Swiss Federal Railways po vlerëson mundësinë e vendosjes së ekraneve digjitale me reklama në trenat e saj, ngjashëm me sistemin që përdoret tashmë në autobusët postarë në Zvicër.

Sipas një sondazhi të zhvilluar në platformën “community.sbb.ch”, ideja nuk po pritet mirë nga udhëtarët. Mbi 80% e rreth 2,500 pjesëmarrësve janë shprehur kundër vendosjes së ekraneve reklamuese, ndërsa vetëm rreth 10% e mbështesin këtë propozim.

SBB po mbledh opinionet e pasagjerëve deri në fund të majit, ndërsa në një ilustrim të publikuar shihet se ekranet reklamuese do të vendoseshin pranë ekraneve ekzistuese që tregojnë stacionet e ardhshme.

Kundërshtimet kryesore lidhen me shqetësimin për humbjen e qetësisë gjatë udhëtimit dhe ndikimin e mundshëm nga imazhet lëvizëse, të cilat disa pasagjerë i konsiderojnë stresuese, veçanërisht për personat me ndjeshmëri ndaj stimujve.

Debati vazhdon në Zvicër nëse trenat duhet të mbeten hapësira pa reklama digjitale apo nëse këto ekrane mund të përdoren për të mbështetur financimin e transportit publik.

Ushtria zvicerane ka zhvilluar të hënën në Elm (kantoni Glarus) testime të reja në terren me mini-dronë, në prani të mediave, me qëllim përforcimin e aftësive në përdorimin e këtyre pajisjeve të avancuara që mund të shërbejnë si për zbulim, ashtu edhe për operacione sulmuese me precizion të lartë.

Sipas ushtrisë, dronët po e zgjerojnë gjithnjë e më shumë kapacitetin për zbulim dhe mbështetje luftarake. Mini-dronët përdoren kryesisht për misione vëzhgimi dhe mbledhje informacioni, duke mundësuar inteligjencë në terren pa rrezikuar jetën e ushtarëve.

Megjithatë, ushtria thekson se të pajisur me ngarkesa shpërthyese, këta dronë mund të shndërrohen në armë precize të afta për goditje të synuara. Lufta në Ukrainë ka treguar ndikimin e madh të përdorimit të tyre, duke ndryshuar mënyrën e zhvillimit të konflikteve moderne dhe duke e bërë të domosdoshme mbrojtjen e trupave, pajisjeve dhe infrastrukturës kundër sulmeve me dronë.

Trajnime për pilotët e dronëve FPV

Në kuadër të këtyre zhvillimeve, ushtria zvicerane po trajnon rekrutë për pilotimin e dronëve FPV (First Person View), një metodë që i lejon operatorit të drejtojë dronin përmes syzeve speciale, duke përjetuar pamjen në kohë reale si të ishte brenda pajisjes.

Në ushtrimet e fundit në Elm, të realizuara nga Qendra e Kompetencës për Dronë dhe Robotikë e Mbrojtjes, u testua integrimi i ekipeve të dronëve FPV në formacione luftarake. Në poligonin e qitjes në Wichlen, u vlerësua bashkëpunimi mes njësive të dronëve dhe trupave në terren, si dhe u zhvilluan procedura të reja operative.

Sipas ushtrisë zvicerane, përdorimi i dronëve në kriza dhe konflikte është bërë tashmë standard. Për këtë arsye, në qershor të vitit 2024, Departamenti Federal i Mbrojtjes, Mbrojtjes Civile dhe Sportit krijoi edhe Task Forcën për Dronë.

Autoritetet ushtarake theksojnë se qëllimi i këtyre testimeve të hershme është përgatitja sa më e mirë për përballjen me teknologjitë moderne të luftës dhe përshtatja e strukturave ushtarake me realitetin e konflikteve bashkëkohore.

Sipas një raportimi të mediumit zviceran RTS, në kantonin Ticino të Zvicrës është shënuar rritje e ndjeshme e trafikimit të kokainës, me një rol gjithnjë e më të madh të grupeve të lidhura me mafian shqiptare.

Sipas të dhënave të publikuara, në vitin 2025 janë arrestuar 122 persona për trafik droge në Ticino, një rritje prej 56% krahasuar me vitin 2024. Aktualisht, rreth gjysma e të burgosurve në burgjet e kantonit janë të dënuar për vepra të lidhura me drogën.

RTS raporton se rrjeti kriminal mbështetet në shpërndarës të rinj të njohur si “cavallini”, të cilët vijnë kryesisht nga Shqipëria, qëndrojnë për periudha të shkurtra në Zvicër dhe shesin kokainë të furnizuar nga organizatat kriminale, kundrejt pagesave mujore nga 500 deri në 1000 franga, transmeton albinfo.ch.

Autoritetet kantonale theksojnë se suksesi i këtij rrjeti lidhet me ofrimin e kokainës me pastërti të lartë (60%–80%) dhe çmime më të ulëta se tregu, çka ka rritur ndjeshëm konsumin dhe ka zgjeruar shpërndarjen në të gjithë kantonin.

Sipas ekspertëve të cituar nga RTS, përfshirë qendrën e varësive Ingrado, rrjeti funksionon përmes shfrytëzimit të personave vulnerabël, duke krijuar varësi dhe lidhje të drejtpërdrejta mes përdoruesve dhe shpërndarësve.

Raporti thekson gjithashtu rritjen e përdorimit të crack-ut, një derivat i kokainës, si dhe pasoja të rënda sociale që lidhen me varësinë dhe sjelljet e dhunshme.

RTS përfundon se situata në Ticino përbën një sfidë serioze për autoritetet zvicerane për shkak të natyrës së strukturuar dhe fleksibile të rrjeteve kriminale.

Zyra e prokurorit publik në Gjenevë ka planifikuar një operacion në shkallë të gjerë gjatë samitit të G7 në Evian të Francës. Për të qenë në gjendje të reagojnë ndaj arrestimeve të shumta, ata po punojnë me “skenarin më të rrezikshëm”, tha prokurori publik kantonal Olivier Jornot.

Në një intervistë me Le Temps të hënën, Jornot tha se po planifikonte të dyfishonte ose trefishonte burimet e rregullta të personelit gjatë samitit të G7. Qëllimi është të ketë “deri në gjashtë prokurorë në gatishmëri çdo ditë me mbështetjen e nevojshme”.

Samiti do të zhvillohet nga 15-17 qershori në anën franceze të Liqenit të Gjenevës. Për të zvogëluar ngarkesën e punës së prokurorëve, seancat e zakonshme me të paraburgosurit do të reduktohen në mënyrë drastike gjatë kësaj kohe.

Terrorizmi dhe vandalizmi

Sipas Jornot, ekzistojnë dy fusha rreziku sigurie që rrethojnë samitin e G7. Fusha e parë përfshin terrorizëm ose akte kundër krerëve të shteteve dhe delegacioneve të tyre. Kjo është përgjegjësi e Zyrës së Prokurorit të Përgjithshëm të Zvicrës. Fusha e dytë është përgjegjësi e Zyrës së Prokurorit Publik të Gjenevës, shkruan albinfo.ch.

Kjo ka të bëjë me demonstratat, aktet e dhunës dhe dëmtimet e pronës që mund të ndodhin para, gjatë ose pas takimit.

Kantoni i Gjenevës po shtrëngon kontrollet kufitare gjatë samitit në Evian. Nga 12 deri më 18 qershor, vetëm shtatë nga 35 pikat kufitare të Gjenevës do të mbeten të hapura. Autoritetet iu referuan përvojës së samitit të G8-ës në Evian të vitit 2003, kur pati dëme masive të pronës në Gjenevë.

Zviceranët kanë pasuritë më të larta për frymë në botë, kryesisht për shkak të rritjes së ndjeshme të çmimeve të shtëpive.

Megjithatë, ari i betonit kundërshtohet edhe nga borxhet hipotekare. Prandaj, lind pyetja: Sa e qëndrueshme është e ardhmja ekonomike, në një kohë kur IA po ndryshon kryesisht botën (e punës)? Ekspertët hedhin dritë mbi tre skenarë.

1. Pikëpamja optimiste: Shatërvani dixhital i rinisë

Jan-Egbert Sturm, drejtor i Institutit KOF të ETH Zurich, e sheh IA-në si një mundësi sipërfaqësore. Ndërsa plakja, ndryshimet klimatike dhe deglobalizimi ngadalësojnë ekonominë, fitimet nga IA mund t’i zvogëlojnë këto efekte. Sipas një studimi të Deloitte, Zvicrës do t’i mungojnë rreth 300,000 punëtorë deri në vitin 2050. Për të kompensuar këtë, produktiviteti do të duhet të rritet me 1.2 përqind në vit – katër herë më shpejt se më parë.

Sturm nuk i fsheh vështirësitë: “Pesë vjet më parë u tha: Mëso të programosh, atëherë e ke zgjidhur! Sot, IA mund të kodojë më shpejt dhe shpesh pa gabime sesa shumë specialistë të IT-së. Kërkesa po bie, por ai nuk beson në një shkallë papunësie të lartë përgjithmonë. IA automatizon detyrat, jo profesionet. Forumi Ekonomik Botëror WEF gjithashtu pret që 92 milionë vende pune të zhduken, por do të krijohen 170 milionë të reja, raporton SRF.

2. Pikëpamja pesimiste: fundi i punësimit fitimprurës

Peter G. Kirchschläger, etik në Universitetin e Lucernës, e kundërshton në thelb këtë logjikë. “Qëllimi i inteligjencës artificiale nuk është plotësimi, por zëvendësimi i njerëzve”, thotë ai. Ai e konsideron realiste që puna të eliminohet për 50 deri në 70 përqind të njerëzve. Ndryshe nga revolucioni industrial, të gjithë sektorët preken në të njëjtën kohë.

Nëse fitimet rrjedhin vetëm në mënyrë të njëanshme, ekziston një kërcënim për rënien e konsumit dhe trazirat sociale. Prandaj, Kirchschläger apelon për rishpërndarje radikale: një taksë globale mbi të dhënat dhe të ardhurat nga IA që rrjedh në një bazë të kushtëzuar të ardhura. “Nuk duhet të biem në frikë tani, por duhet të veprojmë në mënyrë racionale.”

Ai propozon një autoritet të OKB-së që teston mjetet e IA-së para se të futen në përdorim, ngjashëm me ilaçet. Presioni mbi shtetet është thjesht shumë i madh për të mos u rregulluar, transmeton albinfo.ch.

3. Skenari pragmatik: kthim në tregti

Marc Beierschoder i Deloitte Zvicër e sheh zhvillimin ende në fillim. Ndërsa disa CEO tashmë po kërkojnë kursime prej 20 përqind të kostove përmes IA-së, ai nuk beson në zhvendosje totale. “Ne e shpikëm punën. Nuk e shoh rastin që një superinteligjencë të na marrë gjithçka”, thotë ai.

Megjithatë, profilet ndryshojnë. Kur puna mendore e paguar shumë përmes IA-së bëhet e disponueshme pa asnjë kosto, puna fizike fiton në vlerë. Beierschoder raporton për një punonjës që ka dhënë dorëheqjen për t’u bërë çatixhi – një punë e sigurt për IA-në. Është imazhi i një të ardhmeje në të cilën puna e përsëritur e zyrës po zvogëlohet dhe njerëzit kthehen në profesione që janë më afër ekzistencës së tyre fizike.

Më 14 qershor, votuesit në Zvicër do të japin mendimin e tyre për dy nisma federale, si dhe për një numër çështjesh me rëndësi rajonale.

Së pari, është nisma shumë e diskutueshme ‘Jo 10 milionëve’, rezultati i së cilës do të përcaktojë nëse imigracioni i BE-së në Zvicër do të mbetet siç është aktualisht, apo nëse do të kufizohet për të parandaluar rritjen e mëtejshme të popullsisë.

Ekziston edhe një çështje tjetër për të cilën votuesit do të duhet të vendosin: një ndryshim i propozuar në Aktin e Shërbimit Civil.

Në këtë çështje më pak të publikuar, votuesit do të vendosin nëse do të mbështesin qeverinë, e cila kërkon ta bëjë këtë alternativë ndaj shërbimit ushtarak më pak tërheqëse duke shtrënguar kushtet për t’u bashkuar me shërbimin.

Qyteti i Bazelit: Taksat

Në këtë votim historik, qytetarët e Bazelit do të vendosin nëse taksat e tyre në të ardhmen duhet të zbriten direkt nga pagat, apo duhet të mbetet në fuqi sistemi aktual (i cili është në fuqi edhe në kantone të tjera) i pagesës së taksave një herë në vit.

Konkretisht, sipas propozimit të tij, kompanitë me më shumë se 50 punonjës do të detyrohen të zbritin rregullisht një pjesë të të ardhurave të punonjësve të tyre për taksa dhe ta transferojnë atë në kanton. Ata që nuk dëshirojnë të marrin pjesë, megjithatë, mund të zgjedhin të mos marrin pjesë në sistem.

Kjo është një çështje politikisht e diskutueshme, pasi prek çështje themelore si përgjegjësia personale dhe ndërhyrja e qeverisë.

Gjenevë: Hapja e dyqaneve të dielave

Banorët e Gjenevës do të votojnë për një ndryshim në ligjin që rregullon orarin e hapjes së dyqaneve.

Ndryshimi i propozuar do t’u lejonte bizneseve të hapeshin deri në orën 5 pasdite më 31 dhjetor, si dhe dy të diela në vit.

Megjithatë, puna e së dielës do të ishte vullnetare, me një shtesë page 100% ose një kohë ekuivalente pushimi në vend të saj.

Vaud: Paga minimale

Iniciativa propozon përfshirjen në Kushtetutën e Vaud-it të parimit që çdo person që punon duhet të ketë një pagë që i garanton një standard të mirë jetese.

Ajo parashikon një pagë minimale prej 23 frangash në orë, e cila do të indeksohet automatikisht me koston e jetesës.

Kundërpropozimi, i cili do të jetë në të njëjtën fletë votimi, parashikon gjithashtu futjen e një page minimale kantonale prej 23 frangash në orë, e cila mund të rregullohet çdo vit me vendim të Këshillit të Shtetit, shkruan thelocal, transmeton albinfo.ch.

Ajo ndryshon nga iniciativa duke u dhënë përparësi marrëveshjeve të zgjeruara kolektive të negociatave dhe kontratave standarde që përcaktojnë paga minimale të detyrueshme.

Cyrih: zbritje tatimore për primet e sigurimit shëndetësor

Masa kërkon që zbritja tatimore për primet e sigurimit shëndetësor të rregullohet çdo dy vjet për të reflektuar ndryshimet në norma.

Aktualisht, zbritja rregullohet çdo dy vjet për të reflektuar vetëm inflacionin e përgjithshëm.

Cyrih: Tre iniciativa strehimi:

Pronësia e shtëpisë

Kjo iniciativë kërkon që në projektet e strehimit në të cilat kantoni ose komunat marrin pjesë financiarisht, të krijohet një numër i barabartë apartamentesh të zëna nga pronarët dhe apartamentesh me qira.

Aktualisht, subvencionet kantonale të strehimit promovojnë kryesisht apartamente me qira.

Strehim më i përballueshëm dhe jofitimprurës

Kjo iniciativë kërkon krijimin e një institucioni publik kantonal që do të ndërtonte, mirëmbante dhe jepte me qira strehim të përballueshëm.

Të paktën 500 milionë franga do të duhej të caktoheshin për këtë projekt.

Kundërpropozimi nga Parlamenti dhe qeveria lokale synon gjithashtu të sigurojë, brenda tre viteve, një furnizim të mjaftueshëm dhe të bazuar në nevoja të strehimit.

Dëbimet e padrejta

Kjo iniciativë synon të detyrojë komunat e Cyrihut me një treg të ngushtë strehimi që të kufizojnë përkohësisht qiratë pas konvertimeve dhe rinovimeve.

Ato gjithashtu duhet të jenë në gjendje të kufizojnë konvertimin e apartamenteve me qira në apartamente.

Kundërpropozimi i Parlamentit dhe qeverisë përcakton kërkesa të qarta për pronarët që ndërmarrin projekte të mëdha ndërtimi, për të shmangur dëbimet abuzive.

Masat për rregullimin e ujqërve po japin fryte në Zvicër. Rritja e shpejtë e popullatës grabitqare është ngadalësuar, sipas një raporti të Zyrës Federale të Mjedisit (UFAM) të publikuar të hënën.

Midis 1 shtatorit 2025 dhe 31 janarit 2026, UFAM autorizoi vrasjen e 115 ujqërve, por 77 u vranë në të vërtetë krahasuar me 92 nga viti i kaluar dhe 55 nga ai i mëparshmi. Ishte hera e tretë që Kantonet mund të ndërhynin në mënyrë parandaluese, kujton UFAM në një deklaratë, raporton RSI.

Në fund të kësaj periudhe, Zvicra kishte 30 tufa që jetonin vetëm në territorin e saj dhe 10 tufa ndërkufitare. Në fund të periudhës së rregullimit 2024-2025, për krahasim, kishte 25 tufa zvicerane dhe 11 tufa ndërkufitare, shkruan albinfo.ch. Edhe pse numri i tufave vazhdon të rritet, evolucioni eksponencial duket se është ngadalësuar, shkruan UFAM.

Raporti gjithashtu nënvizon rëndësinë e mbrojtjes së tufave për të kufizuar dëmet. Këto të fundit po zvogëlohen dhe tani janë afër vlerave të viteve 2020-2021, kur Zvicra kishte vetëm 10 deri në 15 tufa.

Kriza në Lindjen e Mesme mund të kushtojë 14 milionë vende pune ekuivalente me kohë të plotë këtë vit nëse çmimi i një fuçie nafte tejkalon mesataren për fillimin e vitit me 50%. Shifra do të rritet në 38 milionë deri në vitin 2027, sipas Organizatës Ndërkombëtare të Punës (ILO) në Gjenevë.

Në një raport të publikuar të hënën, ILO shtoi se numri i orëve të punës mund të bjerë me 0.5% këtë vit dhe 1.1% vitin e ardhshëm, shkruan swissinfo. Të ardhurat reale nga puna pritet të bien me 1.1% dhe 3%, ose përkatësisht 1.1 trilion dollarë (860 miliardë CHF) dhe 3 trilion dollarë, transmeton albinfo.ch.

Shkalla e papunësisë pritet të rritet me 0.1 pikë përqindjeje këtë vit dhe 0.5 pikë përqindjeje vitin e ardhshëm, shton organizata. Vendet arabe dhe Azia/Paqësori ka të ngjarë të jenë më të prekurat për shkak të lidhjeve të tyre me Shtetet e Gjirit.

Të parat madje mund të shohin një rënie prej 10.2% të orëve të punës në rast të një përkeqësimi serioz. Kjo është më shumë se dyfishi i normës në kohën e pandemisë Covid. “Është një tronditje e ngadaltë dhe potencialisht e gjatë”, tha kryeekonomisti i ILO-s, Sangheon Lee.