Kantoni i Fribourgut ka prezantuar një plan veprimi që synon përmirësimin e kushteve në sektorin e qumështit. Të hënën, autoritetet prezantuan një sërë masash që synojnë sigurimin e një prodhimi të qëndrueshëm nga pikëpamja ekonomike, mjedisore dhe sociale.

Në Fribourg, ashtu si në pjesën tjetër të Zvicrës, prodhimi i qumështit mund të pësojë një rënie të ndjeshme gjatë dhjetë viteve të ardhshme.

Përballë sfidave aktuale dhe atyre të së ardhmes, në vitin 2023 u realizua një studim mbi të ardhmen e prodhimit të qumështit, në bashkëpunim mes qendrës së kompetencës Grangeneuve dhe Universitetit të Shkencave të Aplikuara të Bernës (HAFL).

Ky proces, i cili kishte për qëllim të kuptonte më mirë pritjet dhe nevojat e prodhuesve dhe aktorëve të tjerë të sektorit në kanton, ndihmoi në identifikimin e prioriteteve dhe shërbeu si bazë për hartimin e planit të veprimit, thuhet në një deklaratë zyrtare të kantonit.

Katër tema kryesore janë në qendër të këtij plani: investimet dhe infrastruktura, burimet natyrore dhe përshtatja ndaj ndryshimeve klimatike, trashëgimia dhe marrja në dorëzim e fermave, si dhe cilësia e jetës së prodhuesve.

Më shumë transparencë dhe koordinim

Plani synon gjithashtu forcimin e komunikimit dhe rritjen e transparencës brenda sektorit, me qëllim përmirësimin e koordinimit ndërmjet aktorëve. Një tjetër objektiv është rritja e atraktivitetit të profesioneve në prodhimin dhe teknologjinë e qumështit.

Disa nga masat dhe shërbimet e përfshira në plan tashmë ekzistojnë në kanton dhe do të forcohen më tej, ndërsa të tjera do të zbatohen për herë të parë. Qendra e kompetencës Grangeneuve do të zhvillojë gjithashtu shërbime të reja për të konsoliduar sektorin dhe për të rritur vlerësimin e profesionit të fermerit të qumështit.

Plani mbetet fleksibël dhe mund të përshtatet në të ardhmen, duke përfshirë masa të reja në përputhje me nevojat e sektorit dhe burimet në dispozicion.

Mbështetje për fermerët

Në një intervistë për edicionin informativ të mesditës, këshilltari shtetëror i Fribourgut përgjegjës për bujqësinë, Didier Castella, theksoi rëndësinë e mbështetjes për fermerët.

“Ne kemi shkollën tonë në Grangeneuve, e cila jo vetëm ofron trajnim, por edhe këshillim. Në këto kohë të vështira, fermerët përballen me shumë pikëpyetje dhe ne po përpiqemi t’i mbështesim,” tha ai.

Ai nënvizoi gjithashtu se shumë vendime merren në nivel federal në Bernë, veçanërisht në lidhje me subvencionet dhe politikat bujqësore.

“Këto çështje nuk janë gjithmonë të lehta për t’u ndjekur, prandaj duam t’i ndihmojmë fermerët që t’i kuptojnë më mirë dhe të zgjedhin opsionet më të mira për të ardhmen e tyre,” shtoi Castella.

Edhe para dorëzimit të kërkesës për leje ndërtimi, projekti për ndërtimin e një xhamie të madhe në St. Gallen ka nxitur debat dhe shqetësime. Përfaqësues të Partisë Popullore Zvicerane (SVP) kanë ngritur pikëpyetje, veçanërisht lidhur me financimin e saj.

Një projekt i madh për komunitetin

Komuniteti shqiptaro-islam në St. Gallen planifikon ndërtimin e një xhamie me kapacitet deri në 400 persona në pjesën perëndimore të qytetit. Nëse realizohet, ajo do të jetë ndër xhamitë më të mëdha në Zvicrën gjermanishtfolëse, shkruan mediumi zvicrran srf transmeton albinfo.ch.

Vlera e tokës parashikohet rreth 5 milionë franga zvicerane, ndërsa ndërtimi pritet të kushtojë rreth 10 milionë franga. Kërkesat fillestare janë dorëzuar që në vitin 2024, por në atë kohë projekti u konsiderua i paqartë. Që atëherë, ka pasur pak zhvillime publike lidhur me të.

Pse nevojitet një xhami e re?

Sipas imam Mehas Alija, xhamia aktuale në St. Gallen është shumë e vogël për nevojat e komunitetit.

“Madje detyrohemi të përdorim edhe mensën për faljen e xhumasë,” shprehet ai.

Komuniteti “El-Hidaje”, i themeluar në vitin 1992, përfshin edhe anëtarë të gjeneratës së tretë dhe të katërt që jetojnë në Zvicër.

Dyshime për financimin

Përfaqësuesit kantonalë të SVP-së, të informuar për projektin përmes gazetës “Sonntagsblick”, shprehin shqetësime për krijimin e shoqërive paralele.

Ata kërkojnë sqarime nga qeveria e St. Gallen-it se si do të financohet projekti prej rreth 15 milionë frangash. Frika e tyre lidhet me mundësinë e financimit nga shtete apo organizata të huaja, të cilat mund të ndikojnë në funksionimin e xhamisë.

Reagimi i komunitetit

Komuniteti i hedh poshtë këto pretendime. Sipas tyre, projekti do të financohet përmes kredive bankare, mjeteve vetanake, donacioneve të komunitetit dhe fushatave online.

Në një deklaratë, ata theksojnë: “Pretendimet për financim të huaj duhet të bazohen në fakte. Çdo gjë tjetër është një insinuatë e pabazë dhe jo produktive.”

Sa të besueshme janë këto pretendime?

Sipas Nicole Freudiger, redaktore për çështje fetare në SRF, është e zakonshme që projekte të tilla të mbështeten kryesisht nga vetë komuniteti.

“Ajo është pjesë e traditës islame që financimi për objekte të tilla të vijë nga vetë besimtarët,” shpjegon ajo. Përveç kontributeve financiare, shumë anëtarë ndihmojnë edhe me punë vullnetare.

Megjithatë, ajo shton se nuk mund të përjashtohet plotësisht mundësia e donacioneve nga jashtë.

Përvoja të mëparshme dhe shembuj të dialogut

Në raste të tjera në Zvicër, projekte të ngjashme janë përballur me kundërshtim të fortë. Në Siebnen, në kantonin Schwyz, komuniteti shqiptar u detyrua të tërhiqej nga planet për ndërtimin e një xhamie për shkak të rezistencës së banorëve.

Nga ana tjetër, Freudiger thekson se projekte të mëdha shpesh synojnë të nxisin dialogun ndërkulturor. Si shembull përmendet xhamia në Wil, e cila organizon vizita për shkolla dhe institucione, duke shërbyer si model bashkëjetese dhe komunikimi.

Shenja pozitive për bashkëpunim

Së fundmi, peshkopi i St. Gallen-it ka vizituar xhaminë ekzistuese gjatë iftarit, ndërsa imami ka ndjekur trajnime të vlerësuara pozitivisht. Këto zhvillime shihen si sinjale inkurajuese për dialog dhe bashkëpunim ndërfetar në të ardhmen.

Kriza klimatike po e godet veçanërisht rëndë Zvicrën, jo vetëm përmes shkrirjes së shpejtë të akullnajave të saj. Pse vendi po ngrohet më shpejt se shumica e vendeve të tjera në tokë?

Një raport nga Akademia Zvicerane e Shkencave, i botuar në mars 2026, konfirmon atë që dihet prej kohësh – se Zvicra po ngrohet më shpejt se shumë pjesë të tjera të botës.

Raporti, i shkruar nga 60 ekspertë të klimës, vuri në dukje se që nga fillimi i mbajtjes së të dhënave në vitin 1864, temperatura mesatare në Zvicër u rrit me 1.8 gradë Celsius – më shumë se dyfishi i mesatares globale.

Dhe lajmi i keq, theksoi raporti, është se procesi i ngrohjes ende nuk ka arritur kulmin e tij, duke vazhduar të përshpejtohet.

Zyra Federale e Meteorologjisë dhe Klimatologjisë (MeteoSchweiz), tashmë vuri re në vitin 2025 se ngrohja e klimës në Zvicër po ecën me një ritëm jashtëzakonisht të shpejtë.

Të dhënat e Kombeve të Bashkuara tregojnë gjithashtu se Zvicra është ndër vendet me ngrohjen më të shpejtë në botë.

Arsyeja është se Zvicra është e rrethuar nga toka, kështu që nuk përfiton nga efekti tampon i oqeaneve, të cilët janë në gjendje të thithin sasi të mëdha nxehtësie.

Për më tepër, lartësia dhe morfologjia e Alpeve luajnë gjithashtu një rol të rëndësishëm në përshpejtimin e ngrohjes globale.

Bora dhe akulli po shkrihen gjithnjë e më shpejt, duke zvogëluar aftësinë e tokës për të reflektuar rrezet e diellit përsëri në hapësirë ​​(i quajtur “efekti albedo”).

“Përqindja e madhe e rajoneve malore është ndër faktorët kryesorë që shpjegojnë pse Zvicra po ngrohet më shpejt [se vendet e tjera]”, tha për Swissinfo Aude Untersee, një meteorologe në MeteoSwiss, transmeton albinfo.ch.

Ku po rriten temperaturat më shpejt?

Ana veriore e Alpeve Zvicerane është ngrohur më shumë se zonat jugore.

Këto rajone, të cilat fillimisht kishin një klimë më të ftohtë, përfundimisht “kapën” jugun, duke çuar në temperatura më të larta atje (+3C) sesa në jug (+2.7C) gjatë 150 viteve të fundit.

Në pak më shumë se 30 vjet, nga viti 1990 deri në vitin 2024, Zvicra ka ulur emetimet e gazrave serrë me 27.3%, sipas Zyrës Federale për Mjedisin (FOEV). Sektori i ndërtimit regjistroi uljen më të madhe krahasuar me sektorët e tjerë.

Në total, Zvicra emetoi 40.1 milion ton ekuivalentë CO2 në vitin 2024, rreth 0.5 milion më pak se në vitin 2023, sipas inventarit zviceran të gazrave serrë të publikuar të hënën nga FOEV. Inventari do t’i dorëzohet Sekretariatit të OKB-së për Ndryshimet Klimatike.

Emetimet që lidhen me sektorin e ndërtimit u ulën më shumë, me 47% krahasuar me vitin 1990. Në diskutim është “rritja e fortë e numrit të pompave të nxehtësisë të instaluara në vitet e fundit”, sipas FOEF.

Emetimet e industrisë në vitin 2024 arritën në 8.9 milion ton ekuivalentë CO2. Kjo është rreth 33% më pak se në vitin 1990.

Për herë të parë, inventari merr në konsideratë emetimet negative të prodhuara nga industria. Bëhet fjalë për 705 ton CO2.

Si pjesë e një projekti kërkimor nga ETH Zurich me Neustark, disa ton CO2 u kapën për herë të parë në një impiant biogazi dhe u ruajtën përgjithmonë në beton të ricikluar, shpjegoi një zëdhënës i FOEF. Kompania i siguroi FOEV-së të dhënat e nevojshme për deklarimin në inventar, raporton RTS.

Shqyrtimi i emetimeve negative parashikohet në raportet klimatike të vendit sipas Konventës Kornizë të Kombeve të Bashkuara për Ndryshimet Klimatike (UNFCCC) dhe është i hapur për të gjitha vendet, thotë FOEV. Deri më sot dhe “me sa dimë ne, asnjë vend tjetër nuk ka deklaruar emetime negative në inventarin e tij të gazrave serrë sipas Marrëveshjes së Parisit”, thotë zëdhënësi, transmeton albinfo.ch.

Transporti dhe bujqësia

Emetimet e gjeneruara nga sektori i transportit arritën në 13.4 milion ton ekuivalent CO2 në vitin 2024. Ato ishin pothuajse 10% më të ulëta se në vitin 1990, pjesërisht për shkak të përdorimit në rritje të biokarburanteve.

Së fundmi, emetimet e shkaktuara nga bujqësia nuk kanë ndryshuar në vitin 2024. Ato janë 6.6 milion ton ekuivalent CO2. “Emetimet sintetike të gazrave serrë, siç janë ftohësit, dhe emetimet nga menaxhimi i mbetjeve kanë mbetur pothuajse të pandryshuara krahasuar me ato të vitit 2023”, vëren FOEF. Emetimet e tjera janë 8.9 milion ton ekuivalent CO2, 13% më pak se në vitin 1990.

Në total, sektori i transportit është përgjegjës për shumicën e emetimeve të gazrave serrë zvicerane, pra 33.5% të totalit të emetimeve. Pas tij vjen sektori i industrisë (22.3%) dhe ndërtesat (22%).

Vini re se emetimet e transportit ajror dhe detar paraqiten veçmas, në përputhje me direktivat e OKB-së. Në vitin 2024, këto arritën në 5.5 milionë ton ekuivalent të CO2.

Më 14 qershor, votuesit do të shprehin mendimin e tyre mbi propozimin e të djathtës ekstreme për të kufizuar numrin e të huajve që lejohen të vendosen në Zvicër, me qëllim parandalimin e rritjes së mëtejshme të popullsisë. Miratimi i kësaj iniciative do të paraqiste sfida jo vetëm për vendin në tërësi, por veçanërisht për kantonin e Gjenevës.

Iniciativa, e quajtur “Jo 10 milionëve”, u nxit nga Partia Popullore Zvicerane (SVP), e cila pretendon se imigracioni në Zvicër duhet të reduktohet në mënyrë drastike, në mënyrë që popullsia e vendit të mos kalojë shifrën prej 10 milionësh.

Kjo bëhet për të parandaluar një barrë shtesë në infrastrukturën kyçe, siç janë strehimi, transporti publik, sistemi shëndetësor dhe shkollat.

Këto argumente janë hedhur poshtë vazhdimisht nga qeveria, shumica e partive politike, ekonomistët, si dhe shoqatat e punëdhënësve, të cilat paralajmërojnë se mosmundësia për të punësuar punëtorë nga Bashkimi Evropian do të përkeqësonte mungesën e fuqisë punëtore dhe do të ishte e dëmshme për ekonominë, prosperitetin dhe marrëdhëniet e Zvicrës me BE-në.

Propozimi i SVP-së, nëse pranohet, do të ketë pasoja të gjera edhe në kantonin e Gjenevës, i cili ndan një kufi 103 km të gjatë me Francën.

Më pak banorë të huaj, më shumë udhëtarë ndërkufitarë

Sipas deputetit të Gjenevës, Mauro Poggia nga partia e Lëvizjes Qytetare të Gjenevës, propozimi “Jo 10 milionëve” synon shtetasit e huaj që vendosen në Zvicër, por nuk adreson çështjen e udhëtarëve ndërkufitarë.

Iniciativa duhet gjithashtu “të përfshijë çështjen e punëtorëve ndërkufitarë”, theksoi ai në një intervistë me Tribune de Genève.

Kjo është një pikë e rëndësishme, tha Poggia, sepse nëse shtytja e SVP-së miratohet në një referendum dhe numri i banorëve të rinj të huaj do të zvogëlohet, “kompanitë pothuajse me siguri do të punësojnë më shumë udhëtarë ndërkufitarë që do të mbërrijnë në mëngjes dhe do të largohen në mbrëmje” – domethënë, pa jetuar në të vërtetë në Zvicër.

Pse do të ishte kjo një problem?

Aktualisht, 114,000 njerëz nga Franca vijnë për të punuar në Gjenevë çdo ditë, duke mbushur boshllëqet në tregun e punës, veçanërisht në sektorët e kujdesit shëndetësor dhe shërbimeve.

Megjithatë, ndërsa ata janë qartësisht të dobishëm për ekonominë e kantonit, “prania e tyre tashmë po vendos një barrë të rëndë mbi lëvizshmërinë”, sipas Cenni Najy, kreut të Departamentit të Lëvizshmërisë, Energjisë dhe Mjedisit.

Që tani, bllokimet janë një dukuri e shpeshtë në Gjenevë, me shoferët që kalojnë, mesatarisht, 141 orë ulur në trafik gjatë orëve të pikut, sipas renditjes së Indeksit të Trafikut 2025 nga kompania e navigimit GPS, TomTom.

Një rritje e mëtejshme e numrit të udhëtarëve ndërkufitarë të nevojshëm për të kompensuar humbjen e të huajve rezidentë do të krijonte një dhimbje koke të re për rrjedhat e trafikut.

“Kulmi i absurditetit”

Kundërshtarët e propozimit theksojnë se SVP nuk e kishte menduar mirë iniciativën, duke i përqendruar përpjekjet e saj në shqetësimet kombëtare dhe duke injoruar plotësisht ato kantonale, raporton thelocal, transmeton albinfo.ch.

“Është vërtet kulmi i absurditetit”, tha Vincent Subilia, drejtor i Dhomës së Tregtisë së Gjenevës.

“Jo vetëm që sektorë të tillë si kujdesi shëndetësor rrezikojnë t’u mohohen lejet e nevojshme për të punësuar staf, por iniciativa krijon edhe kaos në nivel lokal”, shtoi ai. “Duket vërtet sikur është hartuar në një pecetë.”

Në vitin 2025, ambasadat zvicerane kanë lëshuar mbi gjysmë milioni të ashtuquajtura viza Shengen për njerëz nga jashtë BE-së, zbulon një studim i ri. Kush i merr shumicën e tyre?

Por së pari: Çfarë është një vizë Shengen në të vërtetë?

Ndërsa vizitorët nga disa vende të treta nuk kanë nevojë për vizë nëse qëndrojnë në Zvicër deri në 90 ditë, një numër i të tjerëve kanë nevojë.

Shtetasit e mbi 60 vendeve janë të përjashtuar nga kërkesa për vizë, duke përfshirë Shtetet e Bashkuara, Mbretërinë e Bashkuar, Kanadanë, Australinë dhe Japoninë, së bashku me një numër vendesh të Amerikës Latine.

Megjithatë, shumë të tjerë kanë nevojë për vizë për të hyrë në Zvicër dhe në zonën Shengen në përgjithësi.

Kjo vizë mund të merret jo vetëm nga një ambasadë zvicerane, por edhe nga ambasadat e 28 vendeve të tjera që janë anëtare të zonës Shengen, e cila përbëhet nga vendet e Bashkimit Evropian, si dhe shtetet e EFTA-s – Zvicra, Norvegjia, Islanda dhe Lihtenshtajni.

Avantazhi i qartë i këtij sistemi është se një vizë Shengen u jep akses në 29 vende (në mënyrë kumulative, jo për secilin vend) për 90 ditë.

Megjithatë, as në Zvicër dhe as në shtetet e tjera të Shengenit nuk lejohen turistët të qëndrojnë përtej asaj periudhe tremujore.

Çfarë është studimi i ri dhe çfarë na tregon ai?

Ai u krye nga Sekretariati Shtetëror për Migracionin (SEM) dhe mbulon shifra nga viti 2025.

Ja çfarë zbulon ai:

Mbi gjysmë milioni viza u dhanë

Në vitin 2025, Zvicra lëshoi ​​542,968 viza Shengen.

Shumica u dhanë në pranverë dhe verë – domethënë, midis prillit dhe korrikut – dhe më pak gjatë muajve të dimrit.

Numri më i lartë – 69,179 – u lëshua në maj.

Arsyet kryesore për kërkesat për vizë

Turizmi, biznesi dhe vizita te miqtë dhe familja u përmendën si arsyet kryesore për kërkesat për vizë.

Cilat kombësi morën më shumë viza?

Deri tani, numri më i madh i vizave – 221,629 – iu lëshuan qytetarëve nga India.

Tjetra në listë, megjithëse shumë poshtë Indisë, ishte Kina.

Dhe vende të tjera që u paraqitën në raport ishin Tailanda, Turqia, Filipinet, Indonezia, Rusia, Egjipti dhe Afrika e Jugut.

SEM jep shifra se cilat kombësi marrin më shumë viza Shengen të lëshuara nga Zvicra, shkruan thelocal, transmeton albinfo.ch.

Pse kaq shumë indianë vizitojnë Zvicrën?

SEM nuk e jep këtë përgjigje.

Megjithatë, sipas House of Switzerland, një faqe interneti e menaxhuar nga Departamenti Federal i Punëve të Jashtme, “Zvicra dhe peizazhet e saj malore janë jashtëzakonisht të njohura në Indi, kryesisht për shkak të filmave të mëdhenj të Bollywood-it të filmuar atje. Pasioni i regjisorëve indianë për Zvicrën e ka ndihmuar atë të bëhet një nga destinacionet më të njohura për turistët indianë.”