë se 50 vjet më parë.

Tubacioni i planifikuar do të lidhet me atë ekzistues që vjen nga Serbia.

Stern, nga Instituti i Oksfordit për Studime të Energjisë, beson se tubacioni “është i rëndësishëm për Bosnje dhe Hercegovinën, por jo për rajonin më të gjerë”.

Ai, gjithashtu, shpreh dyshime për levërdinë e investimit prej rreth 1 miliard eurosh – sa vlerësohet ndërtimi i këtij gazsjellësi të ri.

“Kroacia nuk ka kapacitet të disponueshëm të LNG-së për transitin e gazit përmes Bosnje dhe Hercegovinës. Dhe, ku do të shkonte? Serbia tani mund ta marrë atë përmes Bullgarisë”, thotë Stern.

Partneriteti strategjik Serbi-SHBA

Serbia po zgjeron infrastrukturën e saj të gazit në përpjekje për të ruajtur rolin e saj si qendër rajonale e energjisë, duke hapur njëkohësisht hapësirë për LNG-në amerikane dhe investime të reja perëndimore në sektorin e energjisë.

Ministrja serbe e Energjisë, Dubravka Gjedoviq Handanoviq, nënshkroi një deklaratë të përbashkët me SHBA-në dhe disa vende të Evropës Lindore dhe Qendrore në një samit në Uashington në shkurt të këtij viti.

Shefi i ndërmarrjes Srbijagas, Dushan Bajatoviq, deklaroi më pas se Serbia “do të duhet të blejë gaz amerikan”, megjithëse sasitë dhe kontratat formale nuk janë përcaktuar ende.

Marrëveshja Strategjike e Energjisë e vitit 2024 me SHBA-në parashikon diversifikimin e burimeve, por ende nuk ka një kontratë formale për blerjen e LNG-së amerikane.

Gazi amerikan mund të mbërrijë nëpërmjet terminalit kroat në Kërk ose Aleksandropolisit grek, falë ndërlidhjeve të reja me Bullgarinë dhe Maqedoninë e Veriut.

Serbia operon një rrjet prej rreth 2.500 kilometrash tubacionesh gazi dhe planifikon tubacione të reja, duke përfshirë edhe Maqedoninë e Veriut, dhe po zgjeron objektin e magazinimit të Banatski Dvorit.

Aktualisht, më shumë se 80 për qind të gazit, Serbia e merr nga Rusia përmes Rrjedhës Turke.

Pavarësisht njoftimeve për diversifikim, objektet kryesore të gazit në Serbi, përfshirë termocentralin-kogjenerues TE-TO Pançevo, vazhdojnë të jenë të lidhura me Gazprom-in rus dhe me Industrinë e Naftës së Serbisë.

Terminali i LNG-së në Tivar dhe termocentralet me gaz

Mali i Zi – megjithëse pa rrjet gazi – është duke u bërë pjesë e kuadrit amerikan të LNG-së, përmes planeve për një terminal në portin e Tivarit dhe termocentraleve të ardhshme me gaz.

Mali i Zi, gjithashtu, mori pjesë në Samitin Amerikan Transatlantik të Sigurisë së Gazit në Uashington, në shkurt të këtij viti, ku nënshkroi një deklaratë të përbashkët, me të cilën disa vende të Evropës Qendrore dhe Jugore njoftuan se do të bashkëpunojnë me SHBA-në në energji.

Edhe pse kompanitë amerikane Enerflex dhe Wethington Energy Innovation nënshkruan një memorandum me Qeverinë e Malit të Zi në vitin 2023 për përgatitjen e projektit, ende nuk ka marrëveshje për furnizimin me LNG, nuk janë caktuar sasitë dhe nuk janë nënshkruar kontrata konkrete.

Mali i Zi, ndërkohë, ka mbështetur projektin e gazsjellësit Jon-Adriatik (IAP), i cili do ta lidhte gazsjellësin Transadriatik (TAP) në Shqipëri me Kroacinë, por ai ende mbetet në fazën e planit fillestar.

Përndryshe, disa termocentrale me gaz me kapacitete që variojnë nga 50 deri në 400 megavate, po merren në konsideratë në Tivar, Podgoricë dhe Plevle, duke përfshirë modele hibride dhe konvertime të termocentraleve ekzistuese.

Sipas studimeve të realizuara për Elektroekonominë e Malit të Zi nga kompania japoneze JERA dhe konsulenca zvicerane SS&A Power Consultancy, të gjitha opsionet e shqyrtuara janë teknikisht të realizueshme dhe ekonomikisht të leverdishme.

Në varësi të kapacitetit të termocentralit dhe burimit të furnizimit me gaz, investimet vlerësohen të variojnë nga 233 deri në 362 milionë euro.

Kosova aktualisht jashtë planeve

Kosova nuk ka infrastrukturë të gazit dhe mbështetet plotësisht në termocentralet me qymyr.

Projekti për një interkonektor gazi me Maqedoninë e Veriut është përfshirë më herët në planin investues të BE-së për Ballkanin Perëndimor, por është ndalur për shkak të, siç kanë thënë nga Qeveria, kostove të larta dhe fokusit strategjik në burimet e ripërtëritshme të energjisë.

Tubacioni do t’i jepte Kosovës qasje në gaz nga terminalet greke të LNG-së në Detin Egje, dhe ideja ishte të ndërtohej edhe një tubacion drejt Shqipërisë.

“Nëse dhe kur kushtet e tregut ndryshojnë dhe mjedisi i biznesit bëhet më tërheqës, Departamenti i Energjisë [i SHBA-së] do të jetë i gatshëm të ndihmojë në lidhjen e kompanive amerikane me partnerët në Kosovë”, ka thënë për Radion Evropa e Lirë Joshua Volz, i dërguar i posaçëm i Departamentit amerikan të Energjisë.

Kosova ka refuzuar të investojë rreth 200 milionë dollarë amerikanë në infrastrukturën e gazit përmes programit të Korporatës së Sfidave të Mijëvjeçarit (MCC) dhe i ka devijuar fondet në sistemet e ruajtjes së energjisë në bateri.

Maqedonia e Veriut – hallkë kyç e Korridorit Jugor

Shkupi, aktualisht, është duke ndërtuar infrastrukturë të re të gazit me mbështetjen e Uashingtonit dhe Brukselit, me synimin që të shkëputet nga varësia shumëvjeçare nga gazi rus dhe të pozicionohet si një qendër e re energjetike rajonale.

Maqedonia e Veriut është anëtare e NATO-s dhe kandidate për BE, prandaj diversifikimi i furnizimit me energji është bërë edhe çështje gjeopolitike.

Termocentrali-kogjenerues TE-TO Shkup, që furnizon kryeqytetin me ngrohje dhe prodhon energji elektrike, varet nga gazi rus dhe është nën kontrollin e grupit rus Sintez.

Shkupi ka nënshkruar një memorandum me furnizues amerikanë për blerjen e LNG-së, por detajet nuk janë bërë publike.

Gazsjellësi Gjevgjeli-Negotinë është në ndërtim e sipër dhe do ta lidhë këtë vend me terminalet LNG në Greqi, me një kapacitet fillestar prej 1.5 miliard metrash kub në vit.

Institucionet e BE-së janë duke e financuar projektin me një kombinim kredish dhe grantesh, ndërsa, paralelisht, po planifikohet edhe një ndërlidhje me Serbinë – me punimet që pritet të fillojnë në vitin 2027.

“Maqedonia e Veriut planifikon të ndërtojë 67 objekte të reja energjetike, me një kapacitet të instaluar total prej 4.416 megavatesh, duke përfshirë një central bashkëprodhimi pranë Negotinit”, tha Ministria e Energjisë, Minierave dhe Burimeve Minerale e Maqedonisë së Veriut për Radion Evropa e Lirë.

Shqipëria – qendra e LNG-së në Adriatik

Në prill të këtij viti, Shqipëria nënshkroi një marrëveshje strategjike, me vlerë 6 miliardë dollarë, me kompaninë amerikane Venture Global dhe kompaninë greke Aktor LNG USA, të cilat do të blejnë LNG nga Shtetet e Bashkuara për furnizim afatgjatë – nisur nga viti 2030.

Plani përfshin zhvillimin e një qendre energjetike në Vlorë, me një terminal LNG dhe një termocentral me gaz me kapacitet prej rreth 380 megavatesh, me lidhje me Gazsjellësin Trans-Adriatik (TAP), i cili transporton gaz nga Azerbajxhani në Itali që nga viti 2020.

Projekti mbështetet nga administrata amerikane, e cila e sheh Shqipërinë si një pikë hyrjeje të mundshme për shpërndarjen e gazit amerikan në Kosovë, Maqedoni të Veriut dhe pjesë të tjera të Ballkanit Perëndimor.

Shqipëria nuk ka një rrjet të brendshëm funksional të gazit dhe infrastruktura ekzistuese nga periudha socialiste është kryesisht e papërdorshme.

Për Shqipërinë, e cila pothuajse të gjithë energjinë elektrike e prodhon nga hidrocentralet, ndërtimi i një termocentrali me gaz do të shërbente si rezervë sigurie në periudhat e thatësirës dhe rritjes së konsumit.

“Zgjidhja për gazifikimin e Shqipërisë është ndërtimi i Gazsjellësit Jon-Adriatik (IAP) dhe lidhja me terminalin e LNG-së në Kroaci, lidhja me Gazsjellësin Trans-Adriatik (TAP), përmes të cilit vjen gazi nga rajoni i Kaspikut, dhe ndërtimi i një terminali të LNG-së dhe magazinimit të gazit në Dumrei”, thotë Stavri Dhima, nga Universiteti Evropian në Tiranë, i cili ka punuar për 20 vjet në Institutin për Kërkime të Naftës dhe Gazit në Fier.

Terminali i LNG-së në portin e Vlorës mund të jetë një qendër gazi për furnizimin e Shqipërisë, Malit të Zi, Maqedonisë së Veriut dhe Kosovës, dhe nëpërmjet IAP-it dhe TAP-it gazi mund të shkojë edhe në Bosnje dhe Hercegovinë dhe në Itali.

“Vetëm infrastruktura nuk garanton siguri energjetike”, thotë për Radion Evropa e Lirë Sophie Corbeau, nga Qendra për Politika Globale të Energjisë në Paris, duke iu referuar planeve për ndërtimin e terminaleve të reja të LNG-së, tubacioneve të gazit dhe termocentraleve me gaz.

Vendet që duan ta zvogëlojnë varësinë e tyre nga gazi rus, duhet së pari të sigurojnë kontrata të besueshme afatgjate me disa furnizues, përfundon Corbeau./REL

Linjat hekurudhore ndërkombëtare që Zvicra planifikon të zgjerojë

Përveç një treni të ri për në Londër, hekurudhat kombëtare zvicerane, SBB, po planifikojnë gjithashtu të zhvillojnë më tej disa nga linjat e tyre ekzistuese ndërkufitare.

Linja hekurudhore direkte e planifikuar prej kohësh midis Zvicrës dhe Londrës është afruar një hap më afër realizimit në maj, pasi SBB dhe SNCF Voyageurs e Francës nënshkruan një ‘memorandum mirëkuptimi’ me Eurostar për të krijuar një lidhje direkte midis qyteteve zvicerane dhe kryeqytetit të Mbretërisë së Bashkuar.

Ndërsa kjo linjë mbetet një nga prioritetet kryesore të SBB, kompania po planifikon gjithashtu të zgjerojë shërbimet në destinacionet ekzistuese evropiane, të cilat janë veçanërisht të njohura për udhëtarët zviceranë.

Cilat linja ndërkombëtare do t’i japë përparësi SBB në të ardhmen?

Cyrih-Mynih

Të dhënat e SBB zbulojnë se Gjermania është ndër destinacionet kryesore për udhëtarët nga Zvicra – veçanërisht linja e Cyrih në Mynih.

Operuar nga Deutsche Bahn, ajo mbetet një nga linjat më të udhëtuara, edhe pse ka vonesa të shpeshta dhe tashmë të njohura.

Megjithatë, kjo linjë ka gëzuar një rritje të qëndrueshme, me 27 përqind më shumë pasagjerë të regjistruar në vitin 2025 sesa gjatë vitit të kaluar.

Data e saktë e zgjerimit nuk është treguar.

Qytete të tjera gjermane

Trenat ICE midis Bazelit dhe Frankfurtit, Këlnit, Berlinit dhe Hamburgut do të kenë gjithashtu përparësi, me SBB që parashikon gjithnjë e më shumë pasagjerë, 18,600 deri në vitin 2035, që udhëtojnë në këto linja.

Shërbime më të shpeshta në këtë itinerar janë planifikuar për fundin e vitit 2027.

Trena të rinj direktë me destinacion Gjermaninë nga Milano dhe Lugano nëpërmjet Lucernës dhe Bazelit dhe anasjelltas janë planifikuar gjithashtu për këtë kohë.

Parisi

Kjo itinerar, i operuar nga TGV Lyria e Francës së bashku me SBB, është gjithashtu popullor në mesin e udhëtarëve.

SBB vlerëson se numri i pasagjerëve që udhëtojnë çdo ditë për në kryeqytetin francez mund të arrijë në 10,500 deri në vitin 2035, raporton thelocal.

Shumica – 6,900 në ditë – ka të ngjarë të udhëtojnë nga Lozana dhe Gjeneva, me 3,700 udhëtarë të tjerë që udhëtojnë çdo ditë për në Paris që hipin në Cyrih dhe Bazel, transmeton albinfo.ch.

Venecia

Numri i pasagjerëve në këtë linjë pritet të rritet nga rreth 7,000 aktualisht në 10,500 deri në vitin 2035.

Prandaj, SBB po përqendrohet në drejtimin e më shumë trenave në këtë linjë.

Zgjerimi i parë pritet në dhjetor 2026, me shtimin e një treni të dytë ditor Eurocity nga Cyrihu në Venecia.

Mundësitë e blerjes së biletave do të zgjerohen gjithashtu

Udhëtarët zviceranë shpesh ankohen se biletat për trenat ndërkombëtarë janë më të shtrenjta për t’u blerë në Zvicër sesa në vendet e tjera.

Është e vërtetë që çmimet e biletave në Zvicër janë mjaft më të larta, pasi ato rriten jo vetëm nga kostoja e lartë e jetesës në vend, por edhe nga rrjeti hekurudhor më i zhvilluar dhe i dendur, si dhe nga një shërbim më i shpeshtë.

Megjithatë, Komisioni Evropian po shqyrton zbatimin e një sistemi të unifikuar biletash, i cili do të ishte i hapur edhe për udhëtarët nga Zvicra.

Qëllimi është të futen standarde të përbashkëta për udhëtimet ndërkufitare, megjithëse koha e saktë e kësaj mase nuk dihet ende.

Ekonomia zvicerane u rrit në fillim të vitit

Pavarësisht tronditjes së çmimit të naftës dhe turbulencave doganore, ekonomia zvicerane pati një performancë të mirë në fillim të vitit 2026. Megjithatë, është e pasigurt nëse ky trend do të vazhdojë.

Produkti i brendshëm bruto (PBB) real, i rregulluar sezonalisht, u rrit me 0.5% në tremujorin e parë krahasuar me tremujorin e mëparshëm, sipas vlerësimit të shpejtë të PBB-së të publikuar të hënën nga Sekretariati Shtetëror për Çështjet Ekonomike (SECO). Si sektori industrial ashtu edhe ai i shërbimeve kontribuan në rezultat.

Në tremujorin e fundit të vitit 2025, PBB-ja ishte rritur me 0.2%, ndërsa në tremujorin e mëparshëm kishte rënë me 0.5% për shkak të mosmarrëveshjes për tarifat.
Rritja aktuale tejkalon parashikimet e ekspertëve: në një anketë të kryer nga agjencia AWP, analistët kishin parashikuar rritje midis 0.3% dhe 0.4%.

Megjithatë, për Felicitas Kemeny, drejtuese e situatës ekonomike në SECO, surpriza është e kufizuar. “Besimi në ekonomi është përmirësuar”, thotë ajo. “Ulja e tarifave ka pasur një efekt pozitiv dhe një impuls i lehtë pozitiv ka ardhur edhe nga Gjermania.”

Disa tregues kryesorë kanë sinjalizuar me të vërtetë një trend pozitiv. Për më tepër, nuk duhet harruar se çmimi i naftës u rrit ndjeshëm vetëm në mars, pra në muajin e tretë të tremujorit.

Edhe pas kësaj, treguesit e besimit nuk u përkeqësuan ndjeshëm, vëren Kemeny. Kjo ngre shpresa për ruajtjen e momentit pozitiv në afat të shkurtër, transmeton albinfo.ch.

Megjithatë, Kemeny nuk dëshiron të paragjykojë nevojën për të rregulluar parashikimet ekonomike të qeverisë federale. Deri më tani, në skenarin e saj kryesor, grupi i ekspertëve të qeverisë supozoi një rritje prej 1.0% për vitin aktual; me çmimet e naftës që mbeten të larta, kjo duhet të jetë 0.8%.

Përmbledhja e PBB-së, e publikuar 45 ditë pas përfundimit të çdo tremujori, bazohet në informacionin paraprak të disponueshëm në anën e prodhimit. Të dhënat bazë që janë ende të paplota plotësohen nga vlerësimet dhe përditësohen në një datë të mëvonshme, të cilat mund të ndikojnë në rezultat. Vlerësimi i detajuar i PBB-së do të publikohet më 1 qershor. Vetëm atëherë do të jetë e mundur të ofrohen informacione specifike për sektorët individualë.